• شکاف میان بخش‌های اجتماعی

    دلایل ناکامی‌های نظام برنامه‌ریزی توسعه را در چه عواملی می‌توان جست‌وجو کرد؟ در اینجا ما بر دو دسته محدودیت‌های عملیاتی و ساختاری در کشور تاکید می‌کنیم. به بیان روشن‌تر، دلایل مساله را در مثلث دولت، توسعه (عمران) و برنامه‌ریزی جست‌وجو می‌کنیم. ما ضمن تاکید بر تعامل دولت و نظام برنامه‌ریزی، عوامل مربوطه را در نگرش و اعتقاد به کارآیی سامان برنامه‌ریزی از سوی اصحاب قدرت، نحوه استفاده از قابلیت‌های فرهنگی و ظرفیت‌های ملی، اتکای شدید برنامه‌ها به قیمت و بازار نفت و عدم تشخیص و تعریف جایگاه دقیق سازمان برنامه و بودجه در سامان تشکیلاتی کشور کنکاش می‌کنیم. ابتدا از نگرش دولت به توسعه آغاز می‌کنیم.
  • شکست الگوی توسعه در دوران پهلوی دوم

    تا یک دهه پس از کودتای ۱۳۳۲ شاه درصدد تثبیت قدرت خود بود. در ادامه، حکومت پهلوی متکی به برنامه‌های پیشنهادی خارجی، تاسیس نهادهای جدید در عرصه توسعه و برنامه‌ریزی، درآمدهای کلان نفتی و واردات فراوان، برنامه‌های توسعه را طرح‌ریزی کرد. وجه غالب این برنامه‌ها، توجه و تمرکز بر رشد اقتصادی بود. در این برنامه‌ها، عرصه فرهنگ بومی و جنبه‌های سیاسی، مورد غفلت قرار گرفته بود.
  • همه‌پرسی انقلاب سفید

    در تاریخ ۶ بهمن ماه ۱۳۴۱ همه‌پرسی سراسری مربوط به اصلاحات ارضی اجرا شد. ۵ میلیون و۵۸۹ هزار و ۷۱۱ نفر برای انقلاب سفید و ۵۲۱ هزار و ۱۰۸ نفر علیه انقلاب سفید، آرای خود را به صندوق‌ها ریختند. در این انتخابات برای نخستین بار در تاریخ ایران زنان نیز به پای صندوق‌های رای رفتند و اصلاحات ارضی در سه مرحله انجام شد.
  • اسناد تقلب‌های انتخاباتی

    مدیر مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای‌ اسلامی از خریداری چهار مجموعه سند پارلمانی خبر داد و افزود: روند خرید اسناد در کتابخانه مجلس با همکاری مدیریت فراهم‌آوری و مدیریت مرکز اسناد انجام می‌شود و مجموعه‌ سندهایی که از خارج کتابخانه برای فروش ارائه می‌شود، با حضور کارگروه این بخش قیمت‌گذاری و درصورت هماهنگی با سیاست‌های کتابخانه مجلس خریداری می‌شوند. به گفته ططری، این چهار مجموعه از بین ۹ مجموعه ارائه‌شده در یک ماه گذشته به کتابخانه مجلس بود که طی یک جلسه آنها را انتخاب و خریداری کردیم.
  • نظام مالیاتی ایران در دوره قاجار

    در دوره قاجار، نظام مالیاتی ایران به‌دست مستوفیان اداره می‌شد و ساختار ساده‌ای داشت؛ به این‌گونه که برای هر ایالتی، مستوفی در مرکز دارالخلافه به تنظیم دفاتر مالیاتی (جزوجمع) مشغول بود.
  • گفته‌ها

    اگرچه منحنی انحطاط ایران در دوره ناصری به پایان رسیده بود، اما با این همه، این انحطاط همه‌سویه موجب فروپاشی یا فروریزی کامل از درون نمی‌شد. مهم‌ترین مرده‌ریگ (میراث) عصر قاجاران تبدیل شدن ایران به کشوری مستعمره یا دست‌کم کشوری بود که در عمل به دو منطقه نفوذ دو همسایه شمالی و جنوبی تبدیل شده بود.
  • مشروطه نظام بودجه را دگرگون کرد

    اشاره: اسد‌الله عبدلی آشتیانی، نویسنده کتابچه «نخستین بودجه حقوق و مستمریات مجلس شورای ملی (قوی‌ئیل ۱۲۸۶ خورشیدی)» است. او در این کتاب به نخستین اقدامات در زمینه تدوین و تنظیم بودجه در ایران پرداخته است. روابط عمومی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس گفت‌وگویی با این محقق و سندپژوه انجام داده است که در اینجا بخش‌هایی از آن را می‌خوانید:
  • مجلس اصلاح شود دولتِ خوب می‌آورد

    اشاره: آنچه از نظرتان می‌گذرد بخش‌هایی از نطق دو تن از نمایندگان شاخص مجلس چهاردهم در روز چهارشنبه ۲۷دی ۱۳۲۳ است.
  • زادروز عالیخانی

    علینقی عالیخانی، اقتصاددان و وزیر اقتصاد در دهه ۱۳۴۰، ۱ بهمن ۱۳۰۷ به دنیا آمد. عالیخانی در فوریه ۱۹۵۰ برای ادامه تحصیل رهسپار فرانسه شد و در دانشگاه پاریس، نخست در رشته حقوق بین‌الملل عمومی، مدرک دیپلم مطالعات عالی و سپس در رشته اقتصاد، دکترا گرفت. در بهمن ۱۳۴۱ ایران دچار رکود اقتصادی شدیدی بود و دو وزارت بازرگانی و وزارت صنایع با ناتوانی در برنامه‌ریزی برای رفع مشکلات، بین خود، دچار اختلاف جدی در زمینه حمایت از صنایع یا بازرگانی بودند. به همین دلیل با تصمیم مشترک محمدرضا پهلوی و نخست‌وزیر اسدالله علم، این دو وزارتخانه ادغام شدند و وزارت اقتصاد ایجاد شد.
  • دلایل مخالفت با میلسپو

    با آغـاز دوره جنـگ سـرد، گـروه چـپ‌گرا در ایـران به‌صورت سازش‌ناپذیری بـا تمـام مستشـاران خـارجی مخالفت کرد. همچنین حضور مستشاران خارجی برای اصلاح وضعیت ایران، با اصول ناسیونالیستی کـه در آن هنگام رو به گسترش بـود و بعـدها در دولت مصـدق تجلـی یافت، در تناقض اساسی قرار داشت.
  • زمینه‌های سقوط بزرگ

    در اوایل دهه ۴۰ هنگامی که افرادی از تبار خود شاه بر سر کار آمدند، طرح غیرملی کردن انحصارات دولتی به نفع بخش‌خصوصی هنوز در دستور کار قرار داشت، آنها از این امر به‌عنوان «واگذاری کار مردم به مردم» یا به قول خلیل ملکی «واگذاری کار مردم به نامردم» یاد می‌کردند.
  • برنامه‌های جاه‌طلبانه

    علی‌اکبر داور سال‌های قبل از تصدی‌گری وزارت مالیه، در مقام وزیر عدلیه اصلاحات عمیق، گسترده و شجاعانه‌ای در مجموعه قوانین و دستگاه عدلیه (قضایی) ایجاد کرده بود که برای پیشرفت عمومی کشور به‌ویژه در حوزه اقتصادی اهمیت درجه اول داشت.
  • قانون دفع آفات حیوانی

    «قانون دفع آفات حیوانی و سرم‌سازی» اولین قانون مربوط به دامپزشکی ایران، است که در جلسه مورخ ۲۵ دی‌ماه ۱۳۰۳ش مجلس شورای ملی به تصویب رسید.
  • جدال بر سر سرمایه خارجی و نقش دولت

    در مورد سرمایه لازم برای احداث راه‌آهن و نحوه تامین آن نیز در میان هواداران راه‌آهن توافق نظر حاصل نبود. آنها احداث راه‌آهن را گاه بـا سـرمایه داخلـی، گـاه بـا سرمایه خارجی و گاه نیز با تشکیل کمپانی ممکن تصور می‌کردند و راهکارهای متفاوت و متناقضی را ارائه می‌دادند. میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله بدگمانی دولـت بـه کمپانی‌های خارجی را بی‌مورد می‌دانست و توصیه می‌کرد دولت ایـران احـداث راه‌آهـن، اسـتخراج معـادن، تاسیس بانک و سایر کارهای عام‌المنفعه را به کمپانی‌های خارجی واگذار کند (رساله‌های میرزا ملکم‌خـان ناظم‌الدولــه، ۱۳۸۱:۱۹۲) میــرزا یوســف‌خــان مستشارالدوله به‌رغم تاکید به سرمایه‌گذاری داخلی در طرح‌های «راه‌آهن ناصری قم» و «راه‌آهن مشهد» از سرمایه‌گذاری خارجی استقبال می‌کرد. او در مقاله‌ای در روزنامه اختر می‌نویسـد: «در ایران راه‌آهن ساختن بدون کمپـانی خارجـه محـال و ممتنع بلکه خبط و خطاست و دولتی که به این کارهـا اقدام کند در نهایت متضرر می‌شود.
  • برنامه‌ریزی تخیلی!

    از برنامه‌های غیرحصولی و خیالی دولت‌ها این بود که در سال ۱۹۸۰ کل تولید فولاد ایران را به ۱۵ میلیون تن برساند. صرف‌نظر از اینکه به طریقی که دولت‌ها در گذشته عمل کرده‌اند حصول به این هدف خیالی عملی نیست، ولی اگر حتی کارها طبق برنامه پیش‌بینی‌شده جلو برود، ظرفیت عملی کارخانه‌های فولادسازی، اعم از خصوصی و دولتی به ۱۰ ‌میلیون تن در سال ۱۹۸۸ خواهد رسید که فقط تکافوی مصرف داخلی را می‌کند! درصورتی ‌که رشد تولید فولاد ژاپن در سال ۱۹۷۷ تنها ۸ میلیون تن در یک سال بوده است و برزیل بیش از ۱۰ برابر کل تولید ما تولید داشته است!

بیشتر