تقلیل درآمد و سود سرب‌ورویی‌ها
دنیای اقتصاد -عباس بیات : در سال۱۴۰۲ عمده معادن تحت‌الشعاع دلاری شدن هزینه‌های خود با کاهش بالای سودآوری همراه شدند. تا قبل از این دولت به‌دلیل حق استفاده از معادن حق امتیازی را دریافت نمی‌کرد و این امر موجب می‌شد تا هزینه‌های معادن ریالی اما درآمد آنها دلاری باشد که این خود موجب شتاب اهرمی سود آنها می‌شود. در سال جاری دولت نرخ بهره مالکانه را تعریف کرد که به‌ازای هر تن برداشت از معادن، ۵درصد شمش فخوز را باید به‌عنوان حق امتیاز به دولت پرداخت کنند. در کنار این موضوع، حقوق دولتی نیز تغییر کرد و آن‌هم به دلار متصل شد که این امر موجب افت سودآوری در معادن سنگ‌آهنی، مس و سرب و روی شد. البته این به‌معنای این نیست که دولت نباید نرخ بهره مالکانه و حقوق دولتی از معادن بگیرد؛ چراکه در همه‌جای دنیا این حق معادن برای دولت محفوظ است و تا امسال که از آن چشم‌پوشی کرده، دولت از حق خود گذشته است.
با این حال بهتر بود که دولت در نرخ بهره مالکانه عیار معادن را نیز در نظر می‌گرفت؛ چراکه معادن موجود در ایران از عیار بسیار پایین‌تری برخوردارند و این موجب افزایش بهای تمام‌شده این معادن می‌شود. طی سال گذشته قیمت روی جهانی تا ۵هزار دلار افزایش یافت؛ اما طی امسال نرخ روی جهانی با افت بالایی همراه شد که این موضوع نیز در سرب‌ورویی‌ها در کنار عوامل بالا به افت سودآوری ختم شد. بر این اساس طی ۹ماه آغازین سال جاری مجموع فروش دلاری این صنعت ۳۰۰میلیون دلار به ثبت رسیده که در قیاس با مدت مشابه افت ۸درصدی تجربه کرده است. این افت در سودآوری سرب‌ورویی‌ها نیز دیده می‌شود و مجموع سود خالص این صنعت در ۹ماه امسال ۵۷میلیون و ۲۰۲هزار دلار به ثبت رسیده که در قیاس با سود خالص ۱۱۸میلیون دلاری سال قبل، سود این صنعت بیش از ۵۰درصد تقلیل یافته است. در بحث حاشیه سود طی تابستان میانگین سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص سرب و روریی‌ها نسبت به میانگین ۱۳فصله کاهش ۲۴درصدی به ثبت رسانده است.
بومی‌سازی صددرصدی سرب و روی
بیش از ۸۵درصد کاربرد سرب در ساخت باتری و بیش از ۵۰درصد روی برای مصارف گالوانیزه کاربرد دارد. فلز روی پس از مس و آلومینیوم از مهم‌ترین و پرمصرف‌ترین فلزات غیرآهنی است و به‌دلیل خواص مطلوب آن در صنایع متعدد مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاربرد روی بیشتر برای گالوانیزاسیون و ساخت آلیاژهای مختلف است. کاربرد سرب به‌عنوان افزودنی نرم‌کننده سوخت، آلیاژهای بلبرینگ و باتری‌های ذخیره‌کننده است. کاربردهای مدرن آن شامل اسلحه‌سازی، تولید شیشه، عایق صدا و محافظ تشعشعات در نیروگاه اتمی است. کانادا، چین و استرالیا بزرگ‌ترین کشورهای صادرکننده روی در جهان و بزرگ‌ترین واردکنندگان نیز آمریکا، چین و آلمان هستند. ایران چهارمین تولیدکننده بزرگ ماده معدنی روی در آسیا بعد از چین، قزاقستان و هند است. این صنعت باتوجه به توسعه بومی در کشور وابستگی خاصی از لحاظ فناوری به خارج از کشور نداشته و تحقیقات و نوآوری‌های لازم در آن همواره در داخل کشور در حال انجام است.
عیار پایین معادن سرب و روی ایران
از میان ۱۰معدن کشف شده سرب و روی در ایران، در حال حاضر بیشترین ذخیره مربوط به معدن مهدی‌آباد است که ذخیره قطعی ۴۵هزار تنی و احتمالی ۱۴۰هزار تنی است. با این حال هنوز به‌طور رسمی بهره‌برداری از این معدن صورت نگرفته است و فعلا نمی‌توان روی این معدن برای جبران کمبود سرب و روی کشور حساب باز کرد. پس از آن معدن انگوران با ۹هزار تن ذخیره قطعی و ۱۲هزار تن احتمالی بیشترین میزان ذخایر سرب و روی کشور را دارد. باتوجه به استخراج بالای شرکت‌ها از معدن انگوران عیار این معدن به‌شدت افت پیدا کرده است و در حال حاضر به ۲۰تا ۲۵رسیده و این یک ریسک اساسی برای این صنعت محسوب می‌شود. سومین معدن بزرگ سرب و روی کشور ایرانکوه است که با ذخیره قطعی ۷هزار و ذخیره احتمالی ۱۰هزار تنی در کشور مشغول به فعالیت است. عیار این معدن در حال حاضر در عدد ۱۱قرار دارد که باتوجه به عیار دیگر معادن سرب‌وروی کشور می‌توان گفت از متوسط بیشتر است.
عملکرد خوب «فرآور» نسبت به میانگین
بررسی وضعیت تولید صنعت سرب و روی در بازه سالانه نشان می‌دهد که طی ۱۲سال اخیر متوسط در هر سال با کاهش ۲درصدی همراه بوده است. طی سال۱۴۰۱ مجموع تولیدات سرب و روی کشور ۷۰۵هزار تن به ثبت رسیده که با ۸درصد افزایش نسبت به سال ماقبل همراه بوده است. در سال جاری روند سالانه تولید معکوس شده است و مجموع تولیدات این صنعت تا پایان آذرماه ۷۶۷هزار تن به ثبت رسیده که در قیاس با ۹ماه آغازین سال گذشته کاهش ۱۴درصدی تجربه کرده است. با وجود این شرکت «فرآور» در سال جاری با ثبت تولید ۶هزار تنی توانسته است مجموع تولیدات خود را برخلاف دیگر شرکت‌های سرب و روی بازار سرمایه با رشد ۱۴درصدی نسبت به مدت مشابه همراه کند. در این اسکیل شرکت‌هایی همچون «کدما» با ثبت کاهش نزدیک به ۷۰درصدی تولید، بسیار بیشتر از متوسط افت تولیدی صنعت با تقلیل تولید همراه شدند.
جهش ۱۰۰درصدی نرخ فروش «فزرین»
وضعیت دلاری نرخ فروش محصول اصلی صنعت سرب و روی در ۹ماه آغازین امسال متوسط افت ۱۲درصدی نسبت به میانگین ۱۴۰۱ تجربه کرده است. بیشترین میزان رشد نرخ فروش دلاری در ۹ماه آغازین امسال به شرکت «کدما» تعلق دارد که توانسته است محصول اصلی خود یعنی کنسانتره سرب را با رشد ۲۱درصدی نسبت به متوسط سال قبل به فروش برساند. مقایسه نقطه به نقطه نرخ فروش دلاری این صنعت نشان می‌دهد که «کنسانتره» یک‌بار دیگر با جهش ۹۷درصدی محصول اصلی خود رکورددار رشد نرخ فروش آذر امسال نسبت به سال قبل بوده است. طی آذر ماه میانگین رشد دلاری نرخ محصول اصلی سرب و رویی‌ها ۹درصد در مقایسه با متوسط سال جاری بوده و در این بین «فزرین» با ثبت جهش ۱۰۱درصدی نرخ فروش کنسانتره روی خود بالاترین میزان رشد نرخ محصول اصلی در میان شرکت‌های سرب‌وروی بازار سرمایه را از آن خود کرده است.
کاهش ریالی و دلاری درآمد فروش
متوسط رشد درآمد ریالی صنعت سرب و روی در ۱۲سال اخیر ۴۲درصد بوده است. در سال۱۴۰۱ مجموع درآمد این صنعت با رشد ۴۰درصدی همراه شده که تا حدودی توانسته است رشد متوسط سالانه خود را حفظ کند. در سال جاری مجموع فروش ریالی این صنعت ۱۱هزار و ۳۵۲میلیارد تومان به ثبت رسیده که در قیاس با مدت مشابه سال قبل ۳۲درصد جهش یافته است. بالاترین درصد رشد درآمد فروش در ۹ماه آغازین سال جاری به شرکت «فرآور» تعلق دارد که با ثبت فروش یک‌هزار و ۲۲۹میلیارد تومانی توانسته است درآمد خود را ۵۳۰درصد افزایش دهد.
وضعیت دلاری درآمد فروش سرب و روی‌ها نشان می‌دهد که ظرف مدت ۱۲سال اخیر با ثبت متوسط درآمد ۲۶۴میلیون دلاری در سال، در هر سال ۸درصد درآمد دلاری این صنعت افزایش یافته است. روند درآمد دلاری این صنعت همواره افزایشی بوده و در سال۱۴۰۱ مجموعا ۱۷درصد رشد یافته که در قیاس با متوسط سالانه ۹درصد افزایش یافته است. در سال جاری مجموع فروش دلاری صنعت سرب و روی همچون فروش ریالی آنها با افت همراه بوده است. بر این اساس فروش ۹ماهه این صنعت ۳۰۰میلیون و ۲۸۵هزار دلار به ثبت رسیده که در قیاس با ۹ماه ابتدایی سال قبل افت ۸درصدی تجربه کرده است. شرکت «فرآور» همچون مقیاس درآمد ریالی بهترین عملکرد این صنعت را از آن خود کرده و با ثبت فروش ۳۲میلیون و ۷۲۵هزار دلاری رشد بیش از ۳۵۰درصد را تجربه کرده است.
افت ۲۴درصدی حاشیه سود
ارزیابی سه متغیر اصلی سودآوری صنعت سرب و روی نشان می‌دهد که متوسط سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت در ۱۲سال اخیر به‌ترتیب ۴۳، ۴۳ و ۴۹درصد به ثبت رسیده است. در سال۱۴۰۱ متوسط سه حاشیه سود این صنعت ۵۰درصد به ثبت رسیده که در قیاس با میانگین ۱۲ساله ۵واحد درصد افزایش یافته است. با این وجود طی سال جاری وضعیت سودآوری این صنعت برخلاف عملکرد سال گذشته بسیار ضعیف بوده است. بر این اساس متوسط سه حاشیه سود سرب و رویی‌ها طی تابستان امسال ۲۵درصد به ثبت رسیده که در مقایسه با میانگین ۱۳فصله کاهش ۲۴درصدی را تجربه کرده است. اصلی‌ترین عاملی که می‌توان برای کاهش بسیار بالای سودآوری این صنعت در مقایسه با دوره‌های قبل عنوان کرد، بحث نرخ بهره مالکانه است. دولت تصویب کرده است که معادن ۵درصد شمش فخوز را به ازای هر تن برداشت باید به دولت پرداخت کنند و این موضوع موجب دلاری شدن هزینه‌های معادن شد. تا قبل از این هزینه‌های معادن ریالی بود و درآمد آنها دلاری که این موضوع موجب رشد اهرمی در سودآوری آنها می‌شد؛ اما با این مصوبه و همین‌طور دلاری شدن حقوق دولتی هزینه‌های معادن نیز دلاری شد و سود آنها تقلیل یافت.
این وضعیت کاهشی در سودآوری سال جاری این صنعت نیز مشاهده می‌شود. بر این اساس ارزیابی سود دلاری صنعت سرب و روی نشان می‌دهد که در سال جاری میانگین سودآوری این صنعت نیز در مقایسه با سال گذشته با افت بالایی همراه شده است. طی سال۱۴۰۱ مجموع سود خالص این صنعت در حدود ۱۹۷میلیون دلار به ثبت رسیده که در قیاس با سال۱۴۰۰ متوسط ۲۷درصد افزایش یافته است. سردمدار رشد سودآوری در این سال شرکت «فتوسا» بوده است که با سود خالص ۷میلیون و ۸۴۸هزار دلاری توانسته سودآوری خود را ۲۱۵درصد رشد دهد. با این وجود در پاییز امسال میزان سودآوری این صنعت افت بالایی را تجربه کرده است. بر این اساس متوسط سود دلاری خالص این صنعت در پاییز امسال در مقایسه با پاییز سال گذشته با افت بیش از ۷۰درصدی همراه شده است. بر این اساس بیشترین میزان کاهش سود خالص در این فصل به شرکت «فروی» تعلق دارد که در فصل پاییز با ثبت زیان ۵۶۶هزار دلاری نسبت به سال گذشته بیشترین میزان کاهش را در میان دیگر سرب و روریی‌ها از آن خود کرده است. همان‌طور که پیش‌تر عنوان شد دولت به‌دلیل جبران کسری بودجه خود اقدام به دلاری کردن هزینه‌های معادن و تعریف نرخ بهره مالکانه و همین‌طور حقوق دولتی دلاری کرد که این موضوع منجر شد تا هزینه‌های این صنعت افزایش یابد و به دنبال آن سود سرب و رویی‌ها با افت همراه شود.
