دو ماه طلایی متانولی‌‌ها
دنیای اقتصاد - عباس بیات : گروه متانول بازار سهام به عنوان زیرشاخه مهم صنعت پتروشیمی، در سال‌های اخیر با چالش‌‌های مختلفی دست و پنجه نرم کرده است. مهم‌ترین چالش این گروه بحث نرخ خوراک است که اخیرا این جدال آنقدری بالا گرفت که پای دیوان عالی کشور به میان آمد. در کنار نرخ خوراک، بحث قطعی گاز دیگر چالش متانول‌‌سازها بوده که در سال‌های اخیر مقادیر تولید این صنعت را با کاهش جدی همراه ساخته است. در کنار این دو معضل وابستگی بالای این صنعت به نرخ جهانی متانول و عدم‌رشد چشمگیر این نرخ در سطح جهانی موجب شد تا در سال‌های اخیر شرکت‌های تولیدکننده این حوزه وضعیت خوبی را پشت سر نگذارند. در مقیاس سالانه و همچنین فصلی عملکرد شرکت‌های متانولی بورس تهران چندان مطلوب نبوده و عمدتا در مقایسه با متوسط تاریخی با کاهش همراه بوده‌‌اند.
با این حال ظرف دوماه ابتدایی سال‌جاری وضعیت به نفع متانولی‌‌ها چرخیده است. در دوماه آغازین سال ۱۴۰۴، چه به لحاظ تولید و فروش و چه از منظر درآمدی عملکرد گروه متانول بازار سهام بسیار خوب بوده است. در دوماهه امسال به طور میانگین ۱۱۲درصد به مجموع درآمد این صنعت نسبت به مدت مشابه سال قبل افزوده شده است. عامل اصلی این موضوع به حل و فصل بحث نرخ خوراک متانولی‌‌ها برمی‌‌گردد که با اصلاح این نرخ، نرخ جدید نسبت به نرخ قبلی کاهش یافته است. طی زمستان سال گذشته به دلیل قطعی گاز و وضعیت رکودی این صنعت، متغیرهای سودآوری عملکرد چندان خوبی را تجربه نکردند. باتوجه به وضعیت خوب درآمدی این صنعت طی دوماهه ابتدایی سال‌جاری، می‌توان انتظار داشت در گزارش سه‌ماهه امسال بهبود خوبی در متغیرهای سودآوری متانول‌‌سازها به ارمغان رسد.
رکود تولیدات
اولین فاکتور اثرگذار و مهم بر شرکت‌های تولیدی، وضعیت تولیدات آن است. از این منظر شرکت‌های متانولی در سال ۱۴۰۳ وضعیت خوبی را پشت سر نگذاشتند. مجموع تولیدات سال گذشته این صنعت به میزان ۷میلیون و ۸۰۸هزار تن به ثبت رسید که در مقایسه با سال ماقبل کاهش ۲۲درصدی را تجربه کرده است. این در حالی است که متوسط تولیدات سالانه این صنعت در هر سال به میزان ۱۰میلیون و ۴۹۰هزار تن بوده است. اصلی‌‌ترین عامل کاهش مقادیر تولید متانولی‌‌ها را می‌توان قطعی گاز دانست. متاسفانه وضعیت ناترازی گاز در سال‌های اخیر به یک معضل اساسی در کشور بدل شده است و همین امر موجب شده تا وضعیت تولیدات صنعت متانول در بیشتر سال‌های گذشته کاهشی بوده است.
این وضعیت نزولی مقادیر تولید متانول‌‌سازان در مقیاس فصلی نیز تکرار شده است. طی هر چهار فصل سال ۱۴۰۳ میزان تولیدات این صنعت نسبت به مدت مشابه با نزول همراه شده است. بیشترین میزان کاهش تولیدات متانولی‌‌ها در فصل زمستان رقم خورد. طی این فصل مجموع تولیدات صنعت متانول با کاهش ۴۳درصد به میزان ۸۷۱هزار تن به ثبت رسید. در اسکیل ماهانه وضعیت تولیدات صنعت متانول بهبود یافته است. طی دوماه ابتدایی سال‌جاری میزان تولیدات این صنعت به ترتیب با رشد ۱ و ۷۴درصد نسبت به ماه مشابه سال گذشته همراه شده است. از میان سه شرکت تولیدکننده بورسی متانول، «زاگرس» بیشترین میزان جهش مقادیر تولید را در اردیبهشت ماه امسال رقم زده است. این شرکت موفق شد میزان تولیدات خود را با جهش ۱۱۹درصدی نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۲ به میزان ۷۲۶هزار تن افزایش دهد.
تقلیل آهنگ فروش
در کنار مقادیر تولید، ارزیابی مقداری فروش صنعت متانول می‌تواند وضعیت حقیقی این صنعت را بهتر نمایان کند. متاسفانه در بازه سالانه همان‌طور که وضعیت تولیدات متانولی‌‌ها چندان مناسب نبود، مقادیر فروش نیز چنگی به دل نمی‌‌زند. در بازه سالانه هرچند که میانگین تناژ فروش شرکت‌های متانول‌‌ساز بازار سهام طی ۱۳ سال اخیر به میزان ۵میلیون و ۸۰۰هزار تن بوده است، در سال ۱۴۰۳ مجموع تولیدات این صنعت با نزول ۲۱درصدی به ۴میلیون و ۳۶۰هزار تن تقلیل یافت.
در مقیاس فصلی وضعیت متفاوت است. در فصول پاییز و زمستان سال گذشته میزان فروش شرکت‌های متانول‌‌ساز بازار سهام با رشد همراه بوده است. همان‌طور که طی دوماه ابتدایی سال‌جاری وضعیت تولیدات صنعت متانول با بهبود چشمگیری همراه بوده است، از منظر فروش نیز شرکت‌های متانولی وضعیت خوبی را تجربه کردند. طی دوماه آغازین سال‌جاری میانگین ۲۶درصد به میزان فروش شرکت‌های تولیدکننده متانول بازار سهام افزوده شد. در اردیبهشت ماه امسال شرکت زاگرس به عنوان بزرگ‌ترین متانول‌‌ساز خاورمیانه، با جهش ۵۴درصدی تولیدات خود طی دومین ماه سال‌جاری، در رتبه نخست جهش مقداری فروش قرار گرفت.
سنجش نرخ فروش
از آنجا که بیش از ۸۰درصد فروش شرکت‌های متانولی بازار سهام مربوط به صادرات است، نرخ فروش این صنعت بسیار وابسته به نرخ جهانی متانول است. در سال گذشته در نرخ جهانی متانول جهش خاصی رقم نخورد و همین موضوع موجب شد تا شرکت‌های متانولی داخلی از این حیث سود مطلوبی را کسب نکنند. در سال ۱۴۰۳ متوسط ۴۱درصد به نرخ فروش محصول اصلی سه شرکت بورسی متانول بازار سهام نسبت به سال ماقبل افزوده شد. در این مقیاس بیشترین میزان رشد نرخ مربوط به شرکت «شفن» است. این شرکت متانول تولیدی خود را با جهش ۵۱درصد نسبت به سال ۱۴۰۲ به فروش رساند.
عامل اصلی درخشش «شفن» در جهش نرخ فروش سهم بالای صادرات آن است. هرچند که نرخ جهانی رشد بالایی را در سال گذشته تجربه نکرد، اما سهم بالای صادرات موجب پوشش تورم داخلی و رشد دلاری نرخ فروش متانول می‌شود. در مقیاس نقطه به نقطه در اردیبهشت ماه امسال متوسط ۵۰درصد به نرخ فروش متانول‌‌سازان بورسی افزوده شد. در این بازه بالاترین میزان جهش نرخ مربوط به شرکت «زاگرس» است. این شرکت در اردیبهشت ماه توانست متانول خود را با افزایش ۵۵درصدی به فروش رساند. با این حال وضعیت نرخ فروش فروردین ماه صنعت متانول مطلوب‌تر بود چرا که مقایسه نرخ اردیبهشت با متوسط سال‌جاری حکایت از نزول ۴درصدی نرخ صنعت متانول در دومین ماه سال‌جاری دارد.
درخشش درآمدی ماهانه
پس از بررسی مقادیر تولید، فروش و نرخ فروش صنعت متانول حال نوبت به ارزیابی درآمد این صنعت است. در سال‌های گذشته در هر سال به طور میانگین ۲۹درصد به درآمد فروش متانول‌‌سازها افزوده شد. روند درآمد این صنعت با نوسان بالایی همراه بوده است. طی سال ۱۴۰۳ شتاب درآمدی گروه متانول بورس تهران افت ۱۷درصدی نسبت به میانگین تاریخی تجربه کرده است. در سال گذشته درآمد فروش متانول‌‌سازها با رشد ۱۲درصد نسبت به سال ماقبل به میزان ۵۵هزار و ۹۰۰میلیارد تومان به ثبت رسید. این افت شتاب درآمدی در بازه فصلی نیز تکرار شده است.
در هر چهار فصل سال گذشته میزان درآمد صنعت متانول کمتر از میانگین تاریخی خود رشد کرده است. طی زمستان ۱۴۰۳ به‌رغم رشد خوب مقداری فروش، از منظر درآمدی تنها ۱درصد میزان فروش این صنعت افزایش یافته است. با همه این تفاسیر همان‌طور که در بخش‌‌های دیگر طی دوماه ابتدایی سال‌جاری مثلث متانولی بازار سهام خوش درخشیدند، در بخش درآمدی نیز وضعیت بسیار خوبی را تجربه کرده‌‌اند. در فروردین و اردیبهشت امسال به‌‌ترتیب ۱۲۳ و ۱۰۲درصد به درآمد فروش شرکت‌های متانولی بورس تهران افزوده شد. بالاترین میزان جهش درآمدی طی اردیبهشت امسال مختص به شرکت «زاگرس» است. این غول متانول‌‌ساز ایران در اردیبهشت امسال توانست ۱۳۳درصد درآمد فروش خود را نسبت به ماه مشابه سال قبل افزایش دهد.
رشد ملایم سودآوری
همان‌طور که پیش از این عنوان شد در سال ۱۴۰۳ وضعیت نرخ جهانی متانول چندان مطلوب نبود و همین امر موجب شد تا سودآوری این صنعت نزول یابد. در مقیاس سالانه در سال‌های اخیر متوسط ۴۵درصد حاشیه سود صنعت متانول بوده است. با این حال متاسفانه سه مساله اصلی موجب شد تا روند صعودی حاشیه سود این گروه با کاهش چشمگیر همراه شود. اولین مشکل اساسی این صنعت بحث نرخ خوراک است. از آنجا که نرخ خوراک بخش زیادی از هزینه‌‌های شرکت‌های متانولی را تشکیل می‌دهد، در سال‌های گذشته با جهش یکباره نرخ خوراک متانولی‌‌ها هزینه این صنعت افزایش چشمگیری را تجربه کرد.
علاوه بر این عدم‌رشد نرخ جهانی متانول به همراه قطعی مکرر گاز موجب شد تا توسعه در صنعت متانول به حداقل رسد. در سال ۱۴۰۳ حاشیه سود متانول سازها به میزان ۲۶درصد به ثبت رسید که در مقایسه با متوسط تاریخی ۱۹درصد کاهش تجربه کرده است. نکته مثبت این موضوع رشد سودآوری متانول‌‌سازها در سال ۱۴۰۳نسبت به سال ۱۴۰۲ است. در سال گذشته حاشیه سود این صنعت با بهبود ۷درصدی نسبت به سال ماقبل همراه شده است. در مقیاس فصلی باتوجه به وضعیت فاجعه بار قطعی گاز طی زمستان سال گذشته، شرکت «زاگرس» زیان بالایی را در زمستان تجربه کرد و موجب نزول متغیرهای سودآوری در کل صنعت شد.
