سیاه و سفید صنعت لوازم خانگی
دنیای‌اقتصاد : صنعت لوازم خانگی صنعتی با دامنه‌‌ای بسیار وسیع و متنوع است که در اثر تغییر و تحول شرایط و عوامل اثرگذار در مرحله پیچیده و پرشتابی قرار گرفته که به لحاظ برخورداری از پتانسیل ایجاد اشتغال، می‌تواند نقش مهمی در توسعه صادرات غیرنفتی و خروج کشور از رکود اقتصادی حاکم داشته باشد. البته بهره‌برداری از فرصت‌ها و دستیابی به بازارهای جدید و حضور در بازارهای بین‌المللی، تامین خواسته‌‌ها و انتظارات مشتریان و جامعه، مستلزم تولید لوازم خانگی با کیفیت و قیمت قابل رقابت در مقیاس جهانی و افزایش میزان تولید فراتر از حداقل لازم جهت مصرف است که تحقق این امر، نیازمند حمایت اصولی دولت و ایجاد تغییر و تحول برای کاهش قیمت تمام شده محصولات است. برخی مشکلات نظیر نرخ ارز، کمبودهای تکنولوژیک و عدم‌برند‌سازی قدرتمند در کنار مشکلات ساختاری اقتصاد ایران که بهره‌وری را پایین نگه داشته موجب کاهش توان رقابتی این صنعت برای تولید و صادرات محصول شده است.
مهم‌ترین ویژگی‌های صنایع لوازم خانگی را می‌توان تقاضای زیاد محصولات لوازم خانگی به دلیل رشد تعداد خانوارها، افزایش تنوع محصولات مورد استفاده در خانوار، بازار بزرگ با تغییرات کند تکنولوژی و عام بودن و کاربرد در طیف وسیعی از صنایع دانست.
صنعت لوازم خانگی ضمن برخورداری از تنوع بسیار بالا، تقاضای قابل ملاحظه و پایداری را در انواع محصولات موردنیاز خانوارها به خود اختصاص داده است. توسعه این صنعت ضمن ایجاد فرصت اشتغال برای تعداد زیادی از متقاضیان کار، می‌تواند از خروج بسیاری از منابع مالی کشور در قالب واردات و قاچاق محصولات این حوزه جلوگیری کند.
طبق برنامه راهبردی صنعت، سهم صادرات لوازم خانگی کمتر از یک‌درصد (نزدیک به ۷/ ۰درصد) از صادرات صنعتی کشور است. اگر این میزان ناچیز (صادرات بخش لوازم خانگی) را در کنار آمارهای دیگر از این صنعت چون اشتغال ۵۸هزار نفری آن قرار دهیم، می‌توان گفت صنایع لوازم خانگی ایران در غفلت تاریخی از رقابت با همتایان خارجی خود باز مانده است. تا چند سال گذشته بیشترین بخش بازار لوازم خانگی در اختیار برندهای خارجی بود ولی در یک سال اخیر به علت شدت گرفتن تحریم‌ها و خروج برندهای خارجی از ایران، تولیدکنندگان داخلی گردانندگان بازار هستند و سهم بیشتری را به خود اختصاص دادهاند. با این حال به علت وجود تحریم‌ها، تولیدکنندگان با نصف ظرفیتشان مشغول تولید هستند و این شرایط استقبال از خرید و فروش لوازم خانگی قاچاق را رونق بخشیده است. بر اساس اعلام ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز از هر سه قلم کالای موجود در بازار لوازم خانگی، دو قلم قاچاق است که تنها درصورت اقدام جدی دستگاه‌های نظارتی و افزایش کیفیت محصولات تولید داخل، این میزان کاهش خواهد یافت.
شرکت‌های بورسی
در بازار سهام ایران چهار نماد فعال تولیدکننده وسایل خانگی وجود دارد که شامل «لبوتان»، «لخزر»، «لخانه»، «لازما» می‌‌شوند. دو نماد «انتخاب» و «گلدیرا» هم در بازار فرابورس درج نماد شده، اما هنوز عرضه اولیه نشده‌اند. بیشتر این شرکت‌ها در بازار داخل برندهای شناخته‌‌شده‌‌ای محسوب می‌‌شوند. ارزش بازار بیشترشان هم بالای هزار میلیارد تومان است؛ شرکت بوتان ۹/ ۳هزار میلیارد تومان، خزر ۳/ ۲هزار میلیارد تومان و پارس ۸/ ۱هزار میلیارد تومان در مجموع قیمت‌گذاری شده‌‌اند.
شرکت بوتان (لبوتان)
به دلیل عدم‌حضور بسیاری از شرکت‌های فعال این صنعت در بورس اوراق بهادار، اطلاعات کلی صنعت یاد شده در دسترس و آنچنان قابل اتکا نیستند، اما بر مبنای تحقیقات انجام شده در بازار، بخش عمده‌‌ای از بازار داخلی محصولات سرمایشی و گرمایشی در اختیار شرکت بوتان قرار دارد. گروه صنعتی بوتان (سهامی عام) در صنعت لوازم تاسیساتی فعالیت می‌کند که در بورس اوراق بهادار در صنعت ماشینآلات و تجهیزات طبقهبندی شده است. این شرکت از ابتدای سال ۱۳۸۱ به منظور ایجاد تحولات اساسی در تولید محصولات، محل کارخانه آبگرمکن و شوفاژ را از تهران به شهرک صنعتی کاوه واقع در شهرستان ساوه انتقال داد. در ادامه و به منظور تکمیل سبد محصولات شرکت، کارخانه رادیاتور بوتان در پایان سال ۱۳۸۷ تکمیل و آماده راه‌اندازی شد و تولید انبوه خود را از ابتدای سال ۸۸ آغاز کرد. شرکت یادشده در سال ۱۳۹۸ اقدام به خرید شرکت آذر گرمای سهند تبریز (سهامی خاص) تولیدکننده انواع رادیاتورهای پنلی کرد.
پارس خزر
این شرکت در بهمن ماه ۱۳۴۷ با نام شرکت صنعتی پارس‌توشیبا، با سرمایه اولیه ۶۵میلیون ریال به منظور ساخت انواع وسایل برقی خانگی تاسیس شد و در اداره ثبت شرکت‌ها در تهران به ثبت رسید. در اردیبهشت سال ۱۳۵۲، نوع شرکت به سهامی خاص تبدیل و در سال ۱۳۶۱ پس از واگذاری حقوق مالکانه شرکت توشیبا ژاپن، نام شرکت به صنعتی پارس خزر تغییر داده شد.
در بهمن ماه ۱۳۷۴ نوع شرکت از سهامی خاص به سهامی عام تبدیل و در تاریخ ۲۷ اسفند ماه همان سال، پس از احراز شرایط عضویت سازمان بورس اوراق بهادار تهران، در شمار شرکت‌های بورس پذیرفته شد و سهام آن در حال حاضر با طبقهبندی در صنعت ماشینآلات و تجهیزات و با نماد «لخزر» مورد معامله قرار می‌گیرد.
موضوع فعالیت شرکت طبق اساسنامه عبارت است از تاسیس، بهره‌برداری و توسعه کارخانه‌ها به منظور ساخت لوازم خانگی الکتریکی و الکترونیکی و قطعات و متعلقات در ایران.
محصولات شرکت در ۴ گروه سرمایشی و گرمایشی، پخت‌وپز، غذاساز و سایر، تولید و عرضه می‌شود. این محصولات از طریق شرکت پخش پارس خزر، شبکه نمایندگی‌های شرکت در سراسر کشور، فروش مستقیم به سازمان‌ها، ادارات، اتحادیه‌ها و فروشگاه‌های زنجیره‌ای، فروش غیر‌حضوری و شبکه برندشاپ‌های اختصاصی شرکت در سراسر کشور و همچنین صادرات به خارج کشور عرضه می‌شود.
لوازم خانگی پارس (لخانه)
شرکت لوازم خانگی پارس در تاریخ ۶/ ۲/ ۱۳۵۴ به صورت شرکت سهامی خاص تاسیس شده و در سال ۱۳۷۳ در بورس اوراق بهادار پذیرفته شد، اما متعاقبا به دستور سازمان بورس اوراق بهادار تهران، این شرکت در سال ۱۳۹۱ از فهرست شرکت‌های پذیرفته شده در این بورس حذف و به دلیل عدم‌احراز شرایط حضور در بازار اول به بازار پایه زرد فرابورس منتقل شده است. در حال حاضر شرکت جزو واحدهای تجاری فرعی شرکت سرمایه‌گذاری صنایع عمومی تامین قرار دارد.
فعالیت اصلی این شرکت در زمینه طراحی و تولید یخچال، فریزر، یخچال و فریزر، ماشین لباسشویی، کولر آبی و جاروبرقی است.
عوامل موثر بر صنعت
صنعت تولید لوازم خانگی همچون سایر صنایع تحت‌تاثیر عملکرد کلی اقتصاد است و با توجه به دست به گریبان بودن کسب و کارها با دو پدیده تحریم و کرونا، علاوه بر شرایط تورمی که بر محیط اقتصادی ایران سایه افکنده است، طی سال‌های اخیر شاهد اثرات منفی بر این صنعت نیز بوده‌ایم که در ادامه روند قبلی و به تبع رکود در بخش ساختمان‌سازی و مسکن و کاهش تقاضا برای تولیدات مرتبط با این حوزه، این تاثیر شدت هم گرفته است.
صنعت ساختمان‌سازی نقش پیشران برای صنایع دیگر از جمله صنعت تاسیسات سرمایشی و گرمایشی دارد که با توجه به رشد منفی سرمایه‌گذاری در چند سال گذشته و میزان استهلاک سرمایه‌‌های موجود، باعث رکود و رشد منفی در این صنعت و به‌طور کلی اقتصاد ایران شده است. عواملی همچون تحریم‌های بین‌المللی، وقایع و بحران‌های طبیعی و اجتماعی، عدم‌شفافیت و عدم‌ثبات در سیاستگذاری‌ها، تنش و ناامنی در منطقه، افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، تورم، نوسانات نرخ ارز، پایین آمدن ارزش پول ملی و قدرت خرید مردم، بنگاه‌‌های اقتصادی را در شرایط بسیار دشواری قرار داده است.
برخی از مهم‌ترین ریسک‌هایی که شرکت‌های این صنعت را تحت‌تاثیر قرار داده به شرح زیر است:
نرخ ارز: افزایش نرخ ارز موردنیاز و دشواری دسترسی به آن برای خرید مواد اولیه و ماشینآلات، از ریسک‌های جدی سال مورد گزارش بوده است. لزوم تامین بخشی از مواد اولیه شرکت از بازارهای فرامرزی و خارجی باعث شده است در رابطه با افزایش نرخ ارز، شرکت‌ها با چالش افزایش بهای تمام شده محصولات مواجه شوند.
تحریم‌ها: تحریم‌های تحمیلی، یکی از عوامل مهم تاثیر‌گذار در افزایش نرخ مواد اولیه و در نتیجه افزایش قیمت تمام شده محصول بوده و هستند.
کاهش قدرت خرید: از دیگر چالش‌های موجود در صنعت، رکود اقتصادی و تغییر نگرش مصرف‌کنندگان در پی کاهش قدرت خرید و توان مالی آنها و همچنین پیچیدگی‌های حاکم بر شرایط اقتصادی ایران است که شرکت‌ها را تهدید می‌کند.
ریسک خرید اعتباری: شرکت سیاست‌های مرتبط با حوزه فروش را به گونه‌ای تدوین و اجرایی کرده که به اهداف از پیش تعیین شده خود دست یافته است. این سیاست‌ها ایجاب می‌کند به موضوع سودآوری کوتاه‌مدت و بلندمدت ناشی از سیاست‌های مذکور در ارائه تخفیفات توجه شود. با این حال با توجه به ریسک‌های موجود در حوزه خرید اعتباری مشتریان، شرکت‌ها سیاست‌های فروش خود را به نحوی برنامه‌‌ریزی کرده تا ضمن حصول اطمینان از دریافت وجه ناشی از فروش، ریسک‌های مرتبط با حوزه فروش اعتباری را به حداقل برساند.
تحلیل شرکت‌ها
سه نماد اصلی صنعت «وسایل خانه» بر اساس آمارهایی که ارائه دادهاند، رشدهای فروش بالایی در سال ۹۹ نسبت به سال ۹۸ به ثبت رسانده‌‌اند، اما همان‌طور که می‌‌دانیم مقدار زیادی از این رشدها به دلیل تورم موجود در اقتصاد اتفاق افتاده است. این صنعت به دلیل هزینه مواد اولیه و تجهیزات بالایی که دارد، نسبت به بسیاری از صنایع از حاشیه سودهای بالایی برخوردار نیست، به همین دلیل مشاهده می‌‌کنیم نسبت قیمت به سود محقق شده آنها بسیار بالاتر از نسبت قیمت به درآمد آنها قرار گرفته است.
