گذار اقتصاد پساجنگ به پارادایم دیجیتال و مشارکت مبنا

تجربه جهانی نشان می‌دهد که نو زایی اقتصادی بدون اصلاحات پولی جسورانه ناممکن است. آلمان در سال ۱۹۴۸ با اجرای طرح «ارهارد» و جایگزینی مارک جدید، موفق شد تورم لجام‌گسیخته را مهار کرده و ظرفیت‌های تولیدی را احیا کند. همچنین ژاپن با تمرکز بر مدل «بانکداری توسعه‌ای»، منابع محدود را به سمت صنایع دارای مزیت رقابتی هدایت کرد. اما درس بزرگ ژاپن برای امروزِ ما، پرهیز از گرفتار شدن در تله «بانک‌های زامبی» است؛ موسساتی که با انباشت دارایی‌های موهومی و ناترازی‌های پنهان، رشد اقتصادی را به زنجیر می‌کشند. ما در ایران با رشد نقدینگی که در سال‌های اخیر به طور متوسط بالای ۳۰ درصد بوده و فشار فزاینده پایه پولی ناشی از ناترازی بودجه و اضافه برداشت بانک‌ها، نیازمند «جراحی دیجیتال» هستیم.

در عصر اقتصاد هوشمند، دیگر نیازی به تکرار مسیرهای پرهزینه کلاسیک نیست. جایی که کشورهایی مثل رواندا با جهش مستقیم به سمت بانکداری موبایلی، هزینه‌های معاملاتی را به شدت کاهش دادند، ایران نیز باید بازسازی را بر بستر «ریال دیجیتال» و «قراردادهای هوشمند» بنا کند. واقعی‌سازی اقتصاد و تحقق اصل ۴۴، مستلزم آن است که بانک‌ها از رویکرد «وثیقه‌محور» به سمت «اعتبارسنجی مبتنی بر داده‌کاوی» (Big Data) حرکت کنند. هوش مصنوعی می‌تواند به عنوان دیده‌بان شفافیت، سیل نقدینگی را از بخش‌های سوداگرانه به سمت زنجیره تامین تولید (SCF) هدایت کند تا هر واحد رشد پایه پولی، حداکثر ضریب فزاینده تولید را ایجاد کند.

مردمی‌سازی اقتصاد در این مقطع، از طریق پلتفرم‌های «تامین مالی جمعی» (Crowdfunding) و صندوق‌های مشارکت پروژه معنا می‌یابد. این سازوکارها با ارائه نرخ‌های بازدهی متناسب با واقعیت‌های بخش مولد، می‌توانند دارایی‌های خرد را به جای بازار ارز و طلا، به سمت بازسازی زیرساخت‌ها گسیل دارند. در این میان، نقش بانک‌های تخصصی و توسعه‌ای نظیر «بانک توسعه تعاون» به عنوان مویرگ‌های رساننده اعتبار به بخش‌های خرد و تعاونی، حیاتی است. این بانک‌ها باید با عبور از ساختارهای سنتی و تبدیل شدن به نئوبانک‌های چابک، مدل‌های مشارکت در سود و زیان واقعی را پیاده‌سازی کنند. ما مکلف هستیم با تکیه بر دانش فنی نخبگان و به احترام ایثار کسانی که برای این خاک جان دادند، نظامی بانکی بسازیم که ترازنامه‌اش آینه شفافِ واقعیت‌های اقتصادی باشد. بازسازی پساجنگ با ابزارهای هوش مصنوعی و مهار علمی نقدینگی، نه تنها خسارات گذشته را جبران می‌کند، بلکه ایران را در جایگاه یک قدرت اقتصادی نوظهور با تکیه بر «اعتبار دیجیتال» و «سرمایه اجتماعی» قرار خواهد داد.

* ‌ کارشناس اقتصادی