تایر در تقاطع ریسک و فرصت
دنیای اقتصاد - عباس بیات : بررسی متغیرهای مالی صنعت لاستیک و پلاستیک بازار سهام نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳ وضعیت این صنعت بهبود چشم‌گیر یافته است. از منظر بازدهی همواره تایرسازان جزو صنایع پیشران بورس تهران محسوب می‌شوند. از طرفی صدور چندباره افزایش نرخ محصولات این صنعت در سال گذشته موجب شد تا سال ۱۴۰۳ به یک سال طلایی برای تایرسازان تبدیل شود. طی شش‌ماهه امسال هرچند که شتاب رشد متغیرهای مالی این صنعت کاهش یافته، اما میزان همچنان متغیرهای مالی وضعیت خوبی را به ثبت رسانده‌اند. در نیمه ابتدای سال جاری تولید و درآمد صنعت لاستیک بورس تهران به‌ترتیب افزایش ۲ و ۲۴درصد نسبت به شش ماه ابتدایی ۱۴۰۳ تجربه کرده است. از منظر سودآوری، در سال گذشته حاشیه سود صنعت با رشد ۴درصد نسبت به میانگین تاریخی همراه شده است.
در سه‌ماهه نخست امسال نیز میزان سودآوری تایرسازان همچون میانگین تاریخی بوده است. سال ۱۴۰۴ برای تایرسازان در ایران ترکیبی از فرصت‌های اقتصادی و محدودیت‌های ساختاری بود. ظرفیت بالای تولید و بهبود نسبی تقاضای صادراتی نوید بخش حرکت به سمت رشد پایدار بود. با این حال چالش‌هایی همچون نوسان قیمت مواد اولیه، مشکلات تامین انرژی و محدودیت‌های ارزی، روند رشد را با نوسان مواجه ساخت.
ظرفیت تولید و تمرکز بازار
صنعت لاستیک و پلاستیک ایران با حضور شرکت‌های بزرگ بورسی، نقش حیاتی در تامین نیازهای داخلی و صادراتی کشور ایفا می‌کند. این صنعت با ارزش بازار حدود ۴۲هزار میلیارد تومان، به‌عنوان یکی از گروه‌های مهم ریالی بازار سرمایه شناخته می‌شود. در این میان، شرکت‌هایی مانند گروه صنعتی بارز(پکرمان)، کویر تایر(پکویر) و یزد تایر(پیزد) با ظرفیت‌های تولید بالا ارزش بازار بیشتر در صدر جدول قرار دارند. گروه صنعتی بارز با ظرفیت تولید سالانه بیش از ۱۲۵هزار تن تایر، بزرگ‌ترین تولیدکننده لاستیک ایران محسوب می‌شود و حدود ۳۸درصد از بازار تایر سواری و ۵۰درصد حجم تایرهای کشاورزی را در کشور تامین می‌کند. در بخش پلاستیک، شرکت‌هایی مانند پارتا و پلاستیران با تولید محصولات متنوع پلاستیکی، در بازار سرمایه فعال هستند.
رونق تولیدات در ۱۴۰۴
ارزیابی مقادیر تولید شرکت‌های تولیدکننده صنعت لاستیک و پلاستیک بازار سرمایه نشان می‌دهد که در ۱۳سال گذشته به طور متوسط در هر سال ۲۰۴هزار تن محصول از طریق ۱۲تولیدکننده بورسی این صنعت به چرخه تولید درآمده است. روند تولیدات علی‌رغم تمامی محدودیت‌های موجود در این صنعت، در سال‌های اخیر صعودی بوده است. میانگین در هر سال ۳درصد به مجموع تولیدات افزوده شده است. طی سال ۱۴۰۳، میزان تولیدات تایرسازان بازار سهام ۲۵۳هزار تن به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل ۸درصد بهبود یافته است. این در حالی است که طی سال ۱۴۰۰و همچنین ۱۴۰۲ میزان تولیدات تایرسازان نزولی بوده است.
به‌‌رغم عملکرد خوب این صنعت در سال گذشته، طی سه‌ماهه نخست امسال میزان تولیدات لاستیک‌سازان بورسی با ۳درصد کاهش نسبت به بهار ۱۴۰۳، همراه شده است. البته لازم به ذکر است در تابستان امسال وضعیت تولیدات لاستیکی‌ها بهبود قابل‌توجه یافته است. ۹درصد به تولیدات تابستان این صنعت افزوده شد و میزان تولیدات این صنعت به ۵۷هزار تن بهبود یافت.
در بازه شش‌ماهه، تا پایان شهریور ماه سال جاری ۱۲۰هزار تن انواع تایر و پلاستیک توسط بورسی‌ها به چرخه تولید درآمد که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲درصد افزایش تجربه کرده است. در شش‌ماهه نخست امسال بیشترین میزان رشد تولید مختص به شرکت «پیزد» است. این شرکت در سال جاری میزان تولیدات خود را ۳۲درصد بهبود بخشید و میزان تولیدات به ۱۸هزار و ۵۳۵تن افزایش یافت.
ظرفیت‌های نهفته صنعت تایر
ایران با منابع نفت و گاز فراوان و ظرفیت بالای تولید پلیمرها و لاستیک، موقعیتی استراتژیک در منطقه دارد و می‌تواند به مرکز تولید و تامین نیازهای داخلی و صادراتی بدل شود. ظرفیت تولید پلیمرهای کشور تا سال ۱۴۰۸ بیش از ۱۶میلیون تن در سال برآورد شده است، اما این ظرفیت عظیم هنوز نتوانسته به توسعه پایدار و افزایش سهم صادراتی منجر شود.
محدودیت‌های ساختاری، مشکلات تامین مواد اولیه و چالش‌های زیست‌محیطی، مانع بهره‌برداری کامل از این پتانسیل شده‌اند. تامین مواد اولیه همواره یکی از پیچیده‌ترین مسائل صنعت تایر بوده است. نوسانات شدید قیمت مواد پتروشیمی، محدودیت‌های واردات و تاثیر تحریم‌ها دسترسی به منابع اولیه را دشوار کرده و هزینه تولید را افزایش داده است.
این مشکلات برنامه‌ریزی بلندمدت را مختل کرده و فشار مالی شدیدی به تولیدکنندگان وارد می‌کنند، به‌گونه‌ای که حاشیه سود کاهش یافته و توان رقابت در بازارهای داخلی و خارجی محدود شده است. حتی با وجود ظرفیت تولید بالا، بسیاری از کارخانه‌ها در مقاطع مختلف سال ناچار به کاهش تولید یا مدیریت محدودیت‌های انرژی و نقدینگی شده‌اند.
جهش درآمدی تایرسازان
بررسی میزان درآمد گروه لاستیک و پلاستیک بورس تهران نشان می‌دهد که طی ۱۳سال اخیر متوسط در هر سال ۳۶درصد به درآمد این صنعت افزوده شده است. طی سال ۱۴۰۳ شتاب رشد درآمدی گروه تایر بورس تهران تحت‌تاثیر دریافت چندباره مجوز افزایش نرخ، با جهش ۴۲درصدی همراه شد و درآمد این صنعت به میزان ۴۴هزار‌میلیارد تومان به ثبت رسید.
در بهار امسال نه تنها تولیدات تایرسازان با نزول همراه شده است، بلکه شتاب درآمدی این صنعت نیز کاهشی بوده است. در سه‌ماهه بهار فروش صنعت لاستیک و پلاستیک به میزان ۲۴درصد افزایش یافت و به ۱۱هزار و ۹۱۱میلیارد تومان افزایش یافت. در تابستان همچون سال مالی گذشته درآمد فروش گروه تایر بورس تهران با رشد قابل‌توجه ۴۴درصد همراه شده و به ۱۳هزار و ۶۵۳میلیارد تومان افزایش یافت.
در مقیاس شش‌ماهه میزان درآمد گروه لاستیک و پلاستیک با رشد ۳۴درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل همراه شده است و به ۲۵هزار و ۵۶۴میلیارد تومان افزایش یافته است. از میان ۱۲ تولیدکننده صنعت لاستیک و پلاستیک بازار سهام، «پیزد» بیشترین میزان جهش درآمدی را در سال جاری تجربه کرد. این شرکت طی شش ماه نخست امسال توانست درآمد خود را با افزایش ۷۱درصد به ۳هزار و ۴۴۷میلیارد تومان برساند.
پیش‌بینی ارزش جهانی صنعت تایر
بازار جهانی محصولات لاستیکی و پلاستیکی در سال ۱۴۰۴ رشد قابل‌توجهی داشته و ارزش آن از ۱.۵تریلیون دلار در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۲ تریلیون دلار تا سال ۲۰۲۹ پیش‌بینی می‌شود.
این رشد به دلیل افزایش تقاضا در صنایع خودروسازی، بسته‌بندی و پزشکی است، اما با این حال، فشارهای زیست‌محیطی ناشی از تولید بیش از ۴۰۰میلیون تن پلاستیک و نرخ پایین بازیافت، یکی از چالش‌های اصلی جهانی محسوب می‌شود.
کشورهای آسیایی مانند چین و هند با تولید انبوه و قیمت‌های رقابتی، بازارهای جهانی را تحت فشار قرار داده‌اند و تولیدکنندگان در سایر کشورها برای حفظ سهم بازار خود، به نوآوری و کاهش هزینه‌ها روی آورده‌اند.
رشد ملایم سودآوری
بررسی متغیرهای سودآوری صنعت لاستیک و پلاستیک بورس تهران نشان می‌دهد که در مقیاس سالانه متوسط در هر سال به‌طور تاریخی، حاشیه سود این صنعت در محدوده ۱۶درصد قرار دارد. طی سال ۱۴۰۳، حاشیه سود گروه تایر بورس تهران به ۲۰درصد افزایش یافت که نسبت به میانگین تاریخی ۴درصد بهبود یافته است. در مقیاس فصلی درحالی‌که متوسط حاشیه سود صنعت لاستیک و پلاستیک بورس تهران در سطح ۱۷درصد قرار دارد، در بهار امسال حاشیه سود به میزان ۱۶درصد به ثبت رسیده است.
با توجه به بهبود قابل‌توجه درآمد و تولیدات گروه تایر در فصل تابستان، می‌توان انتظار داشت حاشیه سود شرکت‌های لاستیک ساز بازار سهام در گزارشات مربوط به تابستان بهبود یافته باشد.
در سال ۱۴۰۳، بیشترین حاشیه سود را شرکت «پسهند» به ثبت رسانده است که در سال گذشته ۳۹درصد حاشیه سود تجربه کرده است. در سه‌ماهه نخست سال جاری بالاترین حاشیه سود مختص به شرکت «پدرخش» است که توانسته ۲۴درصد حاشیه سود به ثبت برساند.
فرصت‌های نوظهور
با وجود محدودیت‌ها، بخش‌هایی از بازار داخلی، به ویژه محصولات لاستیکی خودرو و بسته‌بندی، تقاضای پایدار دارند. این وضعیت فرصتی برای تولیدکنندگان است تا با ارتقای کیفیت و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، سهم بازار داخلی و صادراتی خود را افزایش دهند. کشورهای همسایه، از جمله ترکیه، عراق و افغانستان، به دلیل تقاضای بالای محصولات پلاستیکی، بازارهای هدف مناسبی برای ایران محسوب می‌شوند.
افزایش تقاضا برای مواد پلاستیکی زیست تجزیه‌پذیر و فناوری‌های بازیافت، فشارهای محیط‌زیستی را کاهش داده و همزمان امکان خلق محصولات با ارزش افزوده بالاتر را فراهم می‌کند. این تحولات فناورانه تولیدکنندگان ایرانی را نیز به سمت نوآوری و استفاده از تکنولوژی‌های مدرن هدایت کرده است تا کیفیت و رقابت‌پذیری محصولات در بازارهای منطقه‌ای و جهانی افزایش یابد.
توسعه بازار منطقه‌ای
تحولات بازار داخلی و موقعیت استراتژیک ایران، فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه صادرات ایجاد کرده است. تقویت استانداردهای کیفیت، بهبود زنجیره تامین و مدیریت هوشمند پسماند، باعث افزایش سهم بازار منطقه‌ای و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود. این ترکیب فرصت‌های اقتصادی و تحولات فناورانه، چشم‌اندازی امیدوارکننده برای صنعت لاستیک و پلاستیک ایران و جهان ترسیم می‌کند. چشم‌انداز صنعت لاستیک و پلاستیک در ایران و جهان، بر پایه تعامل میان فرصت‌های اقتصادی و محدودیت‌های ساختاری شکل گرفته است. در ایران، بهبود روابط بین‌المللی، رفع محدودیت‌های تحریمی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها می‌تواند به توسعه پایدار صنعت کمک کند. تمرکز بر فناوری‌های نوین و مدیریت هوشمند پسماند، علاوه بر کاهش مشکلات زیست‌محیطی، بهره‌وری تولید را افزایش خواهد داد. در سطح جهانی نیز، فشارهای زیست‌محیطی و افزایش تقاضا، مسیر حرکت صنعت را به سمت تولید مواد زیست‌تجزیه‌پذیر و استفاده از فناوری‌های پیشرفته هدایت می‌کند.
