افق ناروشن صنعت دامپروری

سهم صنعت کشاورزی از تولید ناخالص در جهان کمتر از ۴ درصد و در ایران بیش از ۸ درصد است. در جهان ۱.۴۶۸ میلیارد راس گاو وجود دارد که برزیل بیشترین سهم از این موجودی را به خود اختصاص داده است. ایران در این رتبه‌بندی با موجودی ۸/ ۸میلیون راس گاو در جایگاه ۳۶‌ قرار دارد. ۹۱ درصد شیر مصرفی در جهان از طریق منابع گاوی تامین می‌شود. سرانه مصرف شیر در جهان و ایران به ترتیب حدود ۱۹۰ و ۹۰ کیلوگرم است. مقدار تولید شیر در جهان در سال ۲۰۱۹ در حدود ۸۵۰ میلیون تن گزارش شده است.

 وضعیت صنعت در ایران

همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد صنعت کشاورزی سهم بیش از ۸ درصدی از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص داده و صنعت دامپروری سهم ۳۰ درصدی از این بخش دارد. طبق آخرین آمار، تعداد گاوداری‌های صنعتی کشور ۲۶.۹۸۳ واحد است که ۷۱ درصد از ظرفیت آن فعال است. تعداد گاوداری‌های صنعتی تولید شیر نیز ۱۶.۸۳۶ واحد است که شامل ۲/ ۴میلیون راس گاو است. طبق آخرین آمار منتشر شده مقدار تولید شیر در ایران، در سال ۹۷ در حدود ۵.۰۰۵ هزار تن گزارش شده است. نحوه قیمت‌گذاری شیر در ایران بر اساس بهای تمام شده و حاشیه سود تولیدکننده توسط سازمان حمایت تعیین می‌شود. برای محاسبه قیمت تمام شده شیر، ابتدا تمام درآمدهای دامداری از قبیل فروش گوساله نر و تلیسه‌های مازاد، گاوهای حذفی و کود دامداری محاسبه و از کل هزینه‌ها کسر و باقیمانده هزینه‌ها به کل تولید شیر تقسیم می‌شود تا قیمت تمام شده یک کیلوگرم شیر به دست آید. تا قبل از سال ۹۷ با توجه به ثبات ارزی و عدم‌تغییر هزینه‌ها نرخ شیر در حوالی ۱.۲۰۰تومان به ثبات رسیده بود که با افزایش نرخ ارز به ۴.۲۰۰ تومان و افزایش سایر هزینه‌ها در سه سال اخیر نرخ هر کیلو شیر در فصل اول ۱۴۰۰ به حوالی ۵هزار تومان رسید و در مرداد ماه ۱۴۰۰ نرخ جدید ۶.۵۰۰ تومان نهایی شد. در جدول فوق نمادهای«زپارس»، «زکشت»، «زملارد»، «زمگسا»، «زبینا»، «زگلدشت»، «زدشت»، «تلیسه»، «زفکا» و «زقیام» به عنوان شرکت‌های فعال این صنعت در بازار سرمایه مورد بررسی قرار می‌گیرند.

مجموع فروش این شرکت‌ها در سال ۹۸ معادل ۱.۳۸۶ میلیارد تومان بوده و در سال ۹۹ به ۲.۰۷۵ میلیارد تومان رسیده است. «زقیام» با ۳۲۳ میلیارد تومان بیشترین فروش در بین نمادهای صنعت را به خود اختصاص داده است. بعد از آن «زفکا» با ۳۱۹ میلیارد تومان و «زپارس» با ۲۲۲ میلیارد تومان جایگاه‌های دوم و سوم را دارند. حاشیه سود صنعت در سال‌های اخیر در حدود ۲۵ درصد بوده است. «زپارس» که ۸۰ درصد از درآمدش از محل خدمات کشاورزی تشکیل می‌شود، در بین نمادها بیشترین حاشیه سود را دارد (۵۶ درصد) و سایر نمادها بیشتر درآمد خود را از محل فروش شیر تامین می‌کنند. «زفکا» با ۲۶ درصد، بیشترین حاشیه سود سال ۹۹ را در بین نمادها دارد. «زقیام» و «زبینا» با ۱۵ درصد، در سال ۹۹ کمترین حاشیه سود را داشته‌اند.

«زفکا» در بین نمادهای مذکور با ۱۳هزار و ۶۶۲ راس دام جایگاه اول را از لحاظ تعداد در بین نمادهای گروه دارد. «زقیام» با ۱۱هزار و ۱۲۳ راس و «زمگسا» با ۹هزار و ۱۵راس دام در جایگاه‌های دوم و سوم قرار دارند.  در یک‌سال اخیر تمامی نمادهای صنعت افت قیمت داشتند. «زدشت» با ۶۹ درصد بیشترین افت یک ساله را تجربه کرده و بعد از آن «زبینا» و «تلیسه» با ۶۲ و ۵۶ درصد بیشترین کاهش قیمتی را داشتند.

 چالش‌های صنعت

۴۰ تا ۶۰ درصد نهاده‌های دامی به صورت آزاد تامین می‌شود و وابسته به واردات است که به آن ارز ۴.۲۰۰ تومانی تخصیص داده می‌شود. در این میان، نوسانات ارز، مشکلات حمل‌ونقل، مسائل مربوط به تحریم و افزایش سایر هزینه‌ها صنعت دامپروری را به شدت تحت‌تاثیر قرار داده و مشکلات متعددی برای فعالان صنعت ایجاد کرده است. همچنین در یک سال گذشته به دلیل شیوع کرونا و کاهش عرضه محصولات کشاورزی در سطح جهان شاهد افزایش چشمگیر نهاده‌های دامی هستیم. از طرف دیگر دامداران سنتی که بخش عمده خوراک دام خود را از طریق علوفه مراتع تامین می‌کردند، با وجود خشکسالی و کمبود علوفه در سال‌جاری دچار مشکلات زیادی شدند و هزینه نگهداری دام افزایش قابل‌توجهی داشته است. در نتیجه بالا بودن هزینه‌های نگهداری، بسیاری از دامداران به عرضه دام مولد خود با قیمت پایین‌تر روی آورده‌اند. به این ترتیب تعداد دام مولد کاهش چشمگیری داشته و در آینده مشکل کمبود دام نیز بر موارد ذکر شده اضافه خواهد شد. شرکت‌ها در مدت اخیر تا حدودی توانسته‌اند افزایش نرخ‌های خوبی دریافت کنند که هزینه‌ها را پوشش دهد ولی این واقعیت باید در نظر گرفته شود که افزایش قیمت‌های متوالی با توجه به کاهش قدرت خرید مردم، سبب خواهد شد فروش کمتری در آینده اتفاق بیفتد.