تامین مالی جمعی
یاسین حیدری / تحلیلگر کسبوکار
تامین مالی جمعی یا Crowdfunding که به آن جمعسپاری مالی نیز گفته میشود، نوعی فرآیند جذب سرمایه برای یک پروژه است که در آن، سرمایه موردنیاز از طریق مشارکت عده زیادی از افراد مستقل و معمولا در بستر اینترنت تامین میشود. فرآیند تامین مالی جمعی معمولا در یک بازه زمانی کوتاه (کمتر از چندماه) اتفاق میافتد. کل فرآیند به صورت آنلاین انجام میشود و از شبکههای اجتماعی و پلتفرمهایی از این دست، برای تبلیغ و تشویق به مشارکت استفاده میشود.

سازمانها، کسبوکارها و حتی افراد مستقل میتوانند با استفاده از تامین مالی جمعی، سرمایه موردنیاز برای پروژههای خود را جدب کنند. این پروژهها میتواند شامل خیریه، استارتآپ، شهریه و حتی مخارج شخصی باشد. این صنعت از سال ۹۹ در ایران فعال است و نوع فعالیتی هم که دارد تامین مالی جمعی بر مبنای قرض است (این نوع تامین مالی به وام گرفتن شباهت زیادی دارد. در آن تعداد زیادی از افراد مستقل، سرمایه موردنیاز یک کسبوکار را تامین میکنند و بعد از مدتی نیز اصل پول به همراه سود به آنها بازمیگردد.)
طی چهار سال گذشته بیش از ۲۶۰طرح در ایران از این طریق تامین مالی شده که مجموع این طرحها بالغ بر ۲هزار میلیارد تومان بوده است. همچنین در سال ۱۴۰۲ (تا پایان مهرماه) بیش از ۱۰۰طرح تامین مالی شده است که مبلغی بالغ بر۱۲۰۰میلیارد تومان است، یعنی بیش از ۵۰درصد مبلغ تامین مالیشده در ایران طی هفتماه ابتدایی سال ۱۴۰۲ بوده است.
طی چهارسال گذشته میانگین بازدهی طرحها برابر با ۳۴.۶درصد بوده است. بیشترین میانگین بازدهی نیز سکوی دونگی با میانگین ۴۳.۹ طی این چهارسال بوده است. همچنین بیشترین میانگین بازدهی (برای سکوهای با بیش از یک طرح) طی سال ۱۴۰۲ مربوط به سکوی دونگی با ۴۶.۴درصد بوده است.
عمده طرحهایی که مورد تامین مالی قرار گرفتهاند ارزشی مابین یکمیلیارد تومان تا ۶میلیارد تومان داشتهاند. همچنین درصد سود عمده طرحهای تامین مالیشده برابر با ۲۲ تا ۴۸درصد بوده است.
میانگین سرمایه هدف طی چهارسال گذشته از ۱.۱میلیارد تومان در سال ۱۳۹۹ به بیش از ۱۱میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ رسیده است. بیش از ۷۰درصد طرحهای سرمایهگذاریشده در سال ۱۴۰۲ سرمایه هدفی بیش از ۵میلیارد تومان و بیش از ۵۰درصد آنها نیز سرمایه هدفی بیش از ۱۰میلیارد تومان داشتهاند. بهترین سکو از نظر عملکردی در این زمین آیبیکراد بوده است. آیبیکراد با ۳۵ طرح تامین مالیشده و مبلغ ۷۴۸میلیارد تومان فعالترین سکو در سال ۱۴۰۲ بوده است. همآفرین با ۵۷طرح تامین مالیشده و آیبیکراد با مبلغ ۱۰۶۹میلیارد تومان فعالترین سکوها در مجموع چهارسال بودهاند.
به نظر میرسد این صنعت، چه از نظر تعداد تامین مالی و چه از نظر مبلغ تامین مالی همچنان جای رشد داشته باشد و در آینده اعدادی که در این صنعت خواهیم دید بسیار بزرگتر از اعدادی باشد که در گزارش آمده است.