زغالسنگیها پس از دو سال از رکود فاصله گرفتند؛
بازگشت رونق به معادن زغال
از آنجا که زغالسنگ ماده اولیه اصلی واحدهای ککسازی و بخشی از زنجیره تولید فولاد است، عملکرد این صنعت را میتوان یکی از شاخصهای وضعیت صنایع معدنی و فولادی کشور دانست. به همین دلیل، بهبود عملکرد معادن تنها به معنای رشد یک صنعت نیست، بلکه میتواند نشانهای از افزایش تحرک در صنایع پاییندستی نیز باشد.
تغییر ریل تولید در معادن
بررسی عملکرد ۱۵ سال گذشته نشان میدهد صنعت زغالسنگ به طور متوسط سالانه ۸۶۳ هزار و ۱۵۴ تن محصول تولید کرده و میانگین رشد سالانه تولید آن به ۱۰ درصد رسیده است. با این حال، از سال ۱۴۰۲ روند رو به رشد تولید متوقف شد و معادن دو سال متوالی کاهش تولید را تجربه کردند.
این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و مجموع تولید صنعت با افت ۱۳ درصدی به ۸۹۰ هزار و ۸۵۸ تن رسید. اما دادههای بهار ۱۴۰۵ از تغییر جهت فعالیت معادن حکایت دارد. مجموع تولید صنعت در سهماه نخست سال به ۲۶۲ هزار و ۹۶۰ تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۲ درصد افزایش داشت. رشد تولید در هر سه ماه فصل ثبت شد و خرداد نیز با رشد ۳۶ درصدی، بهترین عملکرد ماهانه سال را به ثبت رساند. افزایش سفارش از سوی زنجیره فولاد، بهبود فعالیت برخی معادن و افزایش استخراج، از مهمترین عواملی هستند که میتوانند رشد تولید بهار امسال را توضیح دهند. در میان شرکتهای این صنعت نیز «کزغال» با رشد ۶۷ درصدی تولید و ثبت ۱۲۱ هزار و ۸۵۴ تن محصول، بهترین عملکرد را به خود اختصاص داد.
بازار فروش هم جان گرفت
رشد تولید خیلی زود در بازار فروش نیز منعکس شد. بررسی روند بلندمدت نشان میدهد شرکتهای زغالسنگی طی ۱۵ سال گذشته به طور متوسط سالانه ۸۶۱ هزار و ۸۰۱ تن محصول فروختهاند و میانگین رشد سالانه فروش آنها حدود ۹ درصد بوده است. با این حال، از سال ۱۴۰۲ فروش نیز همانند تولید وارد مسیر نزولی شد و در سال ۱۴۰۴ با افت ۱۵ درصدی به ۸۸۱ هزار و ۲۵۷ تن رسید. بهار امسال اما شرایط متفاوتی رقم خورد. مجموع فروش صنعت با رشد ۲۰ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۲۳۶ هزار و ۱۶۹ تن رسید. اگرچه فروردینماه هنوز تحتتاثیر رکود ابتدای سال با کاهش فروش همراه بود، اما در اردیبهشت و خرداد روند بازار تغییر کرد و رشد فروش بار دیگر به ثبت رسید.
در خردادماه مقدار فروش صنعت با افزایش ۲۱ درصدی به ۸۷ هزار و ۲۷۸ تن رسید که از تقویت تدریجی تقاضای زنجیره فولاد حکایت دارد. در میان شرکتها نیز «کشرق» با رشد ۲۸۹ درصدی مقدار فروش و ثبت فروش ۱۴ هزار و ۸۰۳ تن، بهترین عملکرد را در میان تولیدکنندگان صنعت داشت.
درآمد با کمک نرخ فروش و رشد تقاضا جهش زد
بررسی روند تاریخی نشان میدهد درآمد صنعت زغالسنگ طی ۱۵ سال گذشته به طور متوسط سالانه ۶۰ درصد رشد کرده است، هرچند از سال ۱۳۹۹ به بعد سرعت این رشد کاهش یافته بود. در سال ۱۴۰۴ مجموع درآمد شرکتهای زغالسنگی با رشد ۱۹ درصدی به ۷ هزار و ۱۴۷میلیارد تومان رسید، رشدی که نسبت به میانگین تاریخی چندان قابلتوجه نبود. اما در بهار ۱۴۰۵ درآمد صنعت جهش محسوسی را تجربه کرد و به ۳ هزار و ۳۱۵میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۳۹ درصد افزایش نشان میدهد. درآمد خردادماه نیز با رشد ۱۴۰ درصدی به یک هزار و ۲۴۱میلیارد تومان رسید. برخلاف برخی صنایع که رشد درآمد آنها صرفا از محل افزایش قیمت محصولات حاصل شده، در صنعت زغالسنگ بهبود مقدار فروش نیز در کنار افزایش نرخ فروش، در رشد درآمد نقش داشته است. این موضوع نشان میدهد جهش درآمد بهار امسال تنها یک رشد اسمی نبوده و بخشی از آن از افزایش واقعی حجم فعالیت شرکتها ناشی شده است. در میان شرکتهای این صنعت، «کشرق» با رشد ۳۴۵ درصدی درآمد و ثبت فروش ۷۲میلیارد تومانی، بهترین عملکرد درآمدی فصل را به ثبت رساند.
سودآوری هنوز از رکود عبور نکرده است
درحالیکه تولید، فروش و درآمد صنعت در مسیر بهبود قرار گرفتهاند، سودآوری هنوز به سطح سالهای گذشته بازنگشته است. میانگین حاشیه سود صنعت زغالسنگ طی ۱۵ سال گذشته حدود ۲۵ درصد بوده، اما این نسبت در سال ۱۴۰۴ به ۱۵ درصد کاهش یافته است. در مقیاس فصلی نیز میانگین تاریخی حاشیه سود حدود ۲۶ درصد برآورد میشود، درحالیکه این نسبت در زمستان ۱۴۰۴ به ۱۸ درصد رسیده است. این اختلاف نشان میدهد افزایش هزینههای استخراج، حملونقل، تجهیزات و دستمزد، بخش مهمی از درآمد شرکتها را جذب کرده و اجازه نداده رشد درآمد به همان نسبت در سودآوری منعکس شود.
البته در صورت تداوم رشد تولید و فروش، انتظار میرود گزارشهای فصلی پیش رو تصویر بهتری از سودآوری شرکتها ارائه دهند. در میان شرکتهای این صنعت نیز «کطبس» همچنان سودآورترین شرکت زغالسنگی محسوب میشود و در سال ۱۴۰۴ و زمستان همان سال به ترتیب حاشیه سود ۳۹ و ۴۱ درصدی را ثبت کرده است.
احیای معادن به فولاد وابسته است
بررسی چهار متغیر اصلی صنعت نشان میدهد زغالسنگیها در بهار ۱۴۰۵ نخستین گام را برای خروج از رکود برداشتهاند. برخلاف دو سال گذشته، تولید، فروش و درآمد به طور همزمان افزایش یافتهاند، اما سودآوری هنوز از آثار رشد هزینهها رهایی پیدا نکرده است. ادامه این روند بیش از هر عامل دیگری به وضعیت زنجیره فولاد وابسته خواهد بود. افزایش تولید فولاد، اجرای طرحهای توسعه و رشد تقاضای واحدهای ککسازی میتواند مسیر احیای معادن را هموار کند. در مقابل، افزایش هزینههای استخراج، محدودیت سرمایهگذاری و فرسودگی تجهیزات همچنان مهمترین ریسکهای پیش روی این صنعت به شمار میروند.
بهار ۱۴۰۵ را میتوان نقطه تغییر مسیر زغالسنگیها دانست، اما تداوم این مسیر، بیش از هر چیز به روشن ماندن کورههای فولاد وابسته است. اگر تقاضای زنجیره فولاد پایدار بماند، معادن نیز میتوانند پس از دو سال رکود، بار دیگر به مسیر رشد عملیاتی و سودآوری بازگردند.
