چشم‌انداز تنها اسپاگتی‌ساز بورس
علی اسکینی و الهام کریمی تحلیلگران بازار سرمایه
ماکارونی یکی از فرآورده‌های پرمصرف در بسیاری از کشورهای جهان است. این محصول ازنظر فناوری جزو فرآورده‌هایی به نام پاستاست که شامل اسپاگتی، ورمیشل، لازانیا و نودل می‌شود. اختلاف این فرآورده‌ها در شکل و حالت فیزیکی آنهاست. ماکارونی یا همان پاستا از آرد گندم یا آرد سمولینا تهیه می‌شود. این ماده خوراکی در بیشتر کارخانه‌ها به‌صورت خشک تولیدشده و پیش از مصرف جوشانده می‌شود.
وضعیت بازار جهانی
سالانه حدود ۱۶ میلیون تن ماکارونی در سراسر جهان تولید می‌شود که ۵۰ درصد آن در کشورهای اروپایی، ۲۲ درصد آن در آمریکای جنوبی و مرکزی و ۱۶ درصد آن در آمریکای شمالی، ۴ درصد در خاورمیانه، ۴ درصد در کشورهای آفریقایی و ۲ درصد در دیگر کشورهای آسیایی تولید می‌شود. ایتالیا با تولید سالانه بیش از سه میلیون تن بزرگ‌ترین تولیدکننده ماکارونی در جهان است. در بخش مصرف نیز ایتالیا با مصرف سرانه ۲۶ کیلوگرم به ازای هر نفر، رتبه اول را دارد. تونس با مصرف سرانه ۱۶ کیلوگرم، ونزوئلا با مصرف سرانه ۱۲ و یونان با مصرف سرانه ۱۱ کیلوگرم به ازای هر نفر، سه مصرف‌کننده برتر دنیا بعد از ایتالیا هستند. ایران با مصرف سرانه ۶ کیلوگرم به ازای هر نفر در جایگاه هفتم دنیا و بعد از آمریکا قرار دارد. ارزش بازار پاستا در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۹ میلیارد دلار بود و پیش‌بینی‌شده که تا سال ۲۰۲۶ به بیش از ۲۱ میلیارد دلار برسد. در بخش صادرات هم ایتالیا همچنان حرف اول را می‌زند. ایتالیا با ارزش ۶/ ۳ میلیون دلار صادرات، ۲۹ درصد از بازار جهانی ماکارونی را در دست دارد. چین، کره‌جنوبی، ترکیه و تایلند با سهم ۸، ۷ و ۶ درصدی در رتبه‌های دوم تا پنجم قرار دارند. آمریکا هم ششمین صادرکننده برتر دنیاست. سهم ایتالیا در سال ۲۰۲۰ به ۴۷ درصد رسیده است. بزرگ‌ترین کشورهای واردکننده ماکارونی در جهان در سال ۲۰۲۰ آمریکا، آلمان و ژاپن بودند.
جایگاه ایران در صنعت ماکارونی
در ایران نخستین کارگاه ماکارونی‌سازی در سال ۱۳۱۳ شروع به فعالیت کرد و تنها مورد مصرف سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های خارجی بود. تولید ماکارونی در آن زمان حدود ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم به‌طور روزانه بود. در سال ۱۳۷۴ کارخانه‌های تولید این محصول به‌صورت تمام‌اتوماتیک در ایران به سبک کشورهای پیشرفته تاسیس شد. در حال حاضر بیش از ۳۰۰ واحد تولیدی کوچک و بزرگ مشغول فعالیت در این زمینه هستند و ظرفیت تولید ماکارونی در ایران به بیش از ۵۰۰ هزار تن در سال می‌رسد. با توجه به این حجم تولید، واردات به‌طور محدود از کشورهای ترکیه و ایتالیا برای فروش در فروشگاه‌های خاص انجام می‌شود. ایران در سال ۹۹ حدود ۵۶۰ هزار تن ماکارونی تولید کرده و مصرف سرانه این محصول حدود ۸/ ۵ کیلوگرم در سال است. صادرات ماکارونی بیشتر به کشورهای همسایه همچون عراق، افغانستان، تاجیکستان و کشورهای آفریقایی انجام می‌شود. ایران در سال ۲۰۱۹ صادراتی به ارزش ۶۰۴ هزار دلار داشته و در جایگاه ۹۲ صادرکنندگان این محصول قرارگرفته است. بیشترین سهم بازار پاستا طی چند سال اخیر در اختیار شرکت زر ماکارون بوده و در بین رقبا به عنوان یکی از موثرترین و قوی‌ترین شرکت‌ها در بازار به فعالیت می‌پردازد. زر ماکارون حدود ۵۲ درصد بازار ایران را در اختیار دارد و بعد از آن شرکت‌های مانا و تک ماکارون سهم ۱۹ و ۱۷ درصدی از این صنعت را به خود اختصاص داده‌اند. بر اساس ضوابط سازمان حمایت، تولیدکنندگان باید قیمت را خودشان تعیین و به سازمان حمایت اعلام کنند و درنهایت در سامانه درج شود. اصطلاحا طبق مصوبه تنظیم بازار، قیمت ماکارونی خوداظهاری می‌شود. از طرفی قیمت ماکارونی وابسته به افزایش قیمت گندم و به دنبال آن آرد است. برای کارخانه‌های ماکارونی، پایه قیمت گندم حساب می‌شود که اخیرا هر کیلوگرم آن ۲ هزار و ۷۰۰ تومان و نرخ آرد آن حدود ۴ هزار تومان تمام می‌شود و قیمت فروش هر کیلو ماکارونی رشته‌ای حدود ۸ هزار و ۳۰۰ تومان است؛ قیمتی که سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان سال ۱۳۹۹ تعیین کرده و تاکنون تغییری نکرده است. گندم یارانه‌ای را دولت به تولیدکنندگان می‌دهد، اما در حال حاضر گندم به‌اندازه ظرفیت تولید در اختیار تولیدکننده‌ها قرار نمی‌گیرد، به همین دلیل آنها مجبورند بخشی از نیاز خود را از بازار آزاد تامین کنند. دولت در سال‌جاری قیمت خرید تضمینی گندم را ۱۰۰ درصد افزایش داده است. اگر پایه قیمت گندم به ۵ هزار و ۵۰۰ تومان برسد، قیمت آرد حداقل ۷ هزار تومان خواهد شد که این موضوع بر قیمت ماکارونی تاثیر می‌گذارد.
«غزر»؛ تنها بورسی تولیدکننده ماکارونی
شرکت صنعتی زر ماکارون در سال ۱۳۸۰ با سرمایه یک میلیون تومان تاسیس شد. سرمایه شرکت پس از چند مرحله افزایش به ۳۲۰ میلیارد تومان رسیده است. محل فعالیت شرکت در استان البرز است. «غزر» در مردادماه ۱۳۹۹ در بازار دوم بورس عرضه شد و در حال حاضر ارزش بازار ۸ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومانی (قیمت هر سهم ۲.۷۲۰ تومان) دارد. سهم در یک ماه و سه ماه گذشته ۱۵ و ۲۰ درصد بازدهی برای سهامدارانش رقم زده است.
عمده درآمد شرکت از محل فروش ماکارونی رشته‌ای و فرمی است که ۸۵ درصد فروش را تشکیل می‌دهند. ظرفیت تولید عملیاتی این تولیدکننده حدود ۲۲۲ هزار تن انواع ماکارونی و ۵۰ هزار تن سایر محصولات (شامل آرد سفید، رشته آش، انواع پودر کیک، گندم و... ) است. ۹۷درصد هزینه تمام‌شده تولید شرکت شامل مواد مستقیم است. حدود ۸۰ درصد مواد مستقیم شرکت شامل آرد است که از شرکت‌های درون‌گروهی تهیه می‌شود. سلفون، کارتن و سایر مواد بسته‌بندی دیگر اجزای مواد مستقیم شرکت را به خود اختصاص می‌دهند. شرکت در سال ۹۹ با فروش یک هزار و ۹۰۰ میلیارد تومانی، حاشیه سود ناخالص ۴۵ درصدی داشته است. با کسر هزینه‌های عمومی با رقم ۱۷۰ میلیارد تومان و کسب ۲۰ میلیارد تومان سود از محل سایر درآمدهای عملیاتی به سود عملیاتی ۷۰۰ میلیارد تومانی رسیده است. ۴۸ میلیارد تومان هزینه مالی و ۶۸ میلیارد تومان هزینه مالیات گزارش شده و درنهایت شرکت سود خالص حدودا ۵۹۰ میلیاردی (۱۸۳ تومان به ازای هر سهم) را محقق کرده است.
چه سودآوری در انتظار «غزر» خواهد بود؟
برآورد می‌شود شرکت در سال‌جاری ۲۶۳ هزار تن انواع محصول را تولید کند و به فروش برساند. مهم‌ترین عامل بر سودآوری شرکت، نرخ خرید آرد و نرخ فروش ماکارونی شرکت در ادامه سال است. در صورت تداوم وضعیت فعلی و دریافت گندم به نرخ یارانه‌ای ۲ هزار و ۷۰۰ تومانی، سود شرکت حدود ۲۴۰ تومان به ازای هر سهم محاسبه خواهد شد. در سناریوی دوم درصورتی‌که از ابتدای مهرماه نرخ خرید گندم به ۵ هزار و ۵۰۰ تومان برسد، در این حالت انتظار افزایش نرخ ۶۰ درصدی برای قیمت ماکارونی خواهیم داشت که سبب خواهد شد سود هر سهم شرکت به حدود ۴۱۰ تومان به ازای هر سهم برسد.
برای سال ۱۴۰۱ سناریوهای مختلفی از سودآوری با توجه به نرخ گندم، حفظ حاشیه سود و عدم‌‌تغییر میزان تولید و فروش را می‌توان مطرح کرد. درصورتی‌که نرخ خرید گندم ۲ هزار و ۷۰۰ تومان باشد سود شرکت حدودا ۳۰۰ تومان و درصورتی‌که نرخ گندم ۵ هزار و ۵۰۰ باشد، سود شرکت ۵۳۰ تومان خواهد بود. به نظر آزادسازی کامل در این صنعت با نرخ گندم ۸ هزارتومانی با دلار ۲۷ هزار تومان رقم خواهد خورد که در این صورت سودآوری شرکت ۸۲۰ تومان به ازای هر سهم برآورد می‌شود.
