چشم‏‏‌انداز بورسی «فراکاب»‏‏‌ها

بسته به نوع فعالیت آن بورس، معمولا دارای چند گروه سهامداری هستند و معاملات هر گروه صرفا در بین فعالان همان گروه قابل انجام است و به همین دلیل، بورس‌ها دارای چند نماد هستند. فرابورس بدون گروه سهامداری است. سایر اشخاص به عنوان فعال‌ترین و پر معامله‌ترین نماد به‌شمار می‌رود. در کنار نماد مربوط به سایر اشخاص، نماد نهادهای مالی، کارگزاران و فعالان آن صنعت، گروه‌های سهامداری دیگری هستند که بر اساس مصوبه شورای عالی بورس، همه کدها در حال انتقال به کد سایر اشخاص است. درآمدهای بورس‌ها عمدتا متمرکز بر درآمد کارمزد معاملات، حق درج، حق عضویت، دسترسی و اجاره به کارگزاران، درج و پذیرش شرکت‌ها یا کالاهای شرکت‌هاست.

  بررسی عملکرد شش ماهه فراکاب‌‌‌های بورس تهران

شرکت بورس تهران با نماد «بورس» سرمایه ۱۴‌هزار میلیارد ریالی و ارزش بازار بیش از ۱۴۴‌هزار میلیارد ریالی دارد. این بورس در تابستان سال ۱۴۰۰ شاهد افول درآمدهای عملیاتی خود بود. درآمد ارائه خدمات بورس تهران در تابستان ۱۴۰۰ نسبت به تابستان ۱۳۹۹ به دلیل کاهش حجم و ارزش معاملات بیش از ۶۰‌ درصد کاهش یافت. همچنین هزینه‌های عملیاتی و اداری به ترتیب ۱۰۳ و ۲۷‌درصد رشد داشت که مجموعا رشدی بیش از تورم است. در مقابل درآمدهای سرمایه‌گذاری این بورس با رشد ۸۷‌درصدی همراه شد.

در مجموع سود خالص فصل تابستان با کاهش ۶۰‌ درصدی همراه بود. همچنین بررسی رشد سودآوری بورس تهران طی یک دهه گذشته حاکی از رشد متوسط سالانه بیش از ۵۰‌درصد است.

  فرابورس ایران

شرکت فرابورس ایران با نماد «فرابورس» سرمایه ۷هزار میلیارد ریالی و ارزش بازار بیش از ۱۸۳هزار میلیارد ریال دارد. فرابورس ایران در تابستان سال ۱۴۰۰ شاهد افول درآمدهای عملیاتی بود.

کاهش درآمدهای عملیاتی فرابورس به دلیل کاهش حجم و ارزش معاملات بوده است و کاهش ۵۳‌درصدی نسبت به فصل مشابه سال قبل نشان می‌دهد. با این حال، کاهش این بخش در فرابورس کمتر از بورس تهران بوده است. همچنین هزینه‌ها ۴۲‌درصد رشد داشت که بیش از تورم است، اما درآمدهای سرمایه‌گذاری در فرابورس ایران با کاهش روبه‌رو شد. خرید ساختمان جدید، سبب کاهش منابع سرمایه‌گذاری شده در سپرده و صندوق شده است. به این ترتیب فرابورس بیشترین کاهش سود خالص در فصل تابستان در میان بورس‌ها را با کاهش ۶۱‌درصدی ثبت کرده است. همچنین بررسی رشد سودآوری فرابورس ایران طی یک دهه گذشته حاکی از رشد متوسط سالانه بیش از ۴۵‌درصد است.

  بورس کالای ایران

شرکت بورس کالا با نماد «کالا» سرمایه ۵ هزار میلیارد ریالی دارد و ارزش بازار این شرکت بیش از ۱۸۱هزار میلیارد ریال است. بورس کالا بیشترین رشد درآمد عملیاتی را در میان همه بورس‌ها داشته است. این بورس شاهد رشد ۴۰‌درصدی درآمد در تابستان ۱۴۰۰ نسبت به مدت مشابه سال گذشته بوده است. ورود کالاهای جدید از جمله سیمان، افزایش قیمت ارز و قیمت‌های جهانی از عوامل اصلی درآمد بورس کالا بوده است. همچنین هزینه‌های عملیاتی و اداری به ترتیب ۶۶ و ۳۵‌درصد رشد داشت که مجموع رشدی بیش از تورم است. درآمدهای سرمایه‌گذاری این بورس نیز با کاهش روبه‌رو شده است. عدم‌فروش سرمایه‌گذاری‌ها، دلیل اصلی کاهش درآمدهای سرمایه‌گذاری بوده است. در مجموع سود خالص تابستان ۱۴۰۰ این شرکت با کاهش ۱۳‌درصدی نسبت به تابستان ۱۳۹۹ همراه بوده است. همچنین بررسی رشد سودآوری بورس کالا طی یک دهه گذشته حاکی از رشد متوسط سالانه بیش از ۳۷‌درصد است.

  بورس انرژی ایران

شرکت بورس انرژی با نماد «انرژی» جوان‌ترین و کوچک‌ترین بورس کشور از لحاظ سرمایه است و سرمایه ۱۸۰۰‌ میلیارد ریالی دارد اما به لحاظ ارزش بازار در جایگاه مناسبی است و ارزش بازار بیش از ۱۸۲‌ هزار میلیارد ریالی دارد.

 این بورس نیز در تابستان سال‌جاری با رشد درآمد همراه بوده است. رشد درآمد عملیاتی این شرکت در تابستان سال ۱۴۰۰ نسبت به تابستان ۱۳۹۹ با رشد ۳۴‌درصدی همراه شده است.

همچنین هزینه‌ها ۶۲‌درصد رشد داشته است که بیش از تورم است. درآمد سرمایه‌گذاری‌های این شرکت نیز رشد ۲۲‌درصدی داشته است. در مجموع سود این شرکت در تابستان سال‌جاری نسبت به تابستان سال گذشته، رشد ۲۲‌درصدی داشته و تنها بورسی است که درآمد آن با رشد همراه شده است. همچنین بررسی رشد سودآوری بورس انرژی از زمان تاسیس تاکنون حاکی از رشد متوسط سالانه بیش از ۳۹‌درصد است.

  بررسی نسبت قیمت به درآمد فراکاب‌‌‌ها

پس از انتشار گزارش صورت مالی‌های ۶ ماهه بورس‌ها، شاهد افزایش نسبت  P/ E ttm بوده‌ایم.

ارزان‌ترین بورس، شرکت بورس تهران با نسبت قیمت به درآمد ۳/ ۱۸ است. پس از آن فرابورس و کالا با نسبت قیمت به درآمد ۱/ ۵۲ و ۵۸ قرار دارند و بیشترین نسبت قیمت به درآمد در اختیار بورس انرژی با P/ E ۷/ ۲۹۰ است. عملا P/ E ارزان‌ترین بورس (یعنی بورس تهران) بیش از دو برابر متوسط P/ E بازار سرمایه است.

  فرصت‌ها

بورس تهران و فرابورس که بر معاملات اوراق بهادار متمرکز هستند، با رشد بازاراز طریق ورود شرکت‌های جدید، افزایش گردش بازار و معاملات با رشد درآمد روبه‌رو می‌شوند. از سوی دیگر در بورس کالا و انرژی که بر معاملات کالاهای مختلف متمرکز است، با ورود کالاهای جدید از جمله سیمان و برنامه‌هایی برای ورود خودرو و حتی نفت پالایشی‌ها، شاهد افزایش درآمدهای عملیاتی خواهند بود.

  ریسک ها

بورس‌ها تحت ریسک تغییرات و از جمله کاهش کارمزدهای معاملات و کارمزدهای سهم ارکان (از جمله بورس ها) هستند. این موضوع در مرداد سال گذشته رخ داد و به دلیل بالاتر بودن کارمزدها در بورس ایران نسبت به سایر بورس‌های جهان و منطقه، انتظار کاهش درآمدها و به تبع آن سودآوری وجود دارد. همچنین در صورت اعطای احتمالی مجوز بورس‌های جدید، بورس‌های فعلی به لحاظ درآمد و سودآوری و حوزه فعالیت می‌توانند تحت‌تاثیر قرار گیرند.

  جمع بندی

کلیه بورس‌ها نسبت قیمت به سودی به مراتب بیش از متوسط بازار دارند. با این حال به دلیل انحصاری بودن فعالیت و همچنین رقابت‌های مدیریتی در سهام این شرکت‌ها و تمایل فعالان و حقوقی‌ها برای حضور در بورس‌ها (و در نتیجه تاثیرگذاری بر تصمیمات و اطلاع از آن) همواره سهام این شرکت‌ها با نسبت سود به قیمت بالاتری معامله شده است.

علاوه بر این رشد سودآوری این شرکت‌ها طی دهه گذشته در رتبه بالاترین شرکت‌ها قرار داشته است که این موضوع سبب جذابیت در قیمت‌گذاری شده است. در مجموع شرکت بورس تهران در میان بورس‌ها، ارزان‌ترین نماد به‌شمار می‌رود.