رنگ‌ولعاب خوش کاشی‏‏‌سازان

از انواع کاشی و سرامیک می‌‌‌توان به کاشی بدنه (دیوار)، کاشی کف که در اصطلاح عامیانه به آن سرامیک می‌‌‌گویند و کاشی پرسلانی که نسل سوم صنعت کاشی و سرامیک است، اشاره کرد. به گزارش وزارت صنعت، معدن و تجارت، کشور تا سال ۱۴۰۴ برای توسعه صنعتی بر هفت‌صنعت بزرگ و موثر تکیه خواهد کرد که یکی از آنها، صنعت کاشی و سرامیک است. مهم‌ترین عامل در این صنعت که می‌‌‌تواند موجب رونق بیشتر کاشی و سرامیک شود، افزایش تقاضا و اعظای مشوق‌‌‌های تولیدی در ساختمان‌سازی است.

چین؛ سردمدار تولید جهانی کاشی و سرامیک

طی سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ قرنطینه‌‌‌های سراسری و بسته‌‌‌شدن موقتی کارخانه‌ها بر اثر شیوع ویروس کرونا، موجب کاهش میزان تولید شد. در ۲۰سال اخیر حدود ۴۶درصد از کل کاشی‌‌‌های دنیا در آسیا تولید شده که در سال گذشته میلادی این میزان به حدود ۷۰درصد رسیده است. بزرگ‌ترین کشور تولیدکننده کاشی در جهان، چین با ۵۲درصد تولید جهانی و پس از آن هندوستان با ۸درصد تولید جهانی است. در سال ۲۰۲۰ چین و هند به‌‌‌ترتیب ۸هزار و ۴۷۴میلیون مترمربع و یک‌هزار و ۳۲۰میلیون مترمربع کاشی و سرامیک تولید کردند.

عراق؛ مقصد صادراتی کاشی‌‌‌سازان ایرانی

عمده کاشی کشور در شهرهای یزد، کرمان، مشهد، اصفهان، تهران و قزوین تولید می‌شود که باتوجه به رکود در اجرای پروژه‌‌‌های عمرانی و ساختمانی، صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک نیز با محدودیت‌های فراوانی مواجه شده، به‌طوری که می‌‌‌توان گفت در ایران اشباع شده است؛ در نتیجه شرکت‌های صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک برای هرگونه توسعه سرمایه‌گذاری باید به بازارهای صادراتی رجوع کنند. صنعت سرامیک ایران از نظر صادرات در دنیا جایگاه پنجم را دارد. وجود معادن غنی برای تامین مواداولیه باعث شده است تا ایران در بین بزرگ‌ترین صادرکنندگان کاشی‌‌‌وسرامیک جهان قرار گیرد و حتی برخی از کشورهای منطقه مواداولیه موردنیاز تولید کاشی‌وسرامیک خود را از ایران تامین کنند. حدود ۷۳درصد کاشی‌‌‌وسرامیک ایران به عراق صادر می‌شود و انتظار می‌رود با توجه به ارزان بودن انرژی در ایران و وجود مواداولیه فراوان این صنعت در کشور، در آینده نیز این روند صادرات حفظ شود.  صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک با ارزش بازاری بالغ بر ۱۵هزار میلیارد تومان سهم کمی از ارزش کل بازار سرمایه را تشکیل می‌دهد. صنعت مذکور شامل هفت‌شرکت است که مهم‌ترین شرکت به لحاظ ارزش بازار سهام، «کحافظ» با ارزشی بالغ بر ۴هزار و ۴۰۰میلیارد تومان است. بازدهی سالانه این صنعت در ۱۴۰۱، به‌‌‌میزان ۷۴درصد بوده که در مقایسه با بازدهی ۵۰درصدی کلیت بازار سرمایه عملکرد متعادلی محسوب می‌شود. در این میان بیشترین بازدهی برای شرکت «کلوند» با ۱۲۰درصد و کمترین بازدهی نیز برای «کهرام» با بازدهی منفی ۲۱درصد است. نسبت قیمت به سود صنعت کاشی‌وسرامیک در حال حاضر ۹/ ۱۱واحد است که در مقایسه با کلیت بازار که حدود ۴/ ۱۰است، ۱۴درصد رشد بیشتری را تجربه کرده است. در میان شرکت‌های فعال این صنعت «کحافظ» با نسبت قیمت به سود ۹/ ۱۰واحد نسبت به هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود جاماندگی بیشتری دارد و «کسعدی» نیز با نسبت قیمت به سود ۴/ ۱۸واحد بیشترین رشد نسبت را در بین هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود دارد.

«کساوه» سهم پرسود صنعت

در بررسی هر شرکت تولیدی، اولین معیاری که به ذهن هر فرد می‌رسد میزان سودآوری آن است. میانگین حاشیه سود ناخالص صنعت کاشی و سرامیک در دهه ۹۰ شمسی ۲۴درصد بوده و حاشیه سود خالص نیز در حدود ۱۳درصد به‌‌‌دست آمده است. بررسی روند حاشیه سود نشان می‌دهد که در سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ اوضاع سودآوری صنعت رو به وخامت بوده است. از سال ۱۳۹۶ به بعد شرکت‌ها توانستند با فروش صادراتی حاشیه سود خود را افزایش دهند، به‌‌‌طوری که در ۹ماهه ۱۴۰۱ حاشیه سود ناخالص و خالص کلیت صنعت به ۳۴درصد و ۲۹درصد افزایش یافته است. در میان شرکت‌های صنعت بیشترین حاشیه سود ناخالص و خالص مربوط به شرکت «کساوه» است که توانسته است با کنترل هزینه‌‌‌ها و افزایش فروش صادراتی خود حاشیه سود ناخالص ۴۶درصدی و حاشیه سود خالص ۴۲درصدی را به ثبت برساند. کمترین میزان حاشیه سود ناخالص و خالص نیز برای «کصدف» است که به‌‌‌ترتیب منفی ۴۲درصد و منفی ۵۱درصد بوده است.

 اوج تولید کاشی‌‌‌سازان در سال ۱۴۰۱

بررسی روند تولیدات صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک نشان می‌دهد که در دهه اخیر شرکت‌های این صنعت اوضاع بسیار بدی را به لحاظ رشد میزان تولید تجربه کرده‌‌‌اند. از سال ۱۳۹۱ صنعت با افت تولید مواجه بوده که در سال ۱۳۹۴ به اوج افت خود رسیده و کاهش ۲۴درصدی را به ثبت رسانده است. با این حال از سال ۱۳۹۶ رونق نسبی در تولیدات این صنعت رقم خورده که این رونق در سال ۱۴۰۱ جهش خیره‌‌‌کننده‌ای داشته و افزایش ۴۱درصدی در تولیدات این صنعت رخ داده است. عمده دلیل آن را با توجه به وضعیت رکودی ساخت‌‌‌وساز در کشور می‌‌‌توان افزایش سهم صادرات شرکت‌های کاشی‌‌‌وسرامیک و در نتیجه رشد تقاضا برای آنها دانست. در میان شرکت‌های این صنعت برای دوره ۱۲ماه ۱۴۰۱، بیشترین میزان تولید مربوط به شرکت «کساوه» است که با تولید ۲۳میلیون و ۹۳۵هزار مترمربع کاشی و سرامیک حدود ۴۶درصد تولید کل صنعت را شامل می‌شود. کمترین میزان تولید نیز برای «کصدف» است که با تولید ۲میلیون مترمربع کاشی و سرامیک ۴درصد کل تولیدات صنعت را تشکیل می‌دهد.

سهم عمده «کساوه» از درآمد صنعت

ارزیابی درآمد صنعت کاشی و سرامیک نشان می‌دهد که به‌طور متوسط هر سال ۳۱درصد به فروش این صنعت افزوده شده است. در سال ۱۳۹۴ افت ۲۰درصدی در فروش کلی صنعت رخ داده که بیشترین افت در دهه اخیر بوده است. با این حال از سال ۱۳۹۵ فروش صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک شیب صعودی به خود گرفته، به‌طوری که در سال ۱۴۰۱ درآمد آنها ۴۹درصد افزایش را تجربه کرده است. کاشی‌‌‌سازان باتوجه به رکود عمیق ساخت‌‌‌وساز عمدتا به صادرات روی آوردند و به‌طور میانگین ۳۶درصد از درآمد صنعت در سال ۱۴۰۱ مربوط به فروش صادراتی بوده است. در این بین بیشترین سهم صادرات مربوط به «کساوه» بوده که ۶۱درصد از درآمد خود را در سال ۱۴۰۱ از محل صادرات کسب کرده است. حال با بررسی درآمد فروش شرکت‌های کاشی‌‌‌ساز درمی‌‌‌یابیم که بیشترین درآمد مربوط به «کساوه» است که توانسته است با فروش یک‌هزار و ۲۲۷میلیارد تومانی ۲۹درصد درآمد کل صنعت را در سال ۱۴۰۱تشکیل دهد. کمترین میزان درآمد سالانه نیز مربوط به «کصدف» است که با فروش ۸۴میلیارد تومانی ۲درصد از فروش کلیت صنعت را از آن خود کرده است.

ارزان‌فروشی در «کحافظ»

قیمت کاشی‌‌‌وسرامیک در کشور یک قیمت تصویب‌شده و زیر نظر انجمن صنفی تولیدکنندگان کاشی‌وسرامیک کشور است. به‌‌‌طور کلی قیمت مصوب کاشی‌‌‌وسرامیک باتوجه به قیمت مواداولیه، نیروی کار و در نظر گرفتن سود و زیان شرکت‌های کاشی‌‌‌ساز توسط انجمن صنفی تولیدکنندگان کاشی کشور تصویب و به‌‌‌صورت بخش‌‌‌نامه به همه‌‌ آنها اعلام می‌شود. در این بین با توجه به اینکه صنعت کاشی‌‌‌وسرامیک صادرات‌محور بوده و عمده درآمد شرکت‌ها از محل صادرات است، برخی آنها که توانستند تعامل خوبی با کشورهای خارجی داشته باشند و فروش صادراتی خود را افزایش دهند، با نرخ فروش بیشتری محصولات خود را به‌‌‌فروش رساندند که این موجب شده است تا سود بیشتری کسب کنند. بر این اساس دو شرکت «کلوند» و «کساوه» در اسفندماه نسبت به میانگین کل سال ۱۴۰۱، مهم‌ترین محصولات خود را که محصول لعابدار و کاشی دیواری صادراتی است، ۳۱درصد بیشتر به‌فروش رساندند. با این حال در این مقیاس شرکت «کحافظ» محصول اصلی خود را که کاشی پرسلانی است در اسفندماه ۵درصد کمتر از میانگین سال به‌‌‌فروش رسانده است که نسبت به سایر هم‌‌‌گروهی‌‌‌ها عملکرد ضعیفی محسوب می‌شود.

فوران نقدینگی در «کترام»

بحث جریان نقد یکی از مسائل بااهمیت در شرکت‌های تولیدی محسوب می‌شود؛ چرا که نقدینگی می‌‌‌تواند شرکت‌ها را در تامین مواداولیه و افزایش ظرفیت عملی تولید یاری رساند.  بررسی میزان نقدینگی صنعت نشان می‌دهد که در دوره ۹ماهه ۱۴۰۱، به‌طور متوسط ۸درصد فروش کل کاشی‌‌‌سازان تحت عنوان نقدینگی ذخیره شده که به‌نسبت عدد مطلوبی برای کلیت صنعت محسوب می‌شود. حال در این بین بیشترین نقدینگی حاصل از فروش را شرکت «کترام» به ارمغان آورده که در حدود ۳۹درصد بوده و کمترین میزان برای شرکت «کسعدی» است که باتوجه به وضعیت نقدینگی بد در این شرکت منفی ۲درصد از فروش خود را جذب نقدینگی کرده است.

متغیرهای اثرگذار بر سودآوری صنعت

یکی از عواملی که همواره عمده صنایع تولیدی را تحت‌تاثیر خود قرار می‌دهد، نوسانات نرخ ارز است. افزایش نرخ ارز می‌‌‌تواند هزینه‌‌‌های تولیدی شرکت را افزایش دهد که این امر می‌‌‌تواند برای شرکت‌های صادرات‌محور امری مفید باشد؛ چراکه موجب رشد درآمدی آنها خواهد شد. در این میان یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین عوامل، کاهش نقدینگی و در نتیجه رکود و متوقف شدن پروژه‌‌‌های ساخت‌‌‌وساز است. از آنجا که این صنعت رابطه مستقیمی با ساخت‌‌‌وساز پروژه‌‌‌های عمرانی دارد، هرگونه رکود و کاهش فعالیت موجب افت تقاضا برای کاشی و سرامیک خواهد شد که در نتیجه سودآوری شرکت‌ها را کاهش می‌دهد. یکی از دلایلی که باعث شده عمده شرکت‌های این صنعت به فروش صادراتی روی آورند همین امر است که البته باید در نظر داشت بیش از ۷۰درصد فروش به کشور عراق صورت می‌گیرد که این خود یک ریسک تلقی می‌شود؛ چرا که هرگونه مشکل سیاسی با این کشور می‌‌‌تواند فروش صنعت را با اخلال مواجه سازد.

نقاط ضعف و قوت صنعت کاشی‌‌‌ و سرامیک

نقاط ضعفی را که موجب عدم‌تمایل سرمایه‌گذار به این صنعت می‌شود می‌‌‌توان عدم‌تناسب حجم سرمایه‌گذاری با نیاز کشور دانست. همچنین عدم‌توانایی رقابت کاشی‌‌‌وسرامیک‌سازان ایران با تکنولوژی‌‌‌های موجود در کشورهای اروپایی یک عامل ضعف است. پایین بودن کیفیت محصولات تولیدی و تحریم‌‌‌ها و چالش‌‌‌های دولتی نیز دو مورد از نقطه‌ضعف‌‌‌های عمده صنعت محسوب می‌شود. در مقابل، کاهش هزینه تولید به‌‌‌دلیل تامین مواداولیه در داخل کشور، قیمت نسبتا پایین سوخت در داخل ایران، حمل‌‌‌ونقل ارزان در ایران و هزینه پایین نیروی انسانی نقاط قوت شرکت‌های کاشی و سرامیک محسوب می‌شوند که باعث شده‌اند این صنعت از نظر وزارت صمت جزو هفت‌صنعت آینده‌دار و موثر به شمار آید.