• مشروطه، توسعه و مطالبات زنان

    آمنه شیرافکن
    منصوره اتحادیه در کنار تدریس همچنان ساعات زیادی را در نشر تاریخ می‌گذراند و مدام روی میزش کتابی تازه برای ویرایش دارد. او که معتقد است اتفاقی ردپای زنان در تاریخ ایران را پی گرفته، تاکید دارد که تاریخ‌نگاری زن در مشروطه به ورطه تکرار افتاده و باید برای خروج از این تکرار به بررسی مطالب دست‌نخورده‌ای چون عکس‌ها و نامه‌های زنان به روزنامه‌ها روی آورد و البته لازم است که مورخان هم کمی دست از تنبلی برداشته و به سوژه‌های جدید‌تر بیندیشند. اتحادیه برای تشریح دشواری‌های پیش روی تاریخ‌نگاری زنان در تاریخ ایران به کتاب «اتاقی از آن خود»، نوشته ویرجینیا وولف اشاره می‌کند تا بگوید: «وولف در تخیل خود خواهری برای شکسپیر آفریده و درباره زندگی او سخن گفته است. اما در ایران برای نوشتن از زندگی زنان حقیقی و نه تخیلی باید همانند وولف از تخیلاتمان بهره بگیریم، چرا که اطلاعات ما درباره زندگی، روحیات و آرزوی آنها هیچ است، به همین دلیل نگارش زندگی زنان آسان نیست.» گفت‌وگوی «تاریخ ایرانی» با اتحادیه را در ادامه می‌خوانید.
  • دگرگونی یک مفهوم

    در اوایل قرن سیزدهم، ایران شاهد آغاز نوخواهی و غرب‌گرایی بود. این نوگرایی به شیوه اروپایی، همواره با نام بنیان‌گذار آن، شاهزاده قاجار، عباس‌میرزا، همراه بوده است. وی معتقد بود: اگر ایران بخواهد به حیات خود ادامه دهد، ناچار باید یک رشته نوسازی به سبک اروپایی در آن صورت گیرد. به این منظور، مستشاران نظامی را از فرانسه و انگلیس استخدام کردند و دانشجویان را برای تحصیلات جدید به اروپا فرستادند. در سال ۱۱۹۴ ه.ش عباس‌میرزا دومین دسته از محصلان ایرانی را روانه انگلیس ساخت.
  • قتل کنسول و دلال نفتی آمریکا در تهران

    ماژور ایمبری ویس، معاون کنسول ایالات‌متحده در تهران، ۲۷ تیر ۱۳۰۳ / ۱۸ ژوئیه ۱۹۲۴ به‌دست گروهی از مردم پایتخت به قتل رسید. ایمبری دلال کمپانی آمریکایی سینکلر بود. کمپانی نفتی سینکلر از خرداد ۱۳۰۰ ش. مذاکره با دولت قوام‌السلطنه، رقیب قدرتمند رضاخان، برای اخذ امتیاز نفت شمال ایران را آغاز کرده بود. این کمپانی به هری فورد سینکلر (۱۹۵۶–۱۸۷۶)، سرمایه‌دار کالیفرنیایی، تعلق داشت.
  • ریاست‌الوزرایی مستوفی‌الممالک

    ۲۸ تیـرمـاه ۱۲۸۹ بنـا بـه پیشنهـــاد عضــدالمـلـک، نایب‌السلطنه و تصویب مجلس شورای ملی میرزا‌حسن‌خان مستوفی‌الممالک به ریاست الوزرایــی منصــوب شــد. مستوفی‌الممـالک در ســال ۱۲۸۰ ه.ش به اروپا رفت. پس از پیروزی انقلاب مشروطه به دعوت میرزا‌علی اصغرخان امین‌السلطان به ایران بازگشت و جمعیتی به نام مجمع انسانیت تشکیل داد و به همراه محمد مصدق به فعالیت سیاسی پرداخت. در همین زمان به وزارت جنگ نیز منصوب شد و پس از قتل اتابک در چند کابینه دیگر نیز این سمت را حفظ کرد.
  • هژیر وزیر دربار شد

    ۲۸ تیرماه ۱۳۲۸ عبدالحسین هژیر نخست‌وزیر سابق به وزارت دربار منصوب شد. هژیر از خرداد ۱۳۲۷ تا آبان ۱۳۲۷ نخست‌وزیر ایران بود. او ۱۳ آبان ۱۳۲۸ به‌دست سیدحسین امامی از اعضای جمعیت فدائیان اسلام ترور شد.
  • شکست رضاشاه از آتاتورک!

    یکی از راه‌هایی که کشورها برای توسعه در نظر می‌گیرند استفاده از الگوهای دیگر کشورهاست. در واقع برخلاف برخی از صاحب‌نظران و اندیشمندان که به‌دنبال الگوهای بومی توسعه می‌روند، بسیاری از اندیشمندان و حتی سیاستمداران تلاش می‌کنند آنچه را در کشورهای دیگر اجرا شده است در کشور خود اجرا کنند.
  • گفته‌ها

    رفته رفته با بیان مفاهیم جدید و تقابل گفتمان تجدد در برابر محدودیت‌های ساختاری، زمینه‌های اعتراض به جایگاه زنان شکل گرفت. اختلاف بین پسر و دختر مذموم تلقی شد و برابری زن و مرد مطرح شد و حتی در برخی موارد آموزش دختران را نسبت به پسران در اولویت قرار داد.
  • رویارویی نظری با استبداد و سلطنت

    علمای بزرگ‌مشروطه عبارتند از: آیت‌الله آخوند ملا محمدکاظم خراسانی، آیت‌الله شیخ عبدالله مازندرانی، میرزاحسین تهرانی و میرزا محمدحسین نائینی در نجف اشرف، آیت‌الله حاج آقا نورالله در اصفهان، آیت‌الله عبدالحسین لاری در خطه فارس و لارستان و آیت‌الله سیدعبدالله بهبهانی و سیدمحمد طباطبایی در تهران. این گروه از علما دارای بیشترین نفوذ در بین مردم بودند و همواره از مشروطیت پشتیبانی می‌کردند.
  • تیول، مواجب و مداخل

    در دوره قاجار چون کانون اصلی رانت دولتی در نظام توزیع زمین قرار داشت؛ مهم‌ترین مشاغل، نزدیک‌ترین مشاغل به درآمدهای حاصل از زمین بود. منظور از مواجب حقوق رسمی و متعارف برای یک شغل دولتی و مداخل درآمدهای نامشروع حاصل از همان شغل است. واتسون به‌خوبی تفاوت مواجب و مداخل را توضیح می‌دهد: «از مجموع خصیصه‌هایی که در خوی ایرانیان نمو یافته، بعد از غرور زیادی که دارند، شوق دائمی آنان است به سودجویی. لفظ مداخل که معادل آن را در فرهنگ انگلیسی نمی‌توان یافت، به گوش ایرانیان بس دلپذیر است و لطف آ‌ن‌را کمتر اروپایی درمی‌یابد.
  • قطع روابط دیپلماتیک فرانسه با ایران

    دولت فرانسه پس از انقلاب و به‌خصوص از آغاز جنگ تحمیلی بارها روابط دیپلماتیک خود را با ایران قطع کرده است. فرانسه در دوران جنگ با بعثی‌ها حامی تمام عیار حکومت وقت عراق بود.
  • زادروز بنیان‌گذار صفویه

    اسماعیل بن‌شیخ حیدر معروف به شاه‌اسماعیل اول ۲۶ تیر ۸۶۶ ه.ش در اردبیل آذربایجان به دنیا آمد. او با کمک قزلباش‌ها و علویان و صوفیان توانست پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی شود و یک ساختار قدرتمند سیاسی و اقتصادی در ایران به‌وجود آورد. او همچنین مذهب شیعه را به‌عنوان مذهب رسمی اعلام کرد. شاه‌اسماعیل با برخورداری از نیروی قزلباش ایران را یکپارچه کرد. او در آغاز سلطان مراد حاکم عراق عجم را-که پسر سلطان یعقوب آق‌قویونلو بود- در نواحی بین همدان و بیجار شکست داد و سلطان مراد به شیراز گریخت. شاه‌اسماعیل او را تعقیب کرد. سلطان‌مراد از ترس به بغداد گریخت و شاه‌اسماعیل بدون جنگ شیراز را فتح کرد و از آنجا به قم رفت. سپس بر حسین کیای‌چلاوی حاکم سمنان و فیروزکوه پس از جنگی سخت غلبه کرد؛ و نهایتا یزد و ابرقو را که در اختیار محمدکره بود، تصرف کرد و از شهری به شهری رفت و حکام محلی را برانداخت یا تابع خود کرد. آنگاه در سال ۸۸۷ ه‍..ش. عازم عراق عرب شد و بغداد و نجف را نیز فتح کرد.
  • روابط ایران و آلمان در دوره شاه‌اسماعیل

    در دوره شاه‌اسماعیل، نخستین تماس بین ایران و آلمان برقرار شد. شاه تمام تلاش خود را برای به‌دست آوردن متحد اروپایی و خرید اسلحه برای جنگ با عثمانی و جبران حیثیت ازدست‌رفته به‌کار برد، ولی هیچ‌گاه به نتیجه نرسید.یک‌سال پس از جنگ چالدران، پادشاه مجارستان، لودویک دوم (Loudevic II)، راهبی به‌نام پطروس دومونت لیبانو (Petros de Mont Libano) را با نامه‌ای روانه ایران کرد.
  • فروش ایران به دست امین‌السلطان

    گمرکات ایران از زمان صفویه تا سال ۱۸۹۹ م به‌صورت مقاطعه اداره می‌شد و هیچ‌گاه قواعد و مقررات ثابت و معینی برای دریافت حقوق گمرکی وجود نداشت، بلکه معمولا شخص مقاطعه‌کار آن‌طور که می‌خواست عمل می‌کرد. امین‌الدوله در دوران صدارت کوتاهش تصمیم گرفت برای سروسامان دادن به امور گمرکی چند نفر متخصص از اروپا استخدام کند.
  • نبود بهداشت و فراوانی بیماری

    در عصر قجر بهداشتی در ایران وجود نداشت. به قدری سطح بهداشتی زندگی مردم پایین بود که باورش برای ایرانیان ناممکن است و این پرسش را در ذهن همه ایجاد می‌کند که چطور در چنین شرایطی مردم زنده می‌ماندند. در پایتخت اوضاع چنان وخیم بود که سیاح اروپایی فگراوس در مطالبش می‌نویسد؛ در خزینه حمام‌ها آبی نیست بلکه تهرانیان در ادرار خود استحمام می‌کنند. حال تصور کنید بنا بر برخی توصیه‌های سنتی باید هنگام خروج از خزینه کمی از آن مایع متعفن راهم نوشید.

بیشتر