آیا «مجمع امنیت بینالمللی» در روسیه فصل تازه ای در روابط با افغانستان می گشاید؟
چرخش مسکو به سمت طالبان
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمدحسین باقی: روسیه توافقنامهای را برای افزایش همکاریهای نظامی خود با طالبان به امضا رسانده است؛ اقدامی که روابط مسکو با این گروه تندرو را تعمیق و جایگاه استثنایی روسیه را به عنوان تنها کشور جهان که حکومت طالبان در افغانستان را به رسمیت میشناسد، تثبیت میکند.
این توافقنامه روز چهارشنبه در رویدادی در مسکو با عنوان «مجمع امنیت بینالمللی» به میزبانی روسیه و با حضور محمد یعقوب، وزیر دفاع و از رهبران ارشد طالبان، به تصویب رسید. این نخستین نشست عالیرتبهای است که مقامات طالبان پس از به رسمیت شناخته شدن این گروه توسط روسیه به عنوان دولت رسمی افغانستان در ژوئیه ۲۰۲۵، در آن شرکت میکنند. تاکنون هیچ کشور دیگری در جهان دست به چنین اقدامی نزده است.
به گزارش ایندیپندنت، نه روسیه و نه طرف افغان جزئیات این توافقنامه فنی-نظامی را منتشر نکردهاند، اما این موضوع نگرانیهایی را در خصوص احتمال اعزام جنگجویان باتجربه طالبان برای پیوستن به ماشین جنگی روسیه علیه اوکراین برانگیخته است.
پیش از این، کره شمالی نیز پس از امضای پیمان نظامی مشابهی میان پیونگیانگ و مسکو در ژوئن ۲۰۲۴، هزاران نیروی نظامی را به خطوط مقدم جنگ در اروپا اعزام کرده بود. یعقوب اظهار کرد که طالبان و روسیه روابط دوجانبه خود را گسترش دادهاند و این گروه همکاری با مسکو را دارای «مفهومی مهم» میداند.
محمد یعقوب، فرزند ملا محمد عمر (بنیانگذار جنبش طالبان) در این نشست گفت: «افغانستان و روسیه روابطی طولانی و تاریخی دارند و ما میخواهیم در این مسیر گامهای بیشتری برداریم. ما روابط دوجانبه را گسترش دادهایم.» این مقام طالبان افزود: «روسیه کشوری مهم در منطقه ما و در سراسر جهان است.»
سرگئی شویگو، دستیار ارشد ولادیمیر پوتین و وزیر دفاع پیشین که اکنون به عنوان دبیر شورای امنیت ملی روسیه فعالیت میکند، ضمن استقبال از این رهبر طالبان، از این نشست برای محکوم کردن تحریمهای غرب علیه این گروه استفاده کرد. شویگو گفت: «ما متقاعد شدهایم که کشورهای غربی باید داراییهای مسدود شده افغانستان را آزاد کنند، مسؤولیت کامل حضور ۲۰ ساله خود در افغانستان را بپذیرند و بار کامل بازسازی این کشور پس از این رویدادها را بر دوش بکشند.»
وی گفت که روسیه به اقدامات طالبان «برای مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر در افغانستان» توجه داشته است. شویگو تصریح کرد: «ما بازگشت ساختارها یا تأسیسات نظامی ایالات متحده و ناتو به افغانستان یا کشورهای همسایه را تحت هر بهانهای، هم برای خود و هم برای دوستان افغانمان غیرقابل قبول میدانیم.»
کارشناسان میگویند سطح همکاریهای نظامی توافق شده میان دو کشور هنوز کاملاً مشخص نیست و این لزوماً به معنای اعزام نیرو از سوی طالبان، مشابه اقدام کره شمالی، نخواهد بود. الکسیزاخاروف، پژوهشگر اندیشکده «بنیاد تحقیقات ناظر» مستقر در دهلی نو، در این باره گفت: «روسیه نمیتواند انتظار کمک چشمگیری از طالبان، چه به لحاظ تسلیحاتی و چه نیروی انسانی، داشته باشد. در غیاب هرگونه جزئیاتی از مفاد این توافقنامه، واقعاً دشوار است که بگوییم روسیه چه چیزی میتواند از افغانستان به دست آورد.»
وی با اشاره به تفاوتهای بنیادین میان روابط مسکو با پیونگیانگ و رژیم کابل، خاطرنشان کرد که روسیه نیروها و مهمات کره شمالی را تنها در ازای ارائه فناوری پیشرفته موشکی و حمایت اقتصادی دریافت کرده است. با توجه به موقعیت شکننده حکومت طالبان، بعید است که توافق مشابهی با آنها صورت گیرد.
زاخاروف به ایندیپندنت گفت: «طالبان در حال حاضر با افزایش بیثباتی در ولایات شمالی افغانستان دستوپنجه نرم میکند و نمیتواند به طور کامل از مرزهای جنوبی خود با پاکستان محافظت کند. به همین دلیل، کمک روسیه در زمینه تعمیر تجهیزات نظامی یا تأمین برخی تسلیحات قدیمی میتواند کاملاً بهموقع باشد. با این حال، بعید است روسیه به دلیل خطرات اشاعه تسلیحات، تمایلی به اشتراکگذاری فناوریهای پیشرفته داشته باشد.»
در عوض، روسیه ممکن است ترجیح دهد که طالبان انرژی خود را بر تأمین امنیت ولایات شمالی و مرزهای طولانی و نفوذپذیر خود با منطقه آسیای مرکزی، که مسکو آن را حیاط خلوت خود میداند، متمرکز کند. روسیه به صراحت نگرانیهای فزاینده خود از حضور جنگجویان داعش در افغانستان را ابراز کرده است.
الکساندر بورتنیکوف، رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB)، روز چهارشنبه گفت که گروه موسوم به «داعش خراسان»، شاخه فعال منطقهای دولت اسلامی، «اکنون به طور فعال در حال جذب نیرو از میان شهروندان تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و همچنین کارگران مهاجر در روسیه است.»بورتنیکوف افزود: «هستههای مخفی تروریستی در حال شکلگیری و حملات تروریستی در حال برنامهریزی هستند.»
حداقل در این مورد، دو طرف با یکدیگر اختلاف نظر دارند. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی ارشد طالبان، ادعا کرد که جریان داعش به طور کامل از بین رفته است و هیچ گروه تروریستی از خاک افغانستان فعالیت نمیکند. مجاهد مدعی شد: «هیچ کشوری نباید در مورد افغانستان نگرانی داشته باشد. به هیچ فرد یا گروهی اجازه انجام چنین فعالیتهایی داده نمیشود. داعش به طور کامل در افغانستان نابود شده است و نیروهای امنیتی افغان با آن مبارزه کردهاند.»/
