طالبان چگونه بحران پناهجویان را به اهرم فشاری علیه اروپا تبدیل کرد؟
عقب‌نشینی خاموش قاره سبز در برابر حکومت کابل
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد: دولت‌های اروپایی به دلیل محدودیت‌های شدید طالبان علیه زنان و دختران، مدت‌ها از این گروه دوری می‌جستند. اما اکنون تحت فشار افکار عمومی برای سرسخت نشان دادن خود در برابر پدیده مهاجرت، در حال اخراج پناهجویان به افغانستان هستند و طی ماه‌های اخیر برای هموار کردن مسیر اخراج‌های بیشتر، وارد مذاکره با حکومت طالبان شده‌اند. «الیان پلتیه» و «جیم تنکرسلی» در گزارش دیروز دوشنبه در نیویورک تایمز نوشتند، در نشستی که اواخر ژوئن در بروکسل برگزار شد، بیش از ۲۰ مقام اروپایی با ۵ نماینده طالبان دیدار کردند تا درباره اخراج پناهجویان گفت‌وگو کنند؛ دیداری که تابوی گفت‌وگو با این گروه در خاک اتحادیه اروپا را شکست. نمایندگان اروپا در این دیدار هرگز اشاره‌ای به نقض حقوق بشر از سوی طالبان نکردند .
جزئیات این نشست برای نخستین‌بار در همین گزارش افشا می‌شود. این مقاله بر اساس اطلاعات وزارت امور خارجه آلمان و مصاحبه با هفت دیپلمات دیگر (از جمله پنج نماینده از کشورهای اروپایی) و دو مقام حکومت افغانستان تنظیم شده است؛ افرادی که همگی به دلیل حساسیت مذاکرات خواستند نامشان فاش نشود. افغانستان سال‌هاست یکی از منابع اصلی مهاجرت غیرقانونی به اروپا بوده است. دولت‌های اروپاییِ طرفِ گفت‌وگو با طالبان اصرار دارند که این مذاکرات صرفاً «فنی» و محدود به موضوع اخراج‌هاست. با این حال، بسیاری از گروه‌های حقوق بشری می‌گویند کارزار اخراج پناهجویان، خطراتی را که افغان‌ها در کشور خود با آن مواجه می‌شوند، نادیده می‌گیرد. «فرشته عباسی»، پژوهشگر بخش افغانستان در دیده‌بان حقوق بشر، می‌گوید: «اتحادیه اروپا نمی‌تواند سرکوب سیستماتیک طالبان را محکوم کند و در عین حال برای اخراج افغان‌ها به همان ساختاری که مدعی فرار از آن هستند، معامله کند».
به رسمیت شناختن کامل دیپلماتیک طالبان همچنان یک تابوست؛ روسیه تنها کشوری در جهان است که حکومت این گروه را به طور رسمی به رسمیت شناخته است. اما طالبان تعامل مداوم در موضوع اخراج پناهجویان را راهی برای پذیرش حاکمیت خود (پنج سال پس از بازگشت به قدرت) می‌بینند. آلمان به نمایندگان طالبان اجازه داده در نمایندگی‌های دیپلماتیک افغانستان در برلین و بن فعالیت کنند؛ گامی که برخی مقامات آلمانی آن را به منزله شناسایی عملی (دو فاکتو) طالبان به عنوان دولت مشروع می‌دانند. فرانسه نیز در حال بررسی اقدامی مشابه در پاریس است. نمایندگان ۱۵ کشور اروپایی دیگر نیز در ماه ژوئن با هیئت طالبان در بروکسل دیدار کردند.
طالبان در حال بهره‌برداری از این دست برتر هستند. آن‌ها از دولت‌های اروپایی خواسته‌اند دسترسی گسترده‌تری به سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های افغانستان در سراسر اروپا داشته باشند و کمک‌های مالی برای ادغام مجدد اخراج‌شدگان دریافت کنند. آن‌ها همچنین خواستار کمک‌های اقتصادی گسترده‌تر هستند؛ خط قرمزی برای دولت‌های اروپایی که کمک‌های خود را به امور بشردوستانه محدود کرده‌اند. ارائه کمک‌های توسعه‌ای در نهایت به تأمین مالی حکومت طالبان و تثبیت بیشتر حاکمیت آن‌ها می‌انجامد و می‌تواند به نفع مقاماتی تمام شود که تحت تحریم‌های بین‌المللی هستند. «کنراد شِتِر»، مدیر مرکز بین‌المللی مطالعات مناقشات بن در آلمان، می‌گوید: «طالبان اهرم فشار واقعی در دست دارند و اتحادیه اروپا کاملاً بی‌دفاع است. کشورهای اروپایی تحت چنان فشاری هستند که حاضرند برای اخراج پناهجویان دارای سوءپیشینه، تقریباً دست به هر معامله‌ای بزنند».
آلمان که دولتش تحت رهبری یک صدراعظم راست میانه برای عمل به وعده‌های خود مبنی بر اخراج قاطعانه مهاجران دارای سوءپیشینه تلاش می‌کند، پیشتاز جریان اخراج افغان‌ها بوده است. سرعت پایین اخراج‌ها با انتقاد شدید حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) مواجه شده است؛ حزبی که در نظرسنجی‌های کشوری پیشتاز است و وعده اخراج میلیون‌ها مهاجر را داده است. بیش از ۵۰۰ هزار افغان در آلمان زندگی می‌کنند که اکثریت قاطع آن‌ها مهاجران قانونی هستند، اما ۲۰ درصد از جویندگان پناهندگی در این کشور را افغان‌ها تشکیل می‌دهند.
در ماه فوریه، یک پرواز چارتر حامل ۲۰ مرد افغان (که توسط دادگاه‌های آلمان محکوم شده بودند) لایپزیگ را به مقصد کابل ترک کرد؛ این نخستین اخراجی بود که طبق توافق جدید انجام شد. «الکساندر دوبریندت»، وزیر کشور آلمان، در بیانیه‌ای گفت که این پیمان با طالبان «بستری قابل اعتماد برای اخراج‌های مستقیم و دائمی به افغانستان ایجاد می‌کند». طبق اعلام وزارت کشور آلمان، در زمان صدراعظمی فریدریش مرتس، آلمان از مه سال گذشته تاکنون ۲۶۳ افغان را اخراج کرده است. مقامات ایالتی و فدرال برای سرعت بخشیدن به این روند فشار آورده و اخراج مردان مهاجر افغان بدون سوءپیشینه کیفری را نیز آغاز کرده‌اند.
زنان تا حد زیادی از این طرح مصون مانده‌اند؛ آمار دولتی نشان می‌دهد که در نیمه نخست امسال با درخواستی نزدیک به ۹۵ درصد از زنان افغان متقاضی پناهندگی در آلمان موافقت شده است. از مه سال گذشته، چند دیپلمات طالبان برای تسهیل روند اخراج‌ها در آلمان مستقر شده‌اند. با برنامه‌ریزی دولت آلمان برای افزایش اخراج‌ها، طالبان سه مقام دیگر را برای صدور مدارک شناسایی اعزام کردند. وزارت امور خارجه آلمان ماه گذشته اعلام کرد که این سه نفر برای یک ماموریت یک‌ماهه در برلین و بن به سر می‌برند. به گفته چهار دیپلمات اروپایی و افغانِ درگیر در مذاکرات، فرانسه نیز که مدت‌ها یکی از سرسخت‌ترین کشورهای اتحادیه اروپا در برابر تعامل با طالبان بود، در حال بررسی مسیری مشابه است. «پاسکال کونفاورو»، سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه، در یک نشست خبری گفت که این گفت‌وگوها با هدف «تسهیل خروج اتباع افغان که به صورت غیرقانونی در کشور هستند و خطری برای امنیت ملی محسوب می‌شوند» انجام می‌شود.
به گفته سه دیپلمات، بریتانیا نیز که مقاماتش رفت‌وآمدهای منظمی به کابل دارند، تحولات اتحادیه اروپا را به دقت زیر نظر دارد. طبق گفته طالبان و دو دیپلمات دیگر، چند کشور اروپایی دیگر نیز در حال بررسی انعقاد توافقات مستقیم با طالبان هستند. ایالات متحده نیز اتباع افغان را به کشورهای ثالث اخراج کرده و برخی افغان‌های بلاتکلیف در پایگاه نظامی سابق آمریکا در قطر را برای بازگشت داوطلبانه تحت فشار گذاشته است، اما تاکنون افغان‌ها را به صورت علنی به کشورشان بازنگردانده است. «سهیل شاهین»، سفیر طالبان در قطر، می‌گوید به دیپلمات‌های اروپایی تاکید کرده که باید آشکارتر با طالبان تعامل داشته باشند و کمک‌های اقتصادی به افغانستان ارائه دهند. او هشدار می‌دهد: «اگر بیکاری و بحران اقتصادی در افغانستان وجود داشته باشد، افغان‌ها مانند سیل به سوی اروپا سرازیر خواهند شد».
دیپلمات‌های اروپایی به طور منظم با مقامات طالبان در دوحه و استانبول دیدار می‌کنند، اما تابوی برگزاری گفت‌وگو با طالبان در خاک اتحادیه اروپا در ۲۳ ژوئن شکسته شد. پنج مقام طالبان که از استانبول به بروکسل پرواز کرده بودند، توسط پلیس لباس‌شخصی بلژیک با ون‌های مشکی به هتلی در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی هدایت شدند؛ جایی که بیش از ۲۰ مقام اروپایی منتظر آنان بودند. دو طرف درباره نحوه همکاری برای بازگرداندن افغان‌ها گفت‌وگو کردند و طالبان خواستار کمک‌های اقتصادی و حضور دیپلماتیک قوی‌تر در اروپا شد. افشای خبر این سفر موجی از اعتراضات را میان گروه‌های حقوق بشری و سیاستمداران اروپایی برانگیخت، به طوری که محل برگزاری نشست تا چند ساعت پیش از آغاز، مخفی نگه داشته شد. میزبانی این نشست به طور مشترک بر عهده سوئد و کمیسیون اروپا (بازوی اجرایی اتحادیه اروپا) بود. «عبدالقهار بلخی»، سخنگوی وزارت امور خارجه افغانستان، سرپرستی هیئت افغان را بر عهده داشت.
سخنگویان اتحادیه اروپا اعلام کردند که این بلوک به درخواست کشورهای عضو به سازماندهی نشست ژوئن کمک کرده و تمرکز آن بر اخراج افرادی است که مرتکب جرایم سنگین شده یا تهدید امنیتی محسوب می‌شوند. پانزده کشور اروپایی از جمله یونان، اتریش، لهستان و نروژ در این نشست نماینده داشتند. پس از نشست اصلی، هیئت طالبان گفت‌وگوهای دوجانبه‌ای با دست‌کم چهار کشور اروپایی از جمله سوئد برگزار کرد. «آناستازیا سوفلا»، سخنگوی وزیر مهاجرت سوئد، گفت نهادهای دولتی در حال همکاری با حکومت طالبان برای اخراج ۲۰۰ شهروند افغان دارای سوءپیشینه هستند، اما تاکید کرد که این روابط «در سطح فنی» است.
با این حال، روابط میان دولت‌های اروپایی و افغان همچنان آکنده از بی‌اعتمادی متقابل است. پیش از نشست بروکسل، نمایندگان طالبان به دلیل طولانی شدن روند صدور ویزا توسط دولت بلژیک احساس بی‌احترامی کردند و ناهار مشترک با دیپلمات‌های اروپایی را تحریم نمودند. ویزای آن‌ها تنها یک‌روزه بود و پس از دیداری ۵ ساعته بروکسل را ترک کردند. برخی نهادهای غیردولتی و کارشناسان برجسته اروپایی از تعامل بیشتر با طالبان حمایت می‌کنند. «یان اگلاند»، دبیرکل شورای پناهندگان نروژ، از دولت‌ها خواسته دیپلمات‌های خود را به افغانستان بازگردانند. «کمیته نروژی برای افغانستان» نیز خواستار گسترش کمک‌های اروپایی به مردم و نهادهای افغانستان شده است.
در نروژ (که عضو اتحادیه اروپا نیست)، دیپلمات‌های طالبان سال‌هاست به صورت چراغ‌خاموش فعالیت می‌کنند. در حال حاضر، دیپلمات‌های طالبان در نروژ و آلمان ملاحظات دولت‌های اروپایی را رعایت می‌کنند؛ پرچمی از طالبان بر فراز سفارتخانه‌های اسلو و برلین نیست و تابلویی با عنوان «امارت اسلامی افغانستان» نصب نشده است. با این حال، یک دیپلمات اروپایی می‌گوید دولت‌ها در مسیر امتیازدهی‌های بیشتر به این گروه قرار گرفته‌اند. به گفته او، طالبان در حال حاضر دست برتر را دارند و فشار افکار عمومی در اروپا برای اخراج مهاجران روزبه‌روز بیشتر می‌شود.
