پیش‌قراولان رشد «حاشیه سود عملیاتی»

حاشیه سود عملیاتی منعکس‌‌‌کننده موفقیت مدیریت شرکت در ایجاد سود از عملیات جاری شرکت است. این نسبت نشان‌‌‌دهنده این واقعیت است که به ازای هر واحد پولی از فروش، چه میزان سود عملیاتی (سود پس از کسر هزینه‌‌‌های عملیاتی) عاید شرکت شده است. نسبت‌‌‌های بالای حاشیه سود عملیاتی نشان‌‌‌دهنده موفقیت مدیریت در کنترل هزینه‌‌‌های شرکت یا پیشی گرفتن رشد فروش شرکت به رشد هزینه‌‌‌های آن است. حاشیه سود عملیاتی در عین حال امکان مقایسه روند رشد سودسازی شرکت‌ها را نشان می‌دهد. رقم‌های بزرگ حاشیه سود برای شرکت‌ها بسیار حائز اهمیت است، اما برای سهامداران موضوع مهم‌تر این است که این حاشیه سود در یک روند تاریخی روبه‌رشد باشد. این امر نشان می‌دهد که چشم‌انداز رشد شرکت‌ها تا چه حد امکان افزایش قیمت سهم را فراهم می‌کند، موضوعی که با رشد حاشیه سود به بهترین نحو قابل دستیابی خواهد بود. در این گزارش مقایسه‌ای بین شرکت‌ها از نظر میانگین رشد حاشیه سود عملیاتی آنها طی یک دوره ۵ ساله صورت گرفته است. (در اینجا حاشیه سود هندسی شرکت‌ها مدنظر قرار دارد. )

  فولاد ارفع

شرکت تولید آهن و فولاد ارفع در این مقایسه‌‌‌ها در میان تمام شرکت‌های حاضر در بورس بیشترین رشد میانگین هندسی حاشیه سود عملیاتی طی ۵ سال گذشته را کسب کرده است. شاخص مذکور برای شرکت ارفع ۴۰۵درصد بوده است. این موضوع بیشتر به دلیل رشد حاشیه سود این شرکت در سال ۹۵ رخ داده است. در این سال حاشیه سود شرکت ۱۵۷ هزار‌درصد افزایش یافت. این اتفاق باعث شد که میانگین رشد حاشیه سود عملیاتی ۵ سال گذشته شرکت به ۳۸ هزار‌درصد برسد. حاشیه سود عملیاتی ارفع در سال ۹۴ به میزان ۰۱۲/ ۰ درصد بوده که در سال ۹۵ به ۲۰‌درصد می‌‌‌رسد. اما همان‌طور که می‌‌‌دانیم میانگین حسابی نمی‌تواند در اینگونه موارد توضیح مناسبی از روندهای رشد داشته باشد، چراکه یک نمونه آماری خاص مانند آن چیزی که برای سال ۹۵ در ارفع اتفاق افتاده میانگین کل را به شکل بسیار غیر‌واقعی جابه‌جا کند. در این صورت بهتر است از میانه یا میانگین هندسی استفاده شود. همان‌طور که گفته شد، میانگین هندسی این شرکت نشان از روند رو به بالایی دارد. بنابراین همان‌طور که در جدول گزارش مشخص است، حاشیه سود این شرکت طی ۵ سال گذشته همواره روند رو به رشدی داشته است، تا جایی که حاشیه سود عملیاتی این شرکت در سال ۹۹ به ۴۱‌درصد بالغ شده است، یعنی رقمی بالاتر از میانگین شرکت‌های هم‌‌‌گروه. طبق آمارها حاشیه سود عملیاتی صنعت آهن و فولاد در کشور به طور میانگین ۳۸‌درصد است. البته باید اشاره کرد که حاشیه سود عملیاتی ۴ فصل منتهی به شهریور ۱۴۰۰ شرکت ارفع به ۳۳‌درصد رسیده که این کاهش احتمالا به دلیل افزایش بهای تمام شده محصولات اتفاق افتاده است. برای توضیح این موضوع لازم است ابتدا نگاهی گذرا به شرکت ارفع داشته باشیم.

شرکت آهن و فولاد ارفع با ظرفیت اسمی تولید ۸۰۰‌هزار تن موفق به تولید حدود۴۱۰هزار تن آهن اسفنجی در۶ ماهه سال ۱۴۰۰ شده که تولید انجام شده حدود ۳‌درصد آهن اسفنجی تولید شده در کشور را به خود اختصاص داده است. میزان تولید آهن اسفنجی کل کشور طبق آمار انجمن فولاد حدود۱۵میلیون هزار تن بوده است. آهن اسفنجی تولیدی در واحد احیای مستقیم شرکت ارفع تماما در فرآیند تولید شمش استفاده می‌شود و نه‌تنها مازادی جهت ارائه به بازار وجود ندارد بلکه برای تامین نیاز واحد تولید شمش، شرکت اقدام به خرید از سایر واحدهای تولیدکننده آهن اسفنجی می‌کند. با توجه به گزارش انجمن فولاد ایران، در سال ۱۳۹۹ میزان کل تولید بیلت و بلوم کشور حدود ۱۸میلیون و ۸۰۵‌هزار تن بوده که از این میان سهم شرکت آهن و فولاد ارفع، با استفاده از کوره قوس الکتریکی و تولید ۸۱۹‌هزار تن حدود ۴‌درصد کل تولید بیلت و بلوم در داخل کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین بر اساس آمار ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۰ میزان کل تولید بیلت و بلوم کشور حدود ۷‌میلیون و ۷۳۶هزار تن بوده و از این میان سهم شرکت آهن و فولاد ارفع در دوره ۶ماهه مذکور ۳۳۷‌هزار تن است که حدود بیش از ۴‌درصد کل تولید بیلت و بلوم در داخل کشور را به خود اختصاص داده است.

شرکت فولاد ارفع دارای دو واحد مجزای تولید آهن اسفنجی و شمش فولادی در سایت واقع در اردکان یزد است. ظرفیت اسمی هریک از این واحدها تولید ۸۰۰‌هزار تن در سال است که از سال ۱۳۹۶ در خصوص واحد تولید آهن اسفنجی تا سال ۱۳۹۹، به استثنای سال ۱۳۹۸ (به دلیل توقف تولید برای تعمیرات دو سالانه) از ظرفیت اسمی فراتر تولید شده است. در خصوص واحد تولید شمش فولادی از سال ۱۳۹۶ به صورت متناوب به مدت ۴‌سال فراتر از ظرفیت اسمی تولید شده است. ظرفیت واحد اسفنجی به تنهایی پاسخگوی نیاز واحد فولاد شرکت در ظرفیت موجود نبوده و بنابراین شرکت برای تامین آهن اسفنجی موردنیاز اقدام به خرید از بازار داخلی می‌کند که هزینه آن در مقایسه با بهای تولید شرکت قابل‌توجه است. به همین دلیل و در فاز اول برنامه توسعه شرکت تصمیم به افزایش ظرفیت تولید آهن اسفنجی تا ۲,۱‌میلیون تن و افزایش ظرفیت تولید شمش تا یک‌میلیون تن در سال با استفاده از امکانات زیربنایی موجود و از طریق تغییرات در خطوط تولید شرکت با استفاده از شرکت‌های متخصص در این امور آغاز کرده است.

تحلیل‌‌‌‌‌‌ بنیادی کارشناسان این شرکت نشان می‌دهد که در پایان سال‌جاری سود هر سهم این شرکت برابر با ۱۳۰۵ ریال باشد.  

برای رسیدن به این رقم نرخ برابری ارز معادل ۲۴ ‌هزار تومان در نظر گرفته شده است. همچنین نرخ شمش صادراتی معادل ۵۸۰ دلار و هزینه‌های اداری، عمومی، توزیع و فروش برای سال ۱۴۰۰ با ۲۵درصد افزایش نسبت به سال ۱۳۹۹ برآورد شده است. نرخ تورم ۴۰‌درصد و تولید شرکت مانند سال مالی ۱۳۹۹ در نظر گرفته شده است.

  نفت لاوان

دومین شرکت با بالاترین نرخ میانگین هندسی حاشیه سود عملیاتی، نفت لاوان با مقدار ۱۵۴درصد است. حاشیه سود عملیاتی این شرکت در سال ۹۶ به میزان ۷/ ۵ درصد بوده که در سال ۹۹ به ۴/ ۱۷ درصد رسیده است و طی ۴ فصل منتهی به نیمه سال ۱۴۰۰ این رقم به ۷/ ۱۶ درصد رسیده است. باید در نظر داشته باشیم که حاشیه سود عملیاتی میانگین صنعت پالایش نفت ۱۴‌درصد است، بنابراین حاشیه سود شرکت یادشده در حال حاضر حدود۳واحد درصد بالاتر از میانگین شرکت‌های هم‌‌‌گروه خود قرار دارد. اما لازم است به این نکته اشاره کنیم که رشد حاشیه سود این شرکت نوسان بالایی طی ۵ سال گذشته داشته و از رقم ۵‌درصد سال ۹۶ به ۲‌درصد در سال ۹۸ تا ۱۷‌درصد در سال ۹۹ رسیده که حکایت از این نوسان حاشیه سود دارد و باید مدنظر قرار گیرد.

شرکت پالایش نفت لاوان به عنوان یکی از شرکت‌های پالایش خصوصی شده بر اساس سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی فعالیت خود را در زمینه خرید نفت خام و میعانات گازی (خوراک دریافتی) و انجام عملیات پالایش خوراک دریافتی به منظور تولید فرآورده‌های نفتی و عرضه آنها به مشتری از سال ۱۳۷۷ آغاز کرده و در حال حاضر حدود ۳‌درصد از حجم کل پالایش نفت خام و میعانات گازی داخل کشور و به‌تبع آن تولید فرآورده‌های نفتی موردنیاز کشور در پالایشگاه نفت لاوان انجام می‌شود. هم‌اکنون روزانه ۲‌میلیون و ۲۰۰‌هزار بشکه نفت خام در پالایشگاه‌های کشور تصفیه و روزانه حدود ۳۵۰‌میلیون لیتر فرآورده‌های نفتی از جمله گاز مایع، بنزین موتور، سوخت جت، نفت سفید، نفت گاز و نفت کوره تولید می‌شود. این شرکت در حال حاضر فرآورده‌های متنوعی را به بازار ارائه می‌کند که از میان آنها می‌توان به گازمایع، بنزین، نفت گاز یورو ۴ و نفت کوره، گوگرد، نفتای سبک و سنگین اشاره کرد. پیش‌بینی عملکرد سال ۱۴۰۰ مبتنی بر اطلاعات آینده‌‌‌نگر به شرح زیر است:

پیش‌بینی درآمدهای عملیاتی نرخ فروش فرآورده‌ها تابعی از نرخ نفت خام و میعانات گازی است و پیش‌بینی شده برای سال ۱۴۰۰ نرخ نفت خام و میعانات گازی در محدوده میانگین ۶۳ دلار (۱۰۰‌درصد رشد نسبت به میانگین سال ۱۳۹۹) باشد. بنابراین نرخ‌های فروش فرآورده‌ها نسبت به میانگین نرخ‌ها در سال ۱۳۹۹، ۱۰۰‌درصد رشد خواهد داشت و نرخ تسعیر ارز برای ۶ماهه اول بر مبنای نرخ‌های واقعی و برای ۶ماهه دوم به ازای هر دلار ۲۲۵‌هزار ریال در نظر گرفته شده است. همچنین مقادیر فروش برای ۶ماهه اول بر اساس عملکرد واقعی و برای بقیه سال معادل مقادیر تولید پیش‌بینی شده طبق برنامه‌ریزی انجام شده برای سال ۱۴۰۰ ( باتوجه به پیش‌بینی انجام تعمیرات دوره‌ای) در نظر گرفته شده است، بنابراین پیش‌بینی شده درآمد‌های عملیاتی حدود ۱۰۳‌درصد نسبت به سال ۱۳۹۹ رشد داشته باشد. پیش‌بینی بهای تمام شده درآمدهای عملیاتی بخش عمده بهای تمام شده درآمدهای عملیاتی مرتبط با قیمت نفت خام، میعانات گازی و MTBE مصرفی است که با توجه به موارد ذکر شده در پیش‌بینی درآمدهای عملیاتی و با پیش‌بینی مقادیر مصرف بر اساس برنامه‌ریزی تولید سال ۱۴۰۰ و پیش‌بینی افزایش ۴۲‌درصدی در سایر هزینه‌های تولیدی برای سال ۱۴۰۰ نسبت به سال مالی قبل، بهای تمام شده درآمدهای عملیاتی نیز نسبت به سال ۱۳۹۹ با رشد ۱۰۷‌درصدی همراه باشد.

هزینه‌های فروش، اداری و عمومی: پیش‌بینی می‌شود هزینه‌های این سرفصل در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۱۳۹۹ به میزان ۳۰‌درصد افزایش خواهد یافت. با توجه به جمیع موارد فوق و درصورت تحقق موارد پیش گفته، پیش‌بینی می‌شود سود خالص سال ۱۴۰۰ در قیاس با سال ۱۳۹۹، حدود ۶۰‌درصد افزایش یابد.

همچنین پیش‌بینی شده که به ازای هر سهم ۲۸هزار و ۹۱۲ ریال سود در پایان سال تولید شود. این رقم با در نظر گرفتن مفروضات ذیل به دست آمده است: نرخ برابری ارز معادل ۲۲۵ هزار یال درنظر گرفته شده است. نرخ میانگین نفت خام و میعانات گازی برابر با ۶۳ دلار درنظر گرفته شده و هزینه‌های تولید (دستمزد مستقیم و سربار) و عمومی و اداری بر اساس عملکرد واقعی ۶ ماهه ابتدای سال و به ترتیب با فرض رشد ۴۲ و ۳۰‌درصد نسبت به سال مالی قبل درنظر گرفته شده است.

  شرکت‌های لیزینگ آریادانا و ریشمک

حاشیه سود عملیاتی شرکت لیزینگ آریادانا هم طی ۵ سال گذشته به صورت متوسط (میانگین هندسی) به میزان ۱۴۶‌درصد بوده است. مهم‌ترین موضوع درباره این شرکت فاصله بالای حاشیه سود عملیاتی آن با هم‌‌‌گروه‌‌‌های خود است. حاشیه سود عملیاتی این شرکت در سال ۹۹ به میزان ۹۲‌درصد بوده، در حالی که صنعت لیزینگ حاشیه سود عملیاتی ۳۹‌درصد دارد. حاشیه سود عملیاتی این شرکت از رقم ۲۸‌درصد در سال ۹۶ به ۹۲‌درصد در حال حاضر رسیده است.

شرکت تولید و صادرات ریشمک هم با میانگین رشد ۱۱۰‌درصد حاشیه سود عملیاتی در رتبه چهارم این رده‌بندی قرار می‌گیرد. حاشیه سود عملیاتی این شرکت در ۶ ماهه ابتدایی امسال به بالای ۱۰۰‌درصد رسید، در حالی که متوسط شرکت‌های هم‌گروه ۲۸‌درصد بوده است. این شاخص برای شرکت ریشمک در سال ۹۶ به میزان ۴۰‌درصد بوده که در سال ۹۹ به بالای هزار ‌درصد رسید.

این شرکت در صنعت تولید و صادرات محصولات شیرین‌بیان فعالیت می‌کند و به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان در بین شرکت‌های شیرین‌بیان در ایران است که در سازمان بورس و اوراق بهادار پذیرفته شده و چند سال هم موفق به کسب عنوان صادرکننده برتر نمونه کشوری شده است.

فعالیت اصلی شرکت طبق اساسنامه ایجاد، تاسیس و تصدی واحد‌های تولیدی و صنعتی و بازرگانی و خدماتی مرتبط با انواع فرآورده‌های گیاهی، غذایی و دارویی و نیز مبادرت به هرگونه عملیات مالی، بازرگانی و نیز خرید و فروش کالا در داخل و خارج از کشور است.

عملکرد این شرکت در دوره مالی ۶ ماهه منتهی به ۳۱ شهریور ۹۹میزان صادرات یک ‌میلیون کیلوگرم بوده است. کلیه محصولات شرکت به طور کامل صادر می‌شود و مصرف داخلی ندارد.