دکتر علیرضا توکلی‌کاشی

اوراق گام با این هدف طراحی شده‌اند که نقشی مشابه اسناد خزانه اسلامی در تامین مالی دولت، برای بخش خصوصی ایفا کنند. این ابزار می‌توانست امکان تامین مالی شرکت‌های معتبر را فراهم کند؛ به‌ویژه شرکت‌هایی که از نظر نظام بانکی اعتبار لازم برای دریافت تسهیلات را دارند اما به دلیل محدودیت‌های نظام بانکی، امکان دریافت وام برای آنها فراهم نیست. اوراق گام از نظر طراحی ظرفیت آن را داشت که به ابزاری بسیار مناسب و کم‌نظیر برای تامین مالی بخش خصوصی تبدیل شود و حتی می‌شد سررسید این اوراق را به بیش از یک سال افزایش داد؛ قابلیتی که آنها را به اوراق تجاری یا کامرشال پیپر (Commercial Paper)نزدیک می‌کرد و می‌توانست امکان تامین مالی شرکت‌های معتبر را در دوره‌های طولانی‌تر فراهم کند.

مرور مجموعه قوانین، مقررات، مکانیسم‌ها و فرآیندهای عملیاتی به‌کار‌گرفته‌شده در بورس‌های مختلف در حوزه «کنترل قیمت‌ها» به ما نشان می‌دهد که بورس‌ها ضمن احترام به آزادی تعیین قیمت انواع اوراق بهادار توسط فعالان بازار سرمایه، به روش‌های مختلف و با هدف جلوگیری از تاثیر «اشتباهات سهوی» معامله‌‌‌گران یا «دستکاری عمدی» قیمت‌ها، تلاش می‌کنند جریان کشف قیمت‌ها به صورت پیوسته فعال بوده و منصفانه عمل کند.

در بیست‌سال گذشته، شیوه‌های مختلفی برای حمایت از بازار سرمایه مورد استفاده قرار گرفته که هر یک مزایا و معایبی داشته است. در این میان، شیوه فعلی حمایت از بازار که جزء ناکارآترین آنها بوده و قبلا نیز چندین‌بار تجربه و آزموده شده بود، متاسفانه مجددا به‌کار گرفته شده است و دریغ از فکر و ایده جدید!

نرخ دلار که در پایان سال ۱۴۰۲ در محدوده ۶۱ هزار تومان بود، طی سال ۱۴۰۳ دچار نوسانات شدیدی در محدوده ۵۷ تا ۹۴ هزار تومان شد(تا دهم اسفند ۱۴۰۳). البته نرخ دلاری که مبنای محاسبه ارزش ذاتی سکه طلا است، طی این سال در محدوده ۶۹ تا ۱۱۳ هزار تومان قرار داشت که نشان‌دهنده نگرانی شدید بازار از رشد شدید نرخ ارز در طول سال بوده است.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی که از اواخر سال ۱۴۰۰ در بازار سرمایه ایران پا به عرصه وجود گذاشتند، تنها در کمتر از ۳ سال با استقبال و رشد قابل‌توجهی مواجه شدند. به گونه‌ای که هم اکنون تعداد آنها به هفت صندوق و ارزش آنها به بیش از ۵۰ همت رسیده است.