در گفتوگو با مدیرکل دفتر فنیمهندسی و هوشمندسازی توانیر آثار نصب کنتورهای هوشمند بررسی شد
ابزار شناسایی مشترکان پرمصرف
در حال حاضر، یکی از چالشهای اصلی، اولویتبندی نصب کنتورهای هوشمند بر اساس الگوی مصرف است. متولیان این حوزه معتقدند تمرکز نصب در مناطق گرمسیر و پرمصرف، پوشش موثرتری ایجاد کرده، اما در عین حال تعادلبخشی منطقهای باید در دستور کار قرار گیرد. نحوه پوشش و توزیع کنتورها در مناطق مختلف کشور، نگرانیهای عمومی درباره افزایش هزینه برق و آب در قبوض، احتمال نقض حریم خصوصی و محرمانگی دادهها و دقت تفکیک ساعات پیک و کمباری، از جمله موضوعات مطرح شده در این حوزه است. همچنین، ارزیابی روشنی از کیفیت و کارکرد عملیاتی کنتورهای هوشمند ارائه نشده است. تجربه تابستان ۱۴۰۳ نشان داد که مدیریت بار از راه دور در مقیاس گسترده هنوز بهطور کامل عملیاتی نشده، با این حال برنامهریزی برای کنترل محلی مشترکان پرمصرف در سال آینده میتواند نویدبخش کاهش خاموشیهای گسترده باشد.
حامد احمدی، مدیرکل دفتر فنی مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع توانیر، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» به تشریح وضعیت نصب کنتورهای هوشمند پرداختهاست. او با اشاره به هدف برنامه هفتم توسعه مبنی بر مدیریت ۹۰ درصدی انرژی کشور از طریق کنتورهای هوشمند، اعلام کرد تاکنون حدود ۶میلیون کنتور هوشمند نصب شده که ۴.۸میلیون آن در بخش خانگی و تجاری است. احمدی هدف نصب بیش از ۳۰میلیون کنتور تا پایان برنامه هفتم را چالش برانگیز معرفی کرد. همچنین او تحقق این هدف را وابسته به تامین مالی از طریق منابع داخلی و تسهیلات بانکی دانست.
نصب ۶میلیون کنتور هوشمند در کشور
براساس برنامه هفتم توسعه قرار است ۹۰ درصد انرژی کشور از طریق کنتورهای هوشمند «مدیریت» شود. احمدی در خصوص میزان نصب کنتورهای هوشمند و همچنین میزان رؤیتپذیری و کنترلپذیری آن گفت: «در حال حاضر حدودا ۶میلیون کنتور هوشمند در کشور نصب شده که از این تعداد حدود ۴.۸میلیون آن مربوط به مشترکین خانگی و تجاری میشود. تمام مشترکان صنعتی دیماندی نیز مجهز به کنتور هوشمند شدهاند و همچنین مصرف برق تمام چاههای کشاورزی با کنتور هوشمند مدیریت میشود. در مجموع حدود ۶۰ درصد از انرژی کشور توسط کنتورهای هوشمند مدیریت میشود و امکان مدیریت حدودا بالای ۴۰ درصد از بار شبکه سمت توزیع با استفاده از کنتورهای هوشمند وجود دارد.»
او در مورد وضعیت نصب کنتورها در سطح کشور بیان کرد: «کنتورهای هوشمند با اولویت نصب برای مشترکان پرمصرف مدنظر قرار گرفتهاند. از این رو مناطق جنوبی کشور و مناطق حاشیه دریای خزر که مصرف بالاتری دارند در اولویت نصب قرار دارند. بنابراین میزان نصب کنتورهای هوشمند در استانهای مختلف بیشتر به الگوی مصرف و شرایط اقلیمی هر منطقه باز میگردد. اما برنامهریزیها به نحوی انجام میشود که ظرفیت نصب کنتورها را در استانهای مختلف افزایش دهیم.»
مدیرکل دفتر فنی مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع توانیر در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه وزارت نیرو چه استاندارد حداقل پایداری را برای کنتورهای هوشمند تعریف کرده است تا برق و آب مشترکین قطع و مختل نشود، گفت: «کنتورهایی که در حال حاضر در ایران نصب میشوند به بالاترین استانداردهایی که در خصوص امنیت و رمزنگاری اطلاعات وجود دارد، مجهز هستند همچنین ما با نهادها و سازمانهای مسوول در این حوزه ارتباط تنگاتنگی داریم و در عین حال سعی کردهایم با بومیسازی حوزه امنیت شرایطی را فراهم کنیم که بتوانیم عملکرد صحیح این کنتورها را بالا برده و تلاش میکنیم این کنتورها شرایط بهتری را برای خدمت رسانی به مردم و بهبود کیفیت برق فراهم کنند.»
او در خصوص روش قطع برق و آب پرمصرفها با کنتورهای هوشمند، افزود: «در تابستان سال جاری نیز اقدام به قطع برق پرمصرفها شد و این رویه برای سال آینده هم ادامه خواهد داشت و آن گروه از مشترکانی که مازاد بر الگو مصرف کنند و در حقیقت از حق سایر مصرفکنندگان استفاده میکنند، با اطلاعرسانی قبلی نسبت به قطع برق آنها اقدام خواهد شد. در این زمینه سعی شده که اطلاعرسانیها خیلی دقیق و محدود باشد. در این خصوص تصمیمات جدیدی اتخاذ شده تا سال بعد هم بتوانیم با مدیریت مشترکان پرمصرف نسبت به حداقلسازی ناترازی و خاموشی مشترکین اقدام کنیم.»
احمدی ادامه داد: «برای اینکه بتوانیم به اهداف تعیین شده در برنامه هفتم برسیم باید بتوانیم تعداد کنتورهای هوشمند را به بیش از ۳۰میلیون دستگاه برسانیم که هدف بسیار بزرگی است. هر سال بودجهای برای هوشمندسازی شبکه اختصاص مییابد که کافی نیست. از این رو توانیر سعی کرده تا با استفاده از منابع داخلی و نیز تسهیلات بانکی این هدف را محقق کند.»
دقت کنتورهای هوشمند در محاسبه مصرف انرژی
احمدی بیان کرد: «تولیدکنندههای کنتورهای هوشمند بهطور کامل ایرانی هستند و کنتورهایی که ما در ایران استفاده میکنیم کنتورهایی هستند که توسط تولیدکنندگان داخلی تولید میشوند، اما مواد اولیه این کنتورها به ویژه IC و چیپست لزوما فقط در چند کشور دنیا تولید میشوند. بنابراین اگر انتظار داشته باشیم خودمان این قطعات حساس را تولید کنیم شاید در حال حاضر انتظار منطقی و مناسبی نباشد، اما به هر حال کنتورهای ما تولید داخل هستند و این که قیمت تمام شده آنها بعضا دو برابر نمونه چینی است را کاملا رد میکنم و حتی بعضی از کنتورهای ما نسبت به نمونه خارجی ارزانتر هم هستند.»
او در ارتباط با ذخیرهسازی الگوی مصرف هر خانه و هر کارخانه بر روی سرورهای شرکت خصوصی توضیح داد: «به الگوی مصرف همه مشترکان دسترسی داریم، اما باید این اطمینان خاطر را به مردم عزیز بدهیم که اطلاعات مصرفشان به صورت کاملا محرمانه در سرورهای شرکتهای توزیع و همچنین توانیر نگهداری میشود و هرگونه مطالعهای که بر روی این دادهها انجام شود و هر استفادهای که از این دادهها بشود، حفظ محرمانگی و اینکه مشخص نشود داده مربوط به کدام مشترک هست، حتما لحاظ خواهد شد و از این جهت هیچ نگرانی برای مردم وجود نخواهد داشت.»
مدیرکل دفتر فنی مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع توانیر در خصوص خطای اندازهگیری کنتورهای جدید بیان کرد:«این کنتورها دارای کلاس دقت «یک» هستند و بسیار دقیق هستند. اینکه کنتورهای هوشمند باعث افزایش یا کاهش هزینههای مصرف انرژی شوند اصلا درست نیست. چرا که همان تعرفههایی که بر روی کنتورهای قدیمی اعمال میشد، روی کنتورهای هوشمند نیز اعمال میشود و از نظر مباحث تعرفهای هیچ تفاوتی با هم ندارند. چه بسا مشترکانی که از کنتورهای مکانیکی قدیمی استفاده میکردند، در حال حاضر با استفاده از کنتورهای هوشمند حتی امکان دارد هزینههای مصرف انرژی الکتریکیشان کاهش پیدا کند. به این سبب که کنتورهای قدیمی کل ساعات را با تعرفه میانباری حساب میکردند و ساعاتی که مشترکان براساس کمباری و تعرفههای کمباری مصرف میکردند، میان باری برایشان محسوب میشد که قاعدتا امکان کاهش مصرفشان هم وجود دارد.»
تبعیض وجود ندارد
حامد احمدی در خصوص اینکه ممکن است سیستم «کنترل بار از راه دور» کنتورهای هوشمند تبعیضآمیز باشد توضیح داد: «در تابستان سال ۱۴۰۴ عمدتا مدیریت ناترازی انرژی با استفاده از شبکههای بالادستی انجام شد و اینکه لزوما کنتورهای هوشمند موجب قطعی چندساعته برخی از مشترکین شده باشند، صحیح نیست. اما برای سال آینده برنامهای پیشبینی شده که در محلههایی که ضریب کنتورهای هوشمند افزایش پیدا میکند این امکان فراهم شود که بدون مدیریت شبکههای بالادستی با مدیریت مصرفی که مردم خود آن محله انجام میدهند، خاموشی آن منطقه حداقل باشد.
اگر لزوما یک مشترکی پرمصرف بود فقط همان یک مشترک خاموشی برایش اتفاق بیفتد و بقیه مردم بتوانند شرایط بهتری را تجربه کنند، این موضوع در حال برنامهریزی است که امیدواریم با افزایش تعداد کنتورهای هوشمند عملیاتی شود.» این مقام مسوول در وزارت نیرو در ادامه گفت:«بحث تعرفهها، محاسبه هزینهها، شناسایی مشترکین پرمصرف و اندازه گیریها بین کنتورهای هوشمند و کنتورهای قبلی هیچ تفاوتی ندارد. همان موضوع تعرفهگذاری و همان قیمت گذاری که برای کنتورهای دیجیتال قدیمی و کنتورهای مکانیکی انجام میشد، برای کنتورهای هوشمند هم انجام میشود. تنها با این تفاوت که در کنتورهای مکانیکی قدیمی چون اساسا امکان تعرفهگذاری وجود نداشت سه تعرفه میانباری، کمباری و پرباری کلا با تعرفه میانباری حساب میشد.
اما در کنتورهای دیجیتال که بعد از کنتورهای قدیمی وارد بازار شد و سپس در کنتورهای هوشمند، این سه تعرفه تفکیک شد. قاعدتا مشترکانی که در مصرفشان صرفهجویی میکنند و سعی میکنند تجهیزات پرمصرف را به ساعت کمباری شبکه انتقال دهند از نظر بحث هزینهها شرایط بهتری خواهند داشت. اینکه بگوییم مشترکی کم مصرف بوده و تبدیل به پرمصرف شده، اشتباه است، چون هیچ تفاوتی بین کنتورهای قدیمی و جدید وجود ندارد. در نتیجه اندازه گیری این که مشترکی کممصرف یا پرمصرف باشد تاثیری نخواهدداشت.»
