سیدعباس حسینی

بیست‌ و پنجمین سالگرد تاسیس سازمان همکاری‌های شانگهای (SCO) در بیشکک - چولپان آتا، صرفا یک رویداد تقویمی برای مرور خاطرات گذشته نبود؛ این نشست در نیمه خرداد ۱۴۰۵، دلیلی عینی بر یک چرخش استراتژیک در نظم ژئواکونومیک منطقه بود.

اجلاس سران اتحادیه اوراسیا، بلوک اقتصادی نوظهوری که در میانه چین و اتحادیه اروپا در حال تثبیت موقعیت خود است، صبح جمعه با حضور وزیر صنعت، معدن و تجارت به نمایندگی از دکتر پزشکیان در حالی آغاز شد که جمهوری اسلامی ایران بر اثر جنگ تحمیلی با تحولاتی در تجارت خارجی خود همچون فشار بر مسیرهای دریایی و آسیب به بخشی از ظرفیت‌های صادراتی کشور روبه‌رو شده و در حال چاره‌جویی و جبران آنهاست.

جهان امروز دیگر فقط بر مدار نفت نمی‌چرخد؛ رقابت قدرت‌های بزرگ اقتصادی به‌سرعت به سمت کنترل زنجیره تامین مواد معدنی راهبردی در حال حرکت است. لیتیوم، مس، عناصر نادر خاکی و دیگر مواد معدنی حیاتی، اکنون به بخشی از معادلات قدرت در اقتصاد سیاسی جهان تبدیل شده‌اند. صنایع خودروهای برقی، انرژی‌های پاک، تجهیزات مخابراتی، هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته بدون دسترسی پایدار به این مواد معدنی امکان توسعه ندارند. به همین دلیل، کشورهایی مانند چین، آمریکا و حتی عربستان سعودی سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای را برای توسعه معادن و تکمیل زنجیره ارزش صنایع معدنی آغاز کرده‌اند.

دومین تهاجم وحشیانه آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران عزیز، صرفا یک رخداد نظامی نبود؛ این تقابل، ابعاد راهبردی گسترده داشت که یکی از مهم‌ترین جلوه‌های آن، هدف‌گیری مستقیم زیرساخت‌ها و صنایع پایه کشور، به‌ویژه تولیدکنندگان آلومینیوم، فولاد و برخی واحدهای تخصصی معدنی بود. این واقعیت برای سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران یک پیام روشن داشت: در جنگ‌های جدید، صنایع معدنی و فلزی فقط پیشران اقتصادی نیستند، بلکه بخشی از مولفه‌های قدرت ملی‌اند.

بازار عناصر نادر خاکی در سال‌های اخیر به یکی از میدان‌های اصلی رقابت ژئوپلیتیک و صنعتی جهان تبدیل شده است. نقش تعیین‌کننده این عناصر در صنایع پیشرفته از یک‌سو و تمرکز تولید و فناوری در چند کشور محدود، از سوی دیگر، موجب شده است که دسترسی پایدار به آنها اهمیتی راهبردی پیدا کند.