برنده پنهان جنگ در بازار جهانی انرژی

گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری؛ دهه‌هاست که توسعه انرژی‌های  پاک، عمدتا به سیاست‌های اقلیمی گره خورده است اما امروز ژئوپلیتیک نقش به مراتب پررنگ‌تری در این عرصه ایفا می‌کند.

سرمایه‌گذاری‌های کلان دولت‌ها در پنل‌های خورشیدی، مزارع بادی و خودروهای الکتریکی که پیش‌تر با هدف کاهش انتشار کربن انجام می‌شد، اکنون با پیشرفت فناوری و افت چشمگیر هزینه‌ها، توجیه اقتصادی قدرتمندی در برابر سوخت‌های فسیلی یافته است.

در این میان، بحران‌های انرژی اخیر از جمله جنگ اوکراین و جنگ علیه ایران، ابعاد جدیدی به این گذار بخشیده‌اند. اختلال در بازارهای جهانی نفت و گاز، آسیب‌پذیری شدید کشورهای وابسته به واردات انرژی را آشکار کرد و حالا ریسک‌های ژئوپلیتیک به محرک اصلی کوچ به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر تبدیل شده‌اند.

به گزارش بلومبرگ، دولت‌ها به خوبی دریافته‌اند که منابع خورشیدی و بادی، برخلاف سوخت‌های فسیلی، کاملا بومی هستند و تامین آن‌ها با تحریم یا تنگناهای ژئوپلیتیک محدود نمی‌شود. در کشورهای وابسته به واردات، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های انرژی تقاضا را برای فناوری‌هایی که خانوارها را از نوسانات قیمتی در امان نگه می‌دارند به شدت بالا برده است.

نصب پنل‌های خورشیدی و باتری‌های خانگی به مشترکان اجازه می‌دهد علاوه بر کاهش چشمگیر قبوض برق، در زمان ناپایداری شبکه‌ها استقلال انرژی خود را حفظ کنند. همزمان با رشد قیمت بنزین، تمایل مصرف‌کنندگان به خرید خودروهای الکتریکی نیز روندی صعودی و کم سابقه به خود گرفته است.

در این تحول بزرگ، تولیدکنندگان چینی به عنوان حاکمان بلامنازع زنجیره تامین فناوری‌های پاک، بیشترین سود را از این تغییر رویکرد جهانی می‌برند. داده‌ها نشان می‌دهد صادرات باتری‌های لیتیوم‌یونی و خودروهای الکتریکی چین در ماه‌های نخست پس از آغاز جنگ علیهایران با جهش قابل توجهی همراه بود و بازارهایی مانند استرالیا، هند و کشورهای جنوب شرق آسیا رکوردهای بالایی ثبت کردند. کشوری مانند فیلیپین که از برق گران‌قیمت رنج می‌برد، اکنون به دومین خریدار بزرگ پنل‌های چینی تبدیل شده است.

این بحران بهانه‌ای شد تا بسیاری از کشورهای آسیایی و اروپایی سیاست‌های بلندمدتی را برای قطع وابستگی به سوخت‌های وارداتی اتخاذ کنند. چین با هدف‌گذاری تامین بیش از نیمی از ظرفیت برق خود از منابع تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ پیشتاز است. دیگر کشورهای آسیایی نیز با تسهیل صدور مجوزها و ارائه وام‌های کم‌بهره، مسیر را برای پروژه‌های بادی و خورشیدی هموار کرده‌اند. در اروپا نیز کشورهایی نظیر فرانسه، بریتانیا و آلمان با ارائه مشوق‌های مالی گسترده واکنش نشان داده‌اند و برقی‌سازی را تنها پاسخ ساختاری و پایدار به بحران‌های مکرر انرژی می‌دانند.

با این حال روند پذیرش انرژی‌های پاک در همه جای جهان یکپارچه نبوده است. در برخی کشورها سیاستمداران برای آرام کردن موقت مصرف‌کنندگان به راه‌حل‌های مسکنی مانند معافیت‌های مالیاتی بنزین روی آوردند و کشورهای دارای ذخایر زغال‌سنگ استخراج این سوخت آلاینده را افزایش دادند. با وجود این استثناها، سلطه بلامنازع چین بر تولید بیش از نود درصد سلول‌های خورشیدی و بخش اعظم باتری‌ها و خودروهای برقی جهان به این معناست که هر موج سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک مستقیما به کام اقتصاد این کشور تمام می‌شود. اگر قیمت سوخت‌های فسیلی همچنان بالا بماند و امنیت انرژی در اولویت بماند، این روند شتابان توقف‌ناپذیر خواهد بود./