شدیدترین بحران بنزین از زمان فروپاشی شوروی؛
آیا روسیه توان تأمین گازوئیل مورد نیاز ترامپ را دارد؟
به گزارش خبرنگار گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد، حملات اوکراین شدیدترین بحران بنزین را از زمان فروپاشی شوروی برای مسکو رقم زده است، اما بازار گازوئیل این کشور وضعیت متفاوتی را سپری می‌کند.
به نوشته فایننشال تایمز، تحلیلگران بازار انرژی بر این باورند که توافق دونالد ترامپ با مسکو برای روانه کردن گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی، گره چندانی از کار خریداران این سوخت در آمریکا و دیگر نقاط جهان باز نخواهد کرد.
طبق این توافق، روسیه متعهد شده است ۳۰۰ هزار تن گازوئیل را فوراً تحویل دهد و سپس در ماه‌های نوامبر و دسامبر به ترتیب ۵۰۰ هزار تن و یک میلیون تن دیگر به این رقم بیفزاید.
تولید پالایشگاه‌های روسیه و خاورمیانه در سال جاری میلادی به دلیل درگیری‌های نظامی آسیب دید و در پی آن، بازار جهانی دچار کمبود گازوئیل شد، قیمت‌ها در جایگاه‌های سوخت جهش کرد و خریداران سراسر جهان برای یافتن محموله‌های تازه به تکاپو افتادند.
با وجود این، توافق تازه ترامپ با واکنش منفی و تند ولودیمیر زلنسکی روبه‌رو شد. رئیس‌جمهور اوکراین این اقدام را تصمیمی ضعیف خواند که به جسارت بیشتر ولادیمیر پوتین می‌انجامد. کارشناسان نیز تردید دارند که آیا روسیه اصولاً در موقعیتی هست که بتواند این تنگنای جهانی را برطرف کند یا خیر.
بر اساس برخی برآوردها، تشدید حملات اوکراین تا ۴۵ درصد از ظرفیت پالایشگاهی روسیه را فلج کرده است. این ضربه سنگین وخیم‌ترین بحران بنزین را از زمان فروپاشی شوروی به همراه داشت و مسکو را ناچار کرد دست به دامن واردات سوخت، از جمله از هند شود.
با این همه، روسیه برخلاف بنزین با کمبود چشمگیر گازوئیل روبه‌رو نبوده است. به گفته ولادیمیر نیکیتین، تحلیلگر نفت در موسسه سیلا ای‌آی، ارقام تعهدشده برای دو ماه نخست در مقایسه با ابعاد بازار انرژی روسیه چندان بزرگ نیست.
بیشتر خودروهای سواری در روسیه با بنزین حرکت می‌کنند و تولید داخلی نیز پاسخگوی مصرف آن‌هاست، اما گازوئیل بیشتر سوخت ناوگان باری و ماشین‌آلات سنگین به شمار می‌رود و روسیه همواره با مازاد تولید آن مواجه بوده است.
سرگئی واکولنکو، مدیر پیشین استراتژی شرکت گازپروم‌نفت و پژوهشگر مرکز کارنگی برلین، می‌گوید پالایشگاه‌های روسیه اکنون ماهانه حدود ۵.۸ میلیون تن گازوئیل تولید می‌کنند و مسکو این توانایی را دارد که ماهانه بین ۱.۲ تا ۲ میلیون تن از این سوخت را صادر کند.
تولید گازوئیل در روسیه به دو دسته تابستانه و زمستانه تقسیم می‌شود که به ترتیب برای دماهای بالاتر از منفی ۵ درجه و سرمای تا منفی ۳۵درجه سانتی‌گراد کاربرد دارند. با پایان فصل برداشت کشاورزی در پاییز، مصرف داخلی کشور به سمت گازوئیل زمستانه شیفت می‌کند و ذخایر باقیمانده نوع تابستانه عملاً تا بهار آینده مشتری چندانی در بازار داخلی ندارند.
با وجود عرضه پایدار، دولت روسیه از یک سال پیش صادرات گازوئیل را برای شرکت‌های بازرگانی ممنوع کرد و در تابستان ۲۰۲۶ دامنه این محدودیت را به خود تولیدکنندگان نیز کشاند. البته صادرات ریلی به کشورهای همسایه بر پایه توافق‌های دوجانبه دولتی از این قاعده مستثنا شد و مغولستان خریدار اصلی این مسیر باقی ماند.
سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد موسسه کپلر، معتقد است این محدودیت‌ها ناشی از قحطی گازوئیل نبود، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای مهار شوک‌های احتمالی به بازار داخلی در پی آسیب دیدن پالایشگاه‌ها و اوج‌گیری تقاضای فصلی به شمار می‌رفت. واکولنکو نیز اشاره می‌کند که این ممنوعیت در عمل ساختاری شبیه سهمیه‌بندی به خود گرفت و به برخی شرکت‌ها چراغ سبز داده شد تا محموله‌های خود را با کدهای گمرکی متفاوتی بارگیری و صادر کنند.
اما حتی اگر روسیه در ماه نوامبر نیم میلیون تن گازوئیل صادر کند، این حجم کمتر از ۴ درصد تقاضای جهانی را پوشش خواهد داد. در همین حال، فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، از اعضای این آژانس خواست گازوئیل بیشتری از ذخایر راهبردی خود را روانه بازار کنند. او از کشورهایی که تعهدات آزادسازی ماه مارس را نهایی نکرده‌اند خواست به این فرآیند سرعت دهند و تزریق حجم‌های بالاتر را نیز بررسی کنند.
گره اصلی ماجرا، تعهد ۳ میلیون تنی است که ترامپ اعلام کرده در یک بازه زمانی نامشخص و با در نظر گرفتن وضعیت پالایشگاه‌های روسیه به بازار تزریق خواهد شد. کارشناسان معتقدند تحقق چنین وعده‌ای تنها در صورتی ممکن است که تعمیرات اساسی پایان یابد و تولید به روال عادی بازگردد، زیرا این رقم به سطح معمول صادرات ماهانه روسیه در گذشته نزدیک است.
طبق آمار کپلر، روسیه در سال‌های قبل از ۲۰۲۵ به طور میانگین ماهانه ۲.۶ میلیون تن گازوئیل از مسیر دریا صادر می‌کرد که بیش از نیمی از آن راهی ترکیه و برزیل می‌شد.
نیکیتین هشدار می‌دهد که اگر حملات اوکراین با شدت کنونی ادامه پیدا کند، صادر کردن چنین حجم عظیمی بدون آسیب زدن به بازار داخلی روسیه غیرممکن خواهد بود.
از سوی دیگر، این محموله‌ها همان‌طور که اثر چشمگیری بر مهار کمبود جهانی سوخت نخواهند داشت، عایدی چندانی نیز برای ماشین جنگی مسکو فراهم نمی‌کنند؛ نکته‌ای که زیر سایه اعتراضات تند اوکراین نادیده گرفته شده است.
الکساندر کولیاندر، مدیر بخش اروپای موسسه مشاوره اوراسیا گروپ، برآورد می‌کند که صادرات ماهانه ۳ میلیون تن گازوئیل، درآمد ارزی صادرکنندگان را طی شش ماه حدود ۱.۲ میلیارد دلار فراتر از وضعیت فعلی می‌برد.
با این حال، سهم مستقیم بودجه فدرال روسیه یعنی منبع اصلی تأمین هزینه‌های جنگ، از این رقم تنها حدود ۱۰۰ میلیون دلار درآمد مالیاتی مازاد خواهد بود. از همین رو، او تأکید می‌کند که هرچند خشم اوکراین قابل درک است، این دادوستد نفتی تنفس مالی چندانی به ساختار نظامی روسیه نمی‌رساند./
