نشست سران ناتو در سایه تردید

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-محمد امین مکرمی: نشست سران ناتو این هفته در حالی برگزار می‌شود که مهم‌ترین نگرانی اعضای این ائتلاف دیگر تنها جنگ اوکراین یا تهدید روسیه نیست، بلکه آینده روابط امنیتی اروپا و آمریکا است. اگرچه کشورهای اروپایی طی دو سال گذشته بودجه دفاعی خود را افزایش داده و روند نوسازی ارتش‌هایشان را سرعت بخشیده‌اند، اما تردید نسبت به میزان تعهد دولت دونالد ترامپ به دفاع از متحدان، چشم‌انداز این پیمان را با ابهام روبه‌رو کرده است.

ناتو امروز در وضعیتی دوگانه قرار دارد. از یک سو، فشارهای واشنگتن موجب شده اعضای اروپایی سرمایه‌گذاری بیشتری در بخش دفاع انجام دهند و از تجربه جنگ اوکراین برای تقویت آمادگی نظامی خود بهره بگیرند. از سوی دیگر، همین فشارها و تغییر رویکرد کاخ سفید، اعتماد سیاسی میان دو سوی اقیانوس اطلس را تضعیف کرده است. در نتیجه، این ائتلاف از نظر توان نظامی نسبت به گذشته آماده‌تر شده، اما از نظر انسجام سیاسی با چالشی جدی مواجه است.

براساس سرمقاله فایننشال تایمز، مسئله اصلی ناتو دیگر صرفا افزایش هزینه‌های دفاعی نیست، بلکه کاهش اعتماد به پایبندی آمریکا به اصل دفاع جمعی است. این روزنامه معتقد است دولت ترامپ نگاه متفاوتی به مفهوم اتحاد با اروپا دارد و تهدید روسیه را نیز مانند گذشته برای امنیت آمریکا تعیین‌کننده نمی‌داند. همین تغییر رویکرد باعث شده بسیاری از کشورهای اروپایی درباره میزان اتکاپذیری واشنگتن در شرایط بحرانی دچار تردید شوند.

در چنین شرایطی، بحث افزایش استقلال دفاعی اروپا بیش از گذشته اهمیت یافته است. بسیاری از کشورهای اروپایی اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که باید وابستگی خود را در حوزه‌هایی مانند سامانه‌های اطلاعاتی، پدافند هوایی، حمل‌ونقل راهبردی و ساختارهای فرماندهی کاهش دهند. تجربه جنگ اوکراین نیز نشان داده است که سرعت تولید تجهیزات، نوآوری نظامی و آمادگی عملیاتی، نقشی تعیین‌کننده در بازدارندگی دارد.

با این حال، همه اعضای ناتو مسیر مشابهی را طی نکرده‌اند. آلمان و برخی کشورهای شمال و شرق اروپا سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی در حوزه دفاع انجام داده‌اند، اما برخی قدرت‌های بزرگ اروپایی همچنان با محدودیت‌های مالی و سیاسی روبه‌رو هستند. این تفاوت می‌تواند در آینده به اختلافات بیشتری بر سر تقسیم مسئولیت‌های امنیتی در داخل ائتلاف منجر شود.

به نظر می‌رسد نشست امسال بیش از آنکه پاسخی برای این چالش‌ها ارائه دهد، بر نمایش افزایش بودجه‌های دفاعی و همکاری‌های نظامی متمرکز باشد. با این حال، آینده ناتو بیش از هر چیز به بازسازی اعتماد میان اروپا و آمریکا وابسته است. اگر این شکاف عمیق‌تر شود، حتی افزایش هزینه‌های نظامی نیز نمی‌تواند جای خالی انسجام سیاسی را پر کند؛ انسجامی که طی دهه‌های گذشته مهم‌ترین عامل بازدارندگی و دوام این ائتلاف بوده است.