تنگنای روغن‌نباتی
دنیای اقتصاد - عباس بیات : روغـن‌های خــوراکی از سال۱۴۰۱ دو شوک بزرگ قیمتی را تجربه کرده‌است. حذف ارز ۴هزار و ۲۰۰تومانی در سال۱۴۰۱ موجب جهش یکباره قیمت روغن‌های خوراکی شد که اعتراض عموم مردم را به‌دنبال داشت.
در دی ماه امسال نیز حذف ارز توافقی و انتقال آن به تالار دوم،بار دیگر جهش قیمت روغن خوراکی را به‌دنبال داشت. امید است این‌بار نرخ تالار دوم همپای دلار بازار آزاد نوسان کند تا دیگر این‌گونه جهش‌‌‌‌‌های قیمتی در روغن خوراکی رقم نخورد. ارزیابی متغیرهای مالی گروه روغن خوراکی نشان می‌دهد در ۹ماهه امسال، درحالی‌که تولیدات این گروه ۵درصد نسبت به دوره مشابه بهبود یافته، مقادیر فروش ۶درصد نزول تجربه کرده‌است. میزان درآمد این صنعت در سال‌جاری بهبود ۳۵درصدی تجربه کرده‌است که در مقایسه با میانگین تاریخی شتاب رشد کاهش یافته‌است. متغیرهای سودآوری این صنعت نیز همگام با دیگر متغیرهای بنیادین نزولی بوده‌است. به‌نظر می‌رسد با تک‌نرخی‌شدن ارز و این جراحی بزرگ و الزامی اقتصاد ایران، هرچند تقاضای روغن در دوره‌‌‌‌‌های آتی به‌دلیل کاهش تقاضا نزول خواهد یافت، متغیرهای سودآوری بهبود خواهد یافت.
روند رکودی تولیدات
اولین متغیر مهم و اثرگذار صنایع تولیدی، بحث روند تولیدات است. ارزیابی تولیدات روغن‌های خوراکی طی ۱۳سال اخیر نشان می‌دهد؛ میانگین در هر سال۷۹۰هزار‌تن روغن خوراکی از طریق بورسی‌‌‌‌‌های این گروه به چرخه تولید درآمد و در هر سال۲درصد به مجموع تولیدات افزوده شد. روند تولیدات از سال۱۴۰۱ همزمان با حذف ارز ۴هزار و ۲۰۰تومانی روغن‌های خوراکی، به‌دلیل نزول تقاضا کاهش چشمگیر ۱۶درصدی را تجربه کرد. در سال۱۴۰۲ روند تولیدات همچنان نزولی و با افت ۲درصد همراه شد. طی سال‌گذشته‌بار دیگر جریان تولیدات مثبت شد و تولیدات روغن‌های خوراکی با بهبود یک‌درصد نسبت به سال‌ماقبل به میزان ۷۵۷هزار‌تن به‌ثبت رسید. به‌نظر می‌رسد باتوجه به حذف ارز توافقی و انتقال آن به تالار دوم، به‌دلیل رشد چشمگیر قیمت روغن‌های خوراکی در دی ماه امسال، تقاضا به‌طور چشمگیر کاهش یابد و میزان تولیدات این گروه نسبت به میانگین تاریخی افت پیدا کند. طی سال‌جاری در فصول بهار و پاییز میزان تولیدات روغن‌های خوراکی نسبت به فصول مشابه سال‌گذشته کاهش‌یافته‌است. در پاییز امسال ۱۷۳هزار‌تن روغن خوراکی توسط بورسی‌‌‌‌‌های این گروه تولید شد که در مقایسه با پاییز سال‌قبل کاهش ۱۵درصدی را تجربه کرده‌است. در ۹ماه نخست امسال ۵۹۴هزار‌تن روغن خوراکی به چرخه تولید درآمد که در قیاس با ۸ماه ابتدای سال‌گذشته ۵درصد بهبود یافته‌است. بهترین عملکرد در سال‌جاری مربوط به شرکت «غپونه» است. این شرکت طی ۹ماه نخست امسال ۲۱هزار و ۸۹۰تن محصول تولید کرد که نسبت به مدت مشابه ۴۰درصد بهبود یافته‌است.
روند کاهشی فروش
در کنار بحث تولیدات، روند تناژ فروش شرکت‌های تولیدکننده روغن خوراکی می‌تواند وضعیت متغیرهای بنیادین صنعت را بهتر نمایان سازد. در ۱۳سال اخیر میانگین در هر سال یک‌میلیون و ۵۲هزار‌تن محصول از طریق بورسی‌‌‌‌‌های این صنعت به‌فروش رسیده و در هر سال۸درصد به مجموع آن اضافه شده‌است. در سال۱۴۰۱ همان‌طور که پیش‌‌‌‌‌تر عنوان شد، حذف ارز ۴۲۰۰تومانی موجب جهش یکباره قیمت روغن‌های خوراکی و در نتیجه کاهش تولیدات و به تبع آن افت ۴۰درصدی تناژ فروش شده‌است، بااین‌حال در سال۱۴۰۲ به‌رغم نزول تولیدات، روند فروش مثبت شده‌است که این نشان می‌دهد افت تولیدات به‌دلیل کاهش قدرت خرید مردم بوده و میزان ذخایر انبارها تقاضای بازار را جوابگو بوده‌است. طی سال۱۴۰۳، یک‌میلیون و ۲۵۰هزار‌تن محصول از طریق بورسی‌‌‌‌‌های تولیدکننده روغن خوراکی به بازار عرضه شد که در مقایسه با سال‌ماقبل رشد ۱۱درصدی داشته‌است. در بازه فصلی طی تابستان و پاییز امسال نزول تناژ فروش در روغن‌های خوراکی رقم خورده است. در پاییز میزان فروش این صنعت با کاهش ۱۵درصدی نسبت به پاییز سال‌گذشته، به ۲۸۳هزار‌تن تقلیل یافت. در ۹ماه نخست امسال، میزان فروش روغن‌های خوراکی ۸۷۱هزار تن بوده‌است که در قیاس با مدت مشابه سال‌گذشته ۶درصد افت تجربه کرده‌است. بهترین عملکرد امسال مختص به شرکت «غپونه» بوده‌است که در سال‌جاری فروش خود را با بهبود ۲۶درصدی به ۲۰هزار و ۹۰۰تن افزایش داده‌است.
تقلیل درآمدی
بررسی روند درآمدی شرکت‌های روغن خوراکی بازار سرمایه نشان می‌دهد؛ طی ۱۳سال اخیر میانگین در هر سال۳۹درصد به مجموع درآمد شرکت‌های این صنعت افزوده شده‌است. در سال۱۴۰۳، شتاب رشد درآمد به‌طور چشمگیر کاهش یافته‌است. طی این سال۴۶هزار و ۹۰۶میلیارد‌تومان درآمد فروش روغن خوراکی‌‌‌‌‌های بورسی بوده‌است که در مقایسه با سال‌ماقبل تنها ۶درصد افزایش‌یافته‌است. این به‌معنای کاهش ۳۳درصدی شتاب رشد درآمد روغن خوراکی‌‌‌‌‌ها در سال‌گذشته است. طی سال‌جاری به‌غیر از تابستان، دو فصل بهار و پاییز کاهش چشمگیر شتاب رشد درآمد تولیدکنندگان روغن خوراکی نسبت به میانگین تاریخی رقم خورده است. در پاییز ۱۴هزار و ۴۸۵میلیارد‌تومان درآمد فروش روغن‌های خوراکی به‌ثبت رسید‌که نسبت به پاییز سال‌گذشته ۱۳درصد بهبود یافته‌است. در ۹ماه نخست امسال ۴۵هزار‌میلیارد‌تومان فروش روغن‌های خوراکی بوده که در قیاس با مدت مشابه سال‌گذشته ۳۵درصد بهبود یافته‌است. در این مدت بهترین عملکرد مختص به شرکت «غبشهر» است. این تولیدکننده روغن بورسی طی ۹ماه امسال ۲۲هزار و ۸۷۲میلیارد‌تومان درآمد شناسایی‌کرده که در قیاس با مدت مشابه ۶۷درصد افزایش یافته‌است.
روند کاهشی سودآوری
بررسی متغیرهای سودآوری تولیدکنندگان روغن خوراکی نشان می‌دهد؛ از سال۱۳۹۹ روند سودآوری معکوس شده و همگام با کاهش مقادیر تولید و فروش، حاشیه سود روغن خوراکی‌‌‌‌‌ها با افت چشمگیر همراه شده‌است. میانگین حاشیه سود این گروه طی سال‌های گذشته به میزان ۱۲درصد به‌ثبت رسید. طی سال۱۴۰۳ حاشیه سود این گروه ۵درصد به‌ثبت رسیده‌است که در مقایسه با میانگین تاریخی ۷درصد نزول تجربه کرده‌است. ارزیابی متغیرهای سودآوری روغن خوراکی‌‌‌‌‌ها در بازه فصلی نشان می‌دهد؛ کمی بهبود در حاشیه سود این صنعت خصوصا طی تابستان امسال رقم خورده است. البته این بهبود در درآمد نیز رقم خورده که در پاییز امسال تکرار نشده‌است، بنابراین می‌توان انتظار داشت وضعیت سودآوری روغن‌های خوراکی در گزارش‌های پاییز امسال‌بار دیگر کاهشی شود. در هر حال حاشیه سود این صنعت در دومین فصل سال۱۵درصد به‌ثبت رسید‌که نسبت به میانگین تاریخی ۷درصد رشد یافته‌است، بااین‌حال در بهار سال‌جاری حاشیه سود تنها یک‌درصد بوده‌است. درمیان چهار تولیدکننده روغن خوراکی بورسی، «غکورش» بهترین عملکرد را از منظر سودآوری به‌ثبت رسانده‌است. این شرکت در سال۱۴۰۳ و تابستان امسال حاشیه سود ۱۶ و ۲۳درصدی به‌ثبت رساند و پر سودترین شرکت روغن خوراکی بازار سرمایه بوده‌است.
