هوش مصنوعی چگونه انحصار اپل–اندروید را به چالش میکشد؛
پایان عصر گوشی هوشمند؟
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد - امین مکرمی؛ گوشی هوشمند طی دو دهه گذشته به دروازه اصلی ورود کاربران به دنیای دیجیتال تبدیل شده و یکی از سودآورترین انحصارهای تاریخ سرمایهداری را ساخته است. اپل با آیفون و گوگل با اندروید، نهتنها بازار سختافزار بلکه اکوسیستم نرمافزار، داده و تبلیغات را نیز در کنترل خود داشتهاند؛ با این حال، شتابگیری هوش مصنوعی و ظهور ابزارهای جدید مبتنی بر آن، این نظم تثبیتشده را وارد مرحلهای از تردید کرده است.
چالش امروز، بیش از آنکه رقابت بر سر یک «گجت» تازه باشد، نزاعی بر سر شکل آینده تعامل انسان و فناوری است. بازیگرانی چون OpenAI، متا و آمازون میکوشند واسطه سنتی یعنی صفحهنمایش گوشی را کنار بزنند و تعامل را به ابزارهایی نامرئیتر، پیوستهتر و وابسته به هوش مصنوعی منتقل کنند؛ از عینکهای هوشمند گرفته تا دستیارهای صوتی همیشهفعال. به تعبیر گزارش اکونومیست، رقابت اصلی بر سر آن است که چه کسی «درگاه اصلی» دسترسی کاربر به دنیای دیجیتال را در اختیار خواهد داشت.
این فشار در زمانی وارد میشود که بازار گوشی هوشمند خود با ضعفهای ساختاری مواجه است. کاهش پیشبینیشده عرضه جهانی، افزایش هزینه حافظه و رقابت شدید با تراشههای هوش مصنوعی برای ظرفیت کارخانههای نیمههادی، حاشیه سود تولیدکنندگان گوشی را تحت فشار گذاشته است. حتی اپل که به سودآوری بالا مشهور است، از این تنگناها مصون نیست. در چنین فضایی، انگیزه برای یافتن مسیرهای جایگزین رشد افزایش مییابد.
برای چالشگران، مسئله فقط فروش سختافزار نیست. مدل کسبوکار اپل و گوگل بر «مالیات اکوسیستم» استوار است؛ کارمزدی که از توسعهدهندگان و ارائهدهندگان خدمات دریافت میشود. شرکتهایی مانند OpenAI که عمدتا از اشتراک کاربران درآمد دارند یا متا که به تبلیغات وابسته است، تمایل دارند از این سازوکار پرهزینه فاصله بگیرند. انتقال کاربران به ابزارهایی خارج از کنترل مستقیم اپل و گوگل، میتواند این وابستگی را کاهش دهد و داده و درآمد را مستقیما به سمت رقبای جدید هدایت کند.
با این حال، تهدید فعلا محدود است. مقیاس فروش آیفون و نفوذ اندروید فاصلهای عمیق با بازار نوپای ابزارهای جایگزین دارد. افزون بر آن، موانع فنی، نگرانیهای حریم خصوصی و محدودیتهای باتری و گرما، توسعه عینکها و ابزارهای پوشیدنی هوشمند را کند کرده است. تجربههای ناموفق گذشته نشان میدهد که جایگزینی کامل گوشی، ساده و سریع نخواهد بود.
نکته مهمتر آن است که خود اپل و گوگل نیز بیکار ننشستهاند. ادغام عمیقتر هوش مصنوعی در دستیارهای صوتی، توسعه پلتفرمهای واقعیت ترکیبی و همکاریهای استراتژیک، نشان میدهد که انحصارگران قدیمی قصد دارند بازی را به نفع خود بازتعریف کنند. شاید پیامد اصلی عصر هوش مصنوعی نه مرگ گوشی هوشمند، بلکه جابهجایی توازن قدرت درون همین انحصار باشد؛ جایی که کنترل داده و مدلهای هوش مصنوعی، بیش از سختافزار، تعیینکننده برنده نهایی خواهد بود.
