رئیس صندوق بینالمللی پول از انتظار برای شوکهای جدید جنگ میگوید
پنج شوک اقتصادی جنگ
کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول که در کنفرانس «آسیا در سال۲۰۵۰» در بانکوک سخن میگفت، ضمن ابراز نگرانی صندوق بینالمللی پول از رنج و تلفات انسانی ناشی از بحران خاورمیانه، هشدار داد که ادامهدار شدن درگیری میتواند قیمت انرژی، اعتماد بازارها، رشد اقتصادی و تورم را تحت تاثیر قرار دهد و «تقاضاهای تازهای از سیاستگذاران در سراسر جهان ایجاد کند».
او گفت صندوق بینالمللی پول بهدقت درگیری خاورمیانه را زیر نظر دارد و نتایج آن را در گزارش «چشمانداز اقتصاد جهانی» که در ماه آوریل منتشر خواهد شد، لحاظ میکند. پیش از این صندوق بینالمللی پول در ماه ژانویه پیشبینی رشد اقتصاد جهانی را کمی افزایش داد و آن را برای سال۲۰۲۶ حدود ۳.۳درصد و برای سال آینده ۳.۲درصد برآورد کرده بود.
جورجیوا با تاکید بر وضعیت کنونی بیان کرد که جنگ در خاورمیانه تابآوری اقتصاد جهانی را آزمایش خواهد کرد و هشدار داد که «شوکهای جدید در شکلها و اندازههای مختلف» همچنان در راه خواهند بود.
جورجیوا در کنفرانس «آسیا در سال۲۰۵۰» در بانکوک گفت: «ما در جهانی زندگی میکنیم که شوکها در آن بیشتر و غیرمنتظرهتر شدهاند. بیشتر اوقات نمیتوانیم دقیقا پیشبینی کنیم چه خواهند بود؛ اما همیشه میتوانیم تلاش کنیم برای آنها آماده باشیم.»
پاسخ ایران به حملات آمریکا و اسرائیل، از هماکنون سفرها و جریان انتقال نفت از تنگه هرمز را مختل کرده است. سناریوهای بلومبرگ اکونومیکس نشان میدهد افزایش قیمت انرژی میتواند تورم را بالا ببرد و به رشد اقتصادی جهانی آسیب بزند. این در حالی است که تنشهای مربوط به تعرفههای تجاری نیز وجود دارد؛ مسالهای که جورجیوا ماه گذشته هشدار داد ممکن است به اقتصاد «پرنشاط» آمریکا آسیب بزند.
رئیس صندوق بینالمللی پول از آسیا بهدلیل بازسازی نهادها، تقویت ذخایر خارجی و بازگرداندن اعتماد سرمایهگذاران پس از بحران مالی ۱۹۹۷–۱۹۹۸ تمجید کرد. با این حال، جورجیوا هشدار داد که این منطقه همچنان باید خود را برای جهانی با «شوکهای تکرارشونده» آماده کند؛ شوکهایی که شامل فناوریهای مخرب، تحولات تجاری و مسائل ژئوپلیتیکی میشوند.
او از کشورهای آسیایی خواست برای محافظت از خود در برابر عدم قطعیتهای تجاری که احتمالا ادامه خواهند داشت، همکاریهای درونمنطقهای را تقویت کنند. این منطقه میتواند با کاهش موانع غیرتعرفهای روند یکپارچگی اقتصادی را تسریع کند.
او همچنین بیان کرد: «هیچ فایدهای ندارد درباره اتفاقاتی که خارج از حوزه اختیار شما رخ میدهد، افسوس بخورید. روی چیزهایی تمرکز کنید که در اختیار شماست؛ بر آنچه میتوانید انجام دهید تا کشور و اقتصاد خود را برای جهانی که وارد آن شدهایم در بهترین وضعیت قرار دهید. در نهایت هرچه زودتر شاهد پایان این فاجعه باشیم، برای کل جهان بهتر خواهد بود.»
جنگ خاورمیانه تاکنون نیز بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده است. از جمله بیشترین آسیب را شاخصهای فناوریمحور در کرهجنوبی و تایوان دیدهاند؛ جایی که سرمایهگذاران خارجیمیلیاردها دلار سهام را فروختهاند.
نهادهای بینالمللی درباره پیامدهای اقتصادی جنگ برای کشورهای منطقه هشدار دادهاند. این جنگ تنها یک بحران نظامی نیست، بلکه میتواند ساختار اقتصادی خاورمیانه را در حوزههای انرژی، گردشگری، تجارت و امنیت غذایی تحت تاثیر قرار دهد. در ادامه، مهمترین اثرات اقتصادی احتمالی این درگیریها بررسی میشوند.
شوک به بازار انرژی منطقه
خاورمیانه مرکز اصلی تولید نفت و گاز جهان است و هرگونه جنگ در این منطقه بلافاصله بازار انرژی را تحت تاثیر قرار میدهد. گزارشها نشان میدهد پس از تشدید درگیریها، قیمت نفت برنت بیش از ۱۰ تا ۱۳درصد افزایش یافته و به بالای ۸۵دلار در هر بشکه رسیده است. یکی از دلایل اصلی این افزایش، اختلال در مسیرهای صادراتی مانند تنگه هرمز است که حدود ۲۰درصد نفت جهان از آن عبور میکند. اگر جنگ طولانی شود، صادرات انرژی کشورهای خلیجفارس ممکن است کاهش یابد و درآمدهای نفتی این کشورها نوسان شدیدی پیدا کند.
ضربه به گردشگری و خدمات
اقتصاد بسیاری از کشورهای منطقه، بهویژه امارات، بحرین و قطر، علاوه بر نفت به گردشگری وابسته است. جنگ و ناامنی معمولا باعث کاهش سفرهای بینالمللی میشود. پیشبینیها نشان میدهد تعداد گردشگران ورودی به خاورمیانه در سال۲۰۲۶ ممکن است بین ۱۱ تا ۲۷درصد کاهش یابد. این کاهش میتواند دههامیلیارد دلار از درآمد گردشگری منطقه را از بین ببرد. همچنین بسته شدن حریم هوایی و لغو هزاران پرواز، فعالیت شرکتهای هواپیمایی و فرودگاههای بزرگ منطقه را مختل کرده است.
اختلال در تجارت و حملونقل
درگیری نظامی در خلیجفارس باعث افزایش هزینههای بیمه کشتیها و تاخیر در حملونقل دریایی شده است. بسیاری از کشتیهای حامل نفت و کالا در مسیرهای دریایی متوقف شده یا مجبور به تغییر مسیر شدهاند. این مساله تجارت منطقهای را کند میسازد و میتواند قیمت کالاها را در کشورهای خاورمیانه افزایش دهد. از سوی دیگر، کشورهایی که به واردات غذا یا کالاهای صنعتی وابسته هستند، ممکن است با کمبود یا افزایش قیمت مواجه شوند.
افزایش قیمت مواد غذایی و کود شیمیایی
یکی از اثرات کمتر دیدهشده جنگ، اختلال در تولید و صادرات کودهای شیمیایی در منطقه است. برخی گزارشها هشدار دادهاند که توقف تولید در تاسیسات منطقه میتواند عرضه جهانی کود را کاهش دهد و قیمت آن را افزایش دهد. در نتیجه هزینه تولید محصولات کشاورزی بالا میرود و احتمال افزایش قیمت مواد غذایی در جهان وجود دارد.
کاهش سرمایهگذاری و بیثباتی مالی
در شرایط جنگی، سرمایهگذاران خارجی معمولا از منطقه خارج میشوند یا سرمایهگذاریهای جدید را متوقف میکنند. این موضوع میتواند رشد اقتصادی کشورها را کند سازد. بازارهای مالی نیز معمولا نوسان شدیدی را تجربه میکنند و ارزش برخی داراییها کاهش مییابد. اقتصاددانان میگویند شدت این اثرات تا حد زیادی به مدت جنگ بستگی دارد. اگر درگیری کوتاه باشد، اقتصاد منطقه ممکن است سریعتر به حالت عادی بازگردد؛ اما در صورت طولانی شدن جنگ، خطر رکود اقتصادی در برخی کشورهای خاورمیانه افزایش خواهد یافت.
در مجموع، جنگ در خاورمیانه میتواند از چند مسیر اصلی اقتصاد منطقه را تحت فشار قرار دهد: افزایش قیمت انرژی، کاهش گردشگری، اختلال در تجارت و افزایش هزینه مواد غذایی. با توجه به وابستگی بسیاری از اقتصادهای منطقه به نفت و تجارت جهانی، ادامه درگیریها ممکن است پیامدهای اقتصادی گستردهای نه تنها برای خاورمیانه بلکه برای اقتصاد جهانی نیز به همراه داشته باشد.
