کاهش واردات و بلاتکلیفی مطالبات ارزی، استمرار تامین کالای اساسی را با چالش مواجه کرده است
گره ۹۶۰میلیونیورویی بازار برنج
این نگرانی در ماههای اخیر نیز در اظهارات فعالان این بازار تکرار شده است؛ بهطوریکه انجمن واردکنندگان برنج در خردادماه از حدود ۹۶۰میلیون یورو مطالبات ارزی معوق خبر داده و هشدار داده بود که تداوم این وضعیت میتواند جریان تامین برنج را تهدید کند. از این منظر، مساله اصلی بازار برنج در مقطع فعلی کمبود کالا نیست، بلکه حفظ جریان ورود محمولههای جدید است؛ چراکه واردکننده برای ادامه فعالیت نیازمند نقدینگی و اعتبار نزد فروشندگان خارجی است و تاخیر طولانی در پرداخت ارز محمولههای قبلی، هر دو عامل را تضعیف میکند. در چنین شرایطی، سیاست حذف ارز ترجیحی، در صورت همراهی با تسویه مطالبات گذشته و ایجاد یک سازوکار ارزی شفاف و قابل پیشبینی، میتواند به رقابتیتر شدن بازار کمک کند. اما اگر اصلاح سیاست ارزی بدون حل مشکل بدهیهای گذشته ادامه پیدا کند، احتمال فشار بر سرمایه در گردش واردکنندگان و در نتیجه کاهش عرضه در ماههای آینده افزایش خواهد یافت. در این میان باید تاکید کرد که حاشیههای مربوط به واردات برنج آمریکایی به کشور از دیگر مواردی است که این روزها در اخبار مورد توجه قرار گرفته است.
ثبات نسبی در بازار برنج
مجیدرضا خاکی، دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران، با اشاره به سهم حدود ۴۰ درصدی واردات در تامین نیاز کشور به برنج، گفت: سالانه حدود یکمیلیون و ۳۰۰هزار تا یکمیلیون و ۵۰۰هزار تن برنج باید از محل واردات تامین شود تا در کنار تولید داخلی که بهطور میانگین حدود دومیلیون تن در سال است، نیاز بازار پوشش داده شود. خاکی در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: برنج وارداتی بخش قابلتوجهی از الگوی مصرف خانوار را تشکیل میدهد و علاوه بر تفاوت ذائقه مصرفکنندگان، قیمت اقتصادیتر آن نیز موجب شده تقاضای قابلتوجهی برای این محصول در بازار وجود داشته باشد. وی افزود: در حال حاضر موجودی برنج در کشور در شرایط مطلوبی قرار دارد و بازار برنج خارجی نیز از نظر عرضه و قیمت، در وضعیت رقابتی مناسبی قرار دارد. با این حال، برای حفظ این شرایط در ماههای آینده، ضروری است برخی موانع و مسائل موجود در مسیر تامین و واردات برنج بهموقع برطرف شود.
ضرورت توجه به استمرار تامین کالا
خاکی با اشاره به عملکرد واردات در سال جاری گفت: از ابتدای سال تاکنون حدود ۴۰۰هزار تن برنج سفید وارد کشور شده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است. بخشی از این کاهش به مشکلات مربوط به مطالبات ارزی واردکنندگان و بخشی نیز به شرایط ناشی از جنگ تحمیلی بازمیگردد.وی افزود: این کاهش با توجه به موجودی مناسب فعلی کشور، به معنای کمبود در بازار نیست؛ با این حال، از منظر برنامهریزی برای ماههای آینده باید مورد توجه قرار گیرد تا تناسب میان میزان واردات و نیاز واقعی کشور حفظ شود و جریان تامین استمرار داشته باشد. خاکی در ادامه با اشاره به حذف ارز ترجیحی ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی واردات برنج گفت: حذف ارز ترجیحی از واردات برنج، از مطالبات قدیمی انجمن بوده و از نگاه بخش خصوصی، اصل این تصمیم قابل دفاع است. در سالهای گذشته، فاصله میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ واقعی ارز، زمینه ایجاد رانت و اختلال در سازوکار رقابتی بازار را فراهم کرده بود و بخشی از منافع این سیاست به مصرفکننده نهایی منتقل نمیشد.وی افزود: بااینحال، ضروری است تعهدات معوق دولت در قبال تخصیص ارز محمولههایی که پیش از حذف ارز ترجیحی وارد و در بازار عرضه شدهاند، تعیین تکلیف شود. همچنین اجرای این سیاست باید همزمان با ایجاد فضای رقابتی، شفاف و قابل پیشبینی برای واردات همراه باشد تا قیمتها بر مبنای هزینه واقعی تامین و شرایط عرضه و تقاضا شکل بگیرد.
۹۶۰میلیون یورو مطالبات ارزی واردکنندگان برنج
دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران مهمترین موضوعی را که در حال حاضر باید از سوی دولت تعیین تکلیف شود، مطالبات ارزی واردکنندگان عنوان کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۹۶۰میلیون یورو از مطالبات واردکنندگان برنج پرداخت نشده است. این مطالبات مربوط به محمولههایی است که از اواخر سال ۱۴۰۳ وارد کشور، ترخیص و در بازار عرضه شدهاند، اما ارز مربوط به آنها همچنان تعیینتکلیف و پرداخت نشده است.
خاکی ادامه داد: این موضوع تاکنون خللی در تامین بازار ایجاد نکرده و موجودی فعلی کشور نیز مطلوب است، اما تداوم این وضعیت میتواند توان مالی واردکنندگان برای انجام خریدهای جدید را کاهش دهد. واردکننده زمانی میتواند با قدرت و اعتبار مناسب در بازارهای جهانی فعالیت کند که مطالبات مربوط به محمولههای قبلی نیز در زمان مناسب تسویه شود.
وی افزود: این موضوع طی ماههای گذشته از سوی انجمن واردکنندگان برنج و سایر تشکلهای مرتبط با کالاهای اساسی، از جمله روغن، نهادههای دامی و گوشت قرمز، بهطور مستمر پیگیری شده است. مجموع مطالبات ارزی این بخشها در کنار برنج، حدود ۴.۱میلیارد یورو به ثبت رسیده که در نهایت، پیگیریهای انجامشده به صدور دستور رئیسجمهور برای پرداخت علیالحساب بخشی از این مطالبات منجر شد. امیدواریم این دستور در کوتاهترین زمان ممکن وارد مرحله اجرا و در ادامه تعیین تکلیف شود و تسویه کامل مطالبات نیز با جدیت در دستور کار قرار گیرد.
خاکی با اشاره به شرایط فعلی بازار برنج گفت: امروز بازار برنج از نظر موجودی و رقابت قیمتی در وضعیت مناسبی قرار دارد و هدف بخش خصوصی نیز حفظ همین شرایط است. برای این منظور باید اجازه داد سازوکار عرضه و تقاضا نقش اصلی خود را ایفا کند و سیاستهای وارداتی نیز متناسب با نیاز واقعی بازار و بدون ایجاد وقفههای غیرضروری تنظیم شود.وی افزود: تامینکنندگان خارجی نیز زمانی میتوانند همکاری مستمر و بلندمدت خود را با تجار ایرانی ادامه دهند که از نظم و پیشبینیپذیری فرآیندهای مالی اطمینان داشته باشند. پرداخت مطالبات معوق، در کنار شفافیت سیاستهای ارزی و تسهیل فرآیند واردات، میتواند به تقویت این همکاری و استمرار جریان تامین کمک کند.
جزئیات ورود محمولههای موسوم به «برنج آمریکایی»
خاکی در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به سوالی در خصوص ورود برخی محمولهها با عنوان «برنج آمریکایی» به کشور گفت: اخیرا محمولههای محدودی با این عنوان مشاهده شده که براساس اطلاعات درجشده روی بستهبندی، به نظر میرسد مبدا تولید آنها آمریکا و به سفارش وزارت تجارت عراق وارد همین کشور شده و سپس از طریق رویههای مبادلات مرزی که توسط اشخاص و بدون ثبتسفارش صورت میپذیرد به ایران منتقل شدهاند.
دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران با تاکید بر ضرورت بررسی دقیق این محمولهها گفت: با توجه به اینکه این محمولهها از مسیر مبادلات مرزی وارد کشور میشوند، ضروری است فرآیند ورود، منشأ کالا و مشخصات درجشده روی بستهبندی آنها با دقت بررسی شود. وی افزود: لازم است اصالت برنج و انطباق مشخصات درجشده روی محمولهها نیز توسط مراجع ذیصلاح مورد بررسی و راستیآزمایی قرار گیرد تا از صحت اطلاعات و رعایت ضوابط مربوط به ورود و عرضه این کالا اطمینان حاصل شود.
سرنوشت خرید مواد غذایی با پولهای بلوکهشده
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، در جریان نشست خبری با خبرنگاران که در روز دوشنبه بیستوششم مردادماه برگزار شد، درباره حاشیههای ایجادشده پیرامون ورود برنج آمریکایی به کشور توضیح داد و تاکید کرد که هیچگونه واردات رسمی مواد غذایی از آمریکا به ایران انجام نشده است. به گفته وی، بخشی از برنجی که اخیرا با عنوان «برنج آمریکایی» در بازار مطرح شده، از مسیر تجارت مرزی و از کشور عراق وارد ایران شده و ارتباطی با واردات رسمی وزارت جهاد کشاورزی ندارد. نوری قزلجه همچنین درباره خرید مواد غذایی از آمریکا اظهار کرد: خرید انجامشده به معنای واردات کالای تولید آمریکا نیست، بلکه از منابعی استفاده میشود که بر اساس توافقهای گذشته، صرفا برای تامین غذا و دارو قابل استفاده است. این روند از سالهای گذشته ادامه داشته و در مذاکراتی که پیش از این انجام شده، درباره نحوه استفاده از این منابع توافق شده است.وی افزود: کالای تولیدی آمریکا وارد نکردهایم، بلکه چند شرکت بزرگ بینالمللی که عمدتا سهامداران آمریکایی دارند، در حوزه تامین و تجارت مواد غذایی در جهان فعالیت میکنند و خرید از این شرکتها انجام میشود.
وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به منابع ایران در برخی بانکهای خارجی گفت: بخشی از منابع ما در دو بانک خارجی در کشورهای همسایه بلوکه است و بر اساس توافق انجامشده در سال ۱۴۰۱، امکان استفاده از این منابع برای خرید غذا و دارو از شرکتهای مشخص وجود دارد. به گفته وی، این شرکتها الزاما کالای آمریکایی عرضه نمیکنند و ممکن است کالایی را از اوکراین یا کشورهای آفریقایی خریداری و در بازارهای بینالمللی عرضه کنند. بنابراین، استفاده از ظرفیت این شرکتها به معنای خرید کالای آمریکایی نیست. نوری قزلجه با بیان اینکه استفاده از این منابع برای تامین کالا یک راهکار عملی است، گفت: وقتی منابعی داریم که در خارج از کشور قابل استفاده است، نمیتوانیم خودمان محدودیت دیگری به محدودیتهای موجود اضافه کنیم و بگوییم از این منابع استفاده نمیکنیم. وی ادامه داد: توافقی که در گذشته برای استفاده از این منابع انجام شده، به نظر من راه خوبی برای استفاده از منابع کشور بوده است و ما نیز آن را ادامه میدهیم.
