فزونی تقاضا بر عرضه کاغذی‏‏‌ها

بررسی گزارش‌های فصل بهار چهار شرکت فعال صنعت کاغذ نشان می‌دهد که این صنعت در بحث نرخ فروش نسبت به فصل گذشته به‌طور میانگین رشد ۴درصدی و در درآمد نسبت به فصل مشابه سال قبل به‌طور متوسط ۱۷درصد رشد را تجربه کرده است. با این حال در بحث تولید و حاشیه سود در فصل بهار ۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال قبل به‌‌‌ترتیب کاهش ۱۰درصدی و ۶درصدی رقم خورده است.

عمده افت تولید به موضوع مواداولیه این شرکت‌ها بازمی‌گردد، اما در زمینه حاشیه سود نرخ‌‌‌گذاری دستوری بر این صنعت حاکم نیست و به عرضه‌‌‌وتقاضا بازمی‌گردد؛ به‌طوری که در فصل آغازین سال‌جاری کاهش تقاضا موجب افت حاشیه سود این صنعت شد. تولیدکنندگان کاغذ به‌طور عمده با کمبود آخال مواجه هستند که این وضعیت نامطلوب می‌‌‌تواند با جایگزین‌شدن باگاس نیشکر جبران و این معضل رفع ‌شود. وضعیت عرضه‌‌‌وتقاضا در صنعت کاغذ نشان می‌دهد که همواره در این صنعت مازاد تقاضا برقرار است و این مازاد از طریق واردات صورت می‌گیرد.

مازاد تقاضا در بحث کاغذهای روزنامه و تحریر بحرانی‌‌‌تر است و عمده نیاز کشور از طریق واردات تامین می‌شود.

تولید کاغذ بدون قطع درخت !

محصولات صنعت کاغذسازی در دو بخش چاپ‌‌‌وتحریر و بسته‌‌‌بندی مورد استقاده قرار می‌گیرد. تولید جهانی کاغذ و مقوا بیش از ۴۱۵میلیون تن در سال ارزیابی می‌شود. بیشترین تولید کاغذ مربوط به بخش بسته‌‌‌بندی کاغذ و تخته است که در سال‌های اخیر به دلیل رونق خرید آنلاین، تقاضای آن روبه افزایش است. دو کشور بزرگ تولیدکننده کاغذ در جهان چین و ایالات‌متحده آمریکا هستند. ماده‌‌‌اولیه صنعت کاغذسازی، ماده‌ای شیمیایی به نام سلولز است.

سلولز در چوب درختان سوزنی‌برگ، چوب درختان پهن‌برگ، کاه گندم، کاه جو، کتان، ساقه ذرت، پنبه، تفاله نیشکر، انواع نی‌‌‌ها، الیاف سنتزی و بازیافتی و... یافت می‌شود. تفاله نیشکر یکی از پسماندهای کارخانه‌های تولید شکر است که درحال حاضر خود منبع محصولاتی با ارزش‌افزوده فراوان و ماده‌اولیه خمیر کاغذ است و این موضوع به این معناست که در این شیوه تولید، هیچ درختی قطع نمی‌شود و در صورت رونق استفاده از آن می‌‌‌تواند نیاز کشور را تا حد زیادی رفع کند.

چهار ضلع ۷هزار میلیاردی کاغذسازان

در زمینه تولید محصولات کاغذی ۶شرکت فعال در بازار سهام پذیرفته شده‌‌‌اند که دو شرکت آن با توجه به اینکه در بازار پایه فعالیت می‌کنند و صورت‌های مالی شفافی را منتشر نمی‌‌‌کنند، در مقاله ارزیابی بنیادی شرکت‌های این صنعت، بررسی این دو شرکت نادیده گرفته شده است.

چهار شرکت فعال در حوزه کاغذ در مجموع ارزش بازار بیش از ۷هزار و ۸۰میلیارد تومانی را تشکیل می‌دهند که بااهمیت‌‌‌ترین آنها به لحاظ ارزش بازار شرکت «چکاپا» با ارزش ۳هزار و ۲۵۰میلیارد تومان است. نسبت قیمت به سود هر سهم این صنعت به‌طور میانگین ۱۵واحد است که با توجه به میانگین ۸۴/ ۷واحدی کلیت بازار می‌‌‌توان اذعان کرد سهم‌‌‌های موجود در این صنعت سودمحور نبوده و در دسته صنایع رشدی قرار می‌‌‌گیرند.

کمترین میزان نسبت قیمت به سود کاغذسازان در حال حاضر به شرکت «لطیف» تعلق دارد که عدد ۷واحد را به ثبت رسانده است. طی ۳۰روز اخیر صنعت محصولات کاغذی درمجموع بازدهی تعدیل‌شده منفی ۱۲درصد را نصیب سهامداران خود کرده است. با توجه به بازدهی منفی ۷درصدی بازار سهام طی این مدت می‌‌‌توان گفت ضرر تحمیل‌شده به سهامداران صنعت کاغذ بیشتر از عموم بازار بوده است. کمترین میزان افت را شرکت «لطیف» با منفی ۹درصد نصیب سهامداران خود ساخته و بیشترین زیان را شرکت «چکارن» با منفی ۱۶درصد به سرمایه‌گذاران تحمیل کرده است.

واردات گسترده کاغذ تحریر و چاپ

بنا بر گفته رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ، در داخل کشور تولید کاغذ در بخش بسته‌‌‌بندی تا حدودی موفقیت‌آمیز بوده، اما این صنعت در بحث فروش و درآمدزایی هنوز جامانده است. با این حال کشور در زمینه تولید کاغذ روزنامه‌‌‌ و کاغذ تحریر با کمبود مواجه است و همچنان این نوع کاغذهای موردنیاز کشور از طریق واردات تامین می‌شوند. سالانه حدود یک‌میلیون و ۶۰۰هزار تن انواع کاغذ بسته‌‌‌بندی در کشور تولید می‌شود.

نیاز سالانه کشور به کاغذ به‌طور متوسط ۳۶۰هزار تا ۳۷۰هزار تن است که در شرایط خوب ۷۰هزار تا ۸۰هزار تن از آن در داخل تولید و بقیه از محل واردات تامین می‌شود. سرانه مصرف کاغذ در ایران که شامل دستمال‌‌‌های کاغذی و بهداشتی نیز می‌شود، در حدود ۲۲کیلوگرم است که این عدد در اروپا ۵۵کیلوگرم و در آمریکا و بعضی از کشورهای اسکاندیناوی حدود ۱۷۰کیلوگرم است. بر این اساس در ایران مصرف کاغذ نسبت به سرانه مصرف جهانی پایین‌‌‌تر است و این خود نشان‌دهنده پایین بودن شاخص‌‌‌های توسعه اقتصادی در ایران است. کشور از لحاظ تولید کاغذ تحریر در چند سال اخیر رشد خوبی داشته است، اما هنوز کمبود وجود دارد و به طور کامل خودکفایی شکل نگرفته است.

در سال‌های اخیر با استقبال از کشت نیشکر جهت برداشت شکر، کارخانه‌های تولید محصولات کاغذی می‌توانند از باگاس جامانده از نیشکر، کاغذ تحریر تولید کنند. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد که در حال حاضر کارخانه‌‌‌های تولید کاغذ از نیشکر بیش از ۵۰درصد پیشرفت فیزیکی داشته‌‌‌اند و می‌‌‌توان در آینده با بهره‌‌‌برداری از این کارخانه‌ها امید داشت که نیاز کشور به تولید کاغذ جبران شود و میزان کاغذ وارداتی با ارز ترجیحی به حداقل برسد.

افت ۷درصدی حاشیه سود در بهار

بررسی روند سودآوری فصلی صنعت محصولات کاغذی نشان می‌دهد که طی ۱۰فصل اخیر میانگین حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص ۲۴، ۲۰ و ۱۸درصد به ثبت رسیده است. روند این سه حاشیه سود نوسان زیادی را در بازه فصلی تجربه کرده و طی بهار ۱۴۰۲ میانگین سه‌حاشیه سود یادشده ۷درصد کاهش داشته است. عمده دلیل افت بالای سودآوری صنعت را می‌‌‌توان معضلات تولیدی به سبب کمبود ماده اولیه دانست که به‌‌‌دنبال این موضوع تولید افت و سودآوری صنعت کاهش یافته است. با این حال در بازه سالانه حاشیه سودها روند باثبات‌‌‌تری را به ثبت رسانده‌‌‌اند و میانگین حاشیه سود ناخالص ۲۴درصد طی ۱۰سال اخیر تحقق یافته است. شرکت «لطیف» با ثبت حاشیه سود ناخالص ۳۲درصد و حاشیه سود خالص ۲۷درصد بیشترین میزان سود را طی اولین فصل سال ۱۴۰۲ محقق کرده است.

کمبود ماده‌‌‌اولیه؛ معضل کاغذی‌‌‌ها

در بازه سالانه روند تولیدات صنعت محصولات کاغذی توانسته است طی دهه اخیر هر سال به‌طور متوسط افزایش ۱۲درصدی را محقق کند. با این حال در بازه فصلی با توجه به عدم‌ثبات در تولیدات محصولات کاغذی به‌طور میانگین در هر فصل تنها ۳درصد افزایش یافته است. همان‌طور که در بخش حاشیه سود اشاره شد، از آنجا که شرکت‌های فعال در این صنعت با معضل ماده‌‌‌اولیه مواجه هستند، در نتیجه در بازه فصلی تولیدات این شرکت‌ها با کاهش مواجه بوده است. بر این اساس طی بهار ۱۴۰۲ متوسط افت ۹درصدی در تولیدات چهار شرکت فعال این صنعت به ثبت رسیده، اما در سال ۱۴۰۱ افزایش ۴درصدی به وقوع پیوسته است. بیشترین سهم تولید این صنعت به شرکت «چکاپا» تعلق دارد که طی بهار سال‌جاری توانسته است ۵۸درصد تولیدات کل را از آن خود کند.

شاگرد ممتازی «چکارن» در نرخ فروش

از آنجا که تنوع محصولات تولیدی در صنعت کاغذ بالاست، بهتر است ابتدا با محصولات اصلی شرکت‌های فعال این صنعت که بیشترین درآمد را برای شرکت‌ها به دنبال داشته‌اند آشنا شویم. بر این اساس مهم‌ترین محصول شرکت «چکاپا» خمیر ویرچین است که عمده کاربرد این محصول در تولید کاغذ کرافت، تست لاینر و کاغذ فلوتینگ است. در شرکت «چکاپا» اصلی‌‌‌ترین محصول تولیدی فلوتینگ ۱۳۰گرمی است که این محصول عمدتا به‌‌‌عنوان لایه میانی در کارتن‌‌‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهم‌ترین محصول تولیدی شرکت «لطیف» تیشو است که در واقع همان دستمال‌کاغذی قبل از برش و شکل‌گیری است که در جهت تولید دستمال کاغذی، کاغذ توالت، حوله آشپزخانه و دستمال سفره مورد استفاده قرار می‌گیرد. آخرین شرکت این صنعت «چکارن» است که عمده تولیدات آن انواع کارتن و ورق است که ماده‌اولیه ورق کارتن بسته‌‌‌بندی در کارخانه‌های کارتن‌‌‌سازی است.

در فصل بهار ۱۴۰۲، بیشترین افزایش نرخ را شرکت «چکارن» تجربه کرده و در این مدت توانسته است نرخ فروش مهم‌ترین محصول خود یعنی کارتن و ورق را ۹درصد نسبت به میانگین سال ۱۴۰۱ افزایش دهد و با ثبت این رشد توانسته است رکورد افزایش نرخ بهار را در بین هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود ثبت کند. با این حال در بازه ماهانه، براساس گزارش مردادماه شرکت‌های صنعت کاغذ، در این مقیاس نیز «چکارن» با ثبت رشد ۱۵درصدی نرخ فروش محصول اصلی خود توانسته است رتبه برتر را در میان کاغذسازان دیگر کسب کند. استقبال از کارتن‌‌‌ جهت بسته‌‌‌بندی محصولات تولیدشده در فصل اول سال‌جاری موجب شد تا تقاضا برای محصول اصلی «چکارن» افزایش یابد و به دنبال آن رشد نرخ فروش رقم بخورد.

واگرایی میان رشد فصلی و رشد سالانه فروش کاغذسازان

روند درآمد کاغذسازان نشان می‌دهد که در بازه فصلی طی ۱۰فصل اخیر به‌طور میانگین رشد ۷درصدی در درآمد شرکت‌های این صنعت رقم خورده که بیشترین ‌درصد افزایش مربوط به فصل پاییز ۱۴۰۰ بوده که این صنعت توانسته است فروش خود را ۲۴درصد افزایش دهد. در این بین، ارزیابی درآمد سالانه این صنعت از رشد ۴۶درصدی کاغذسازان در بازه ۱۰سال اخیر حکایت دارد. جهش درآمد کاغذی‌‌‌ها در سال ۹۷ با رشد ۱۰۴درصدی به ثبت رسید که با این عدد رکود ۱۰ساله شکسته شد. درآمد کاغذسازها در فصل بهار رشد ۱۷درصدی را نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۱ تجربه کرده‌‌‌ و در بازه سالانه ۳۳درصد جهش درآمدی رقم خورده است. بر این اساس می‌‌‌توان گفت در بازه سالانه با وجود میانگین درآمد خوب شرکت‌های کاغذساز عدد خوبی به ثبت نرسیده، اما در فصل بهار با در نظر گرفتن متوسط ۷درصدی افزایش خوبی نسبت به سال گذشته به ثبت رسیده است.