سیمان سیتا در عصر داده

دنیای اقتصاد: صنعت سیمان ایران، صنعتی انرژی‌بر، سرمایه‌محور و زیر فشار فزاینده الزامات زیست‌محیطی، در آستانه یک چرخش راهبردی قرار گرفته است؛ چرخشی که از مدیریت سنتی و تصمیم‌گیری‌های تجربی فاصله می‌گیرد و به سمت حکمرانی داده‌محور، هوشمندسازی فرآیندها و کاهش کربن حرکت می‌کند. در این میان، هوش مصنوعی و هوش تجاری به ابزارهای جانبی محدود نمی‌مانند، بلکه به ستون‌های اصلی تحول دیجیتال تبدیل می‌شوند؛ تحولـی که از خط تولید و کوره دوار آغاز می‌شود، زنجیره تأمین و بازار را در بر می‌گیرد و نهایتاً آینده پایداری صنعت سیمان را بازتعریف می‌کند.

اثرات هوشمندسازی در تولید 

دیجیتال در صنعت سیمان بیش از هر بخش دیگری، خود را در حوزه تولید و فرآیند نشان می‌دهد؛ جایی که پیچیدگی فنی، مصرف بالای انرژی و حساسیت کیفیت محصول، تصمیم‌گیری‌های دقیق و مبتنی بر داده را به یک الزام تبدیل کرده است. در این چارچوب، هوش مصنوعی به‌عنوان موتور تحلیل و بهینه‌سازی، کاربردهای متعددی در خطوط تولید سیمان یافته است؛ از بهینه‌سازی فرآیند تولید و کنترل کیفیت لحظه‌ای گرفته تا مدیریت مصرف انرژی و استقرار سیستم‌های نگهداری و تعمیرات پیش‌بینانه.

در کنار AI، سامانه‌های هوش تجاری (Business Intelligence – BI) نقش ستون فقرات داده‌ای این تحول را ایفا می‌کنند. BI با جمع‌آوری، یکپارچه‌سازی و تحلیل داده‌های عملیاتی، امکان پایش لحظه‌ای وضعیت تولید، انرژی، کیفیت و سلامت تجهیزات را فراهم کرده و تصمیم‌گیری مدیریتی را از حالت واکنشی و شهودی به تصمیم‌گیری سریع، دقیق و مبتنی بر داده سوق می‌دهد. Cement Investment Group یکی از حیاتی‌ترین نقاط تمرکز هوش مصنوعی در کارخانه سیمان، کوره دوار است. کوره، به‌عنوان قلب فرآیند تولید کلینکر، بیشترین سهم مصرف انرژی را دارد و کوچک‌ترین انحراف در تنظیمات آن می‌تواند به افزایش هزینه و کاهش کیفیت منجر شود. مدل‌های یادگیری ماشین با تحلیل داده‌های حسگرها، پارامترهایی نظیر دما، نوع و میزان سوخت و زمان ماند مواد را بهینه می‌کنند. این بهینه‌سازی نه‌تنها مصرف انرژی را کاهش می‌دهد، بلکه ثبات کیفیت کلینکر و کاهش استهلاک تجهیزات را نیز به همراه دارد.

وضعیت و شرایط کنونی سیتا

شرکت سرمایه‌گذاری سیمان تامین(سیتا) از شرکت‌های تابعه شستا، یک هلدینگ تخصصی سرمایه‌گذاری در صنعت سیمان (و صنایع وابسته)، عمران و حمل‌و‌نقل است.  این هلدینگ شامل۲۹ خط تولید سیمان در سطح کشور و ۱۸ شرکت تابعه است که هر کدام از این کارخانه‌ها به صورت مستمر در حوزه‌های هوشمند سازی و هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند البته برخی  از این شرکت‌ها  با توجه به ظرفیت‌های موجود در این حوزه پیشتاز‌تر عمل کردند  بر این اساس هلدینگ سیتا، با تدوین «نقشه راه انرژی» به دنبال توسعه تمامی این شرکت‌های تابعه در عرصه فناوری و استفاده از مبانی دیجیتال است . 

در این نقشه راه، هوشمندسازی پایش مصرف انرژی و بهینه‌سازی فرآیندها به عنوان یک محور تحول اقتصادی کلیدی تعریف شده است.تمرکز اصلی این تحول در حیاتی‌ترین نقطه فرآیند تولید، یعنی کوره دوار، قرار دارد. کوره دوار به عنوان قلب تولید کلینکر، بیشترین سهم مصرف انرژی را دارد و کوچک‌ترین انحراف در پارامترهای آن می‌تواند منجر به افزایش هزینه و کاهش کیفیت شود. در سیتا، مدل‌های یادگیری ماشین (به عنوان زیرشاخه‌ای از هوش مصنوعی) برای تحلیل داده‌های حسگرها و بهینه‌سازی پارامترهای عملیاتی مانند دما، نوع و میزان سوخت و زمان ماند مواد در کوره به کار گرفته خواهد شد.

اهداف اصلی این اقدام در هلدینگ سیتا (مجموعه‌ای از 18 کارخانه سیمان) عبارتند از:1. کاهش مصرف انرژی (به عنوان یکی از بزرگ‌ترین هزینه‌های تولید)2. حفظ ثبات و بهبود کیفیت کلینکر (محصول میانی اصلی)

3. کاهش استهلاک تجهیزات و افزایش عمر مفید آنها به طور خلاصه، تجربه عملی کارخانه‌ها و خطوط تولید زیر مجموعه‌های هلدینگ سرمایه‌گذاری سیمان تأمین (سیتا) نشان می‌دهد که این شرکت در مسیر گذار از مدیریت سنتی به تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و هوش مصنوعی گام برداشته و این تحول را از نقطه اصلی مصرف انرژی و قلب خط تولید آغاز کرده است.

چشم‌انداز کلان صنعت سیمان با تمرکز بر نقش فناوری

صنعت سیمان ایران در آستانه یک چرخش راهبردی قرار گرفته است. چشم‌انداز آینده این صنعت، حرکتی فراگیر و تغییرپارادایم است که در آن فناوری‌های دیجیتال محور اصلی تحول خواهند بود. این چشم‌انداز را می‌توان در سیتا در دو محور کلان ترسیم کرد:

حکمرانی داده‌محور به جای مدیریت تجربی

هوش مصنوعی (AI) و هوش تجاری (BI) دیگر صرفاً ابزارهایی کمکی نیستند، بلکه به ستون‌های اصلی تحول دیجیتال و ارکان راهبردی حکمرانی صنعتی تبدیل خواهند شد. تصمیم‌گیری در همه سطوح (عملیاتی، تاکتیکی و راهبردی) از حالت شهودی و واکنشی به وضعیت پیش‌بینانه، دقیق و مبتنی بر شواهد داده‌ای تغییر خواهد کرد. در این راستا شرکت سرمایه‌گذاری سیمان تامین اقدامات منسجمی انجام داده که نتیجه آن را می‌توان در نمونه موفق سیمان شاهرود  (یکی از شرکت تابعه هلدینگ سیتا) ملاحظه کرد. چندی پیش سامانه هوشمند یکپارچه شرکت سیمان شاهرود با نام «سیمانِ شاهرودِ هوشمند» رسما راه‌اندازی شد. این سامانه که با تکیه بر پیشرفته‌ترین معماری‌های نرم‌افزاری و فناوری‌های نوین هوش مصنوعی طراحی شده، به‌طور کامل توسط واحد فناوری اطلاعات این شرکت توسعه یافته و سیمان شاهرود را در زمره پیشگامان هوشمندسازی صنعت سیمان کشور قرار داده است.

این پروژه در راستای سیاست‌های کلان سیتا و توسعه فناوری‌های هوشمند و تحقق برنامه تحول دیجیتال اجرا شده و نقطه‌عطفی در مسیر دیجیتالی‌شدن زنجیره ارزش صنعت سیمان به شمار می‌رود که بدون تردید با بهره برداری کامل از این سیستم،  منافع ملی به کشور حادث خواهد شد.

به گفته مسوولان این شرکت «این سامانه اثبات کرده که می‌توان با تکیه بر توان متخصصان داخلی، عمیق‌ترین سطوح هوش مصنوعی، تحلیل داده و معماری‌های مدرن نرم‌افزاری را در صنعتی سنتی و سخت همچون سیمان پیاده‌سازی کرد. این پروژه صرفاً یک سامانه نیست؛ یک تغییر ساختاری است که سیمان شاهرود را از یک کارخانه سنتی به یک پلتفرم داده‌محور تبدیل کرده است.»

این سامانه با معماری تحت وب و PWA، امنیت پیشرفته مبتنی بر FIDO2 ، معماری چندلایه، پردازش موازی، کش هوشمند و اتصال مستقیم به پایگاه‌های داده عملیاتی طراحی شده و تجربه‌ای سریع، پایدار، امن و بدون نیاز به نصب را برای کاربران فراهم می‌کند.

 به هر روی  هلدینگ سیتا با راه‌اندازی «سیمانِ شاهرودِ هوشمند»، گامی بزرگ در مسیر تحول دیجیتال برداشته و الگویی کارآمد برای هوشمندسازی صنعت سیمان ارائه کرده است. همچنین هلدینگ سیمان تأمین برنامه‌ریزی کرده تا از این سامانه در سایر شرکت‌های زیرمجموعه نیز بهره‌برداری شود.

تحول در تمامی حلقه‌های زنجیره ارزش

هلدینگ سیتا  به دنبال تحول و هوشمند سازی در تمامی حلقه‌های زنجیره ارزش خود است و  این تحول محدود به کارخانه نیست و کل اکوسیستم صنعت را دربر می‌گیرد. اما  نکته دیگری که  هلدینگ سیتا به جد در حال پیگیری آن است و بخش اعظمی از چشم انداز  میان مدت و بلند مدت خود را بر حول این محور  مبحث گذاشته، مربوط به تولید پایدار و کم‌کربن است.  اما کاهش شدید مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانه‌ای در این شرکت با 4 محور اصلی صورت می‌گیرد. این موارد شامل بهره‌وری حداکثری از منابع،کاهش ضایعات، ادغام انرژی‌های تجدیدپذیر و اقتصاد چرخشی در مدل کسب‌وکار خواهد بود.

اما مساله مهم دیگر برای این شرکت توجه به شکل‌گیری اکوسیستم نوآوری و نیروی انسانی آینده است. موفقیت این تحول در گرو تغییر در مهارت‌های نیروی انسانی (تسلط بر تحلیل داده، کار با سیستم‌های هوشمند) و فرهنگ سازمانی است.

آینده نگری و آینده پژوهی رمز موفقیت 

آینده صنعت سیمان، آینده‌ای هوشمند، متصل، داده‌محور و پایدار است. مسیر پیش رو از تولید سنتی پرمصرف به سمت کارخانه هوشمند کم‌کربن می‌گذرد. در این مسیر، هوش مصنوعی و هوش تجاری به عنوان موتورها و تسهیل‌گران این تحول عظیم عمل خواهند کرد و بقا و رقابت‌پذیری شرکت‌ها در گرو پذیرش و تسلط بر این چشم‌انداز است که سیتا برای رسیدن به این  اهداف گام‌های بنیادین  برداشته است.