جایگزینی مازوت به‌جای گاز، فشار هزینه و نقدینگی را بر واحدهای تولیدی بالا برده است
سیمان در آستانه زمستان
افت تولید کلینکر و کاهش صادرات
علی‌اکبر الوندیان، فعال صنعت سیمان، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» با اشاره به وضعیت تامین انرژی صنایع سیمان کشور گفت: میزان برق تخصیص‌یافته به صنعت سیمان در سال جاری حدود ۴۰۰مگاوات بوده، درحالی‌که این رقم در سال گذشته به ۶۵۰مگاوات می‌رسید. کاهش سهم برق، توقف بیشتر کوره‌ها و افت حدود ۳.۵میلیون تنی تولید کلینکر را به دنبال داشته است. محدودیت انرژی به برق محدود نبوده و تامین گاز نیز از ابتدای سال با مشکلاتی همراه شده است. به گفته الوندیان، مصرف روزانه گاز صنعت سیمان حدود ۲۸میلیون مترمکعب است؛ اما میزان گاز تخصیص‌یافته در مقاطعی به کمتر از ۵میلیون مترمکعب رسیده است. در نتیجه، کارخانه‌ها ناچار به استفاده از مازوت شده‌اند؛ سوختی که هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد. این فعال صنعت سیمان افزود: متوسط هزینه حمل مازوت در کشور بیش از ۲هزار تومان به ازای هر لیتر است.
وی با هشدار درباره وضعیت انرژی در نیمه دوم سال تاکید کرد که محدودیت‌های تابستانی و هشدارها درباره تشدید ناترازی در زمستان، نگرانی کارخانه‌ها را افزایش داده است. از همین رو، واحدهای سیمانی برای کاهش ریسک تامین سوخت در فصل سرد، به‌دنبال ذخیره‌سازی مازوت هستند.
افت و خیز صادرات
با وجود محدودیت‌های تولید، تحویل سیمان به بازار داخلی در پنج ماه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۶ تا ۷درصد افزایش یافته است. به گفته وی، رشد تحویل داخلی نشان‌دهنده افزایش تقاضا در بخش ساخت‌وساز است. الوندیان در این‌باره گفت: همچنین بخشی از نیاز تولید با استفاده از برق آزاد تامین شده و به این ترتیب، اثر محدودیت برق بر بازار داخلی تا حدی مهار شده است. این فعال صنفی گفت: در بخش صادرات، اما وضعیت متفاوت است. صادرات کلینکر نسبت به سال گذشته حدود ۷۳درصد کاهش یافته است. شرایط امنیتی منطقه و محدود شدن امکان صادرات از جنوب کشور به بازارهایی مانند کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، هند و بنگلادش از عوامل موثر بر این افت هستند. صادرات سیمان به عراق نیز تحت تاثیر شرایط اقتصادی این کشور و کاهش مجوزهای واردات کلینکر از ایران با کاهش مواجه شده است.
وی افزود: در مقابل، افغانستان یکی از بازارهای رو به رشد سیمان ایران بوده و صادرات به این کشور در سال جاری حدود ۱۹درصد افزایش یافته است. با این حال، مشکلات مرزی مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت این بازار شده است. الوندیان گفت: مرز دوغارون، به‌عنوان یکی از مسیرهای اصلی صادرات سیمان به افغانستان، با مشکلات زیرساختی و فرآیندهای سنتی کنترل کامیون‌ها مواجه است. در برخی موارد کامیون‌ها حدود ۷ تا ۸روز پشت مرز متوقف می‌شوند؛ مساله‌ای که ظرفیت ناوگان صادراتی را کاهش می‌دهد و هزینه خواب کامیون‌ها را به صادرکنندگان تحمیل می‌کند. وی با اشاره به ضرورت اصلاح فرآیندهای مرزی گفت: فعالان صنعت در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار مدرن شدن کنترل و عبور کامیون‌ها شده‌اند. ایجاد مدیریت واحد در مرز و کنار گذاشتن روش‌های سنتی می‌تواند به تسهیل صادرات کمک کند.
وعده‌های روی زمین مانده
حسین چهرگانی، فعال صنعت سیمان، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» درباره محدودیت‌های تحمیلی به صنعت سیمان برای تامین برق گفت: مسوولان وزارت نیرو اعلام کرده‌اند که از پانزدهم مهرماه تا انتهای آبان‌ماه، محدودیت‌ها برداشته می‌شود؛ اما تاکنون این وعده به‌طور عملی محقق نشده و خبری از آغاز اجرای کامل حذف محدودیت‌ها نیست. البته پیش از این نیز مسوولان توانیر به صنعت سیمان وعده داده بودند که از نیمه شهریورماه، محدودیت‌های برق این صنعت را کاهش می‌دهند تا صنعت سیمان بتواند به‌طور نسبی فرصتی برای تولید پیدا کند؛ وعده‌ای که آن هم اجرایی نشد.
چهرگانی با اشاره به مشکلات موجود در صنعت برق عنوان کرد: کشور در حوزه برق با مشکلاتی مواجه است و ناترازی تولید و مصرف روندی رو به رشد داشته است. در همین حال، کشور در شرایط جنگی و تحت فشارهای اقتصادی و نظامی قرار دارد. با اذعان به مشکلات یادشده، انتظار می‌رود برنامه‌ریزی مناسب‌تر و اهتمام جدی‌تری از سوی مسوولان وزارت نیرو دیده شود. این فعال صنعت سیمان گفت: در حال حاضر، بی‌برنامگی عجیبی بر عملکرد مسوولان در مواجهه با صنعت و به‌ویژه صنعت سیمان حاکم است؛ به‌طوری‌که نخستین اقدام و ساده‌ترین روش برای رفع هرگونه ناترازی یا اخلال، قطع برق صنعت است. چهرگانی درباره نحوه مواجهه کارخانه‌های سیمان با محدودیت برق گفت: وقتی کارخانه‌های سیمان با محدودیت برق مواجه می‌شوند یا باید کارخانه را متوقف کنند؛ چراکه به‌دلیل بهره‌برداری از کوره پخت با دمای بالا، امکان فعالیت در بخشی از روز یا بخشی از هفته وجود ندارد. یا اینکه برای ادامه تولید در سطحی مشخص، باید برق آزاد یا برق قطع‌نشو را از طریق بورس خریداری کنند که نرخ آن تا ۵۰برابر قیمت معمول است و اثر بسیار زیادی بر قیمت تمام‌شده می‌گذارد.
زمستان پرهزینه صنعت سیمان
چهرگانی درباره تامین گاز مورد نیاز صنعت سیمان گفت: کارخانه‌های سیمان ماه‌هاست که با محدودیت گاز مواجه هستند و تنها به تعداد اندکی از واحدها، به‌دلیل شرایطی که دارند، مقداری گاز تخصیص داده می‌شود که آن هم به ظرفیت کامل آنها نمی‌رسد. سایر کارخانه‌ها معمولا مقداری گاز برای مصارف عمومی و استفاده در بخش گرمایشی دارند و امکان تامین کامل گاز برای تولید وجود ندارد. سوخت جایگزین گاز، مازوت است که از پالایشگاه‌ها تامین و به صنایع تحویل می‌شود.
وی تاکید کرد: با وجود این، استفاده از مازوت هزینه بیشتری برای صنعت سیمان دارد؛ چراکه در درجه نخست، در این حالت هزینه حمل بر عهده کارخانه‌های سیمان گذاشته شده است که با توجه به افزایش جهشی هزینه‌های حمل، رقم قابل‌ملاحظه‌ای است. وقتی حواله برای پالایشگاه دورتری صادر شود، این هزینه باز هم بیشتر خواهد شد. دوم اینکه برای صدور حواله سوخت باید وجه آن پرداخت شود. از هنگام صدور حواله تا مصرف مازوت، معمولا بین ۴۵ روز تا ۲ماه و حتی در برخی موارد بیشتر، زمان می‌برد؛ درحالی‌که هزینه مصرف گاز حدودا یک‌ماه پس از مصرف پرداخت می‌شود. بنابراین، استفاده از مازوت فشار مضاعفی بر نقدینگی واحدهای تولیدی سیمان وارد می‌کند.
چهرگانی در ادامه به چالش آلودگی مازوت تحویلی به صنایع اشاره کرد و گفت: آلودگی مازوت تحویلی به صنایع موجب افزایش مصرف سوخت می‌شود و علاوه بر تحمیل هزینه مازوت مازاد مصرفی، جرایم سنگین ناشی از مصرف مازاد بر شاخص‌های تعیین‌شده و حتی تشکیل پرونده در دادگاه و ورود تعزیرات را نیز در پی دارد. این فعال صنعت سیمان در ادامه توضیح داد که مازوت در مبادی پالایشگاه‌ها تحویل داده می‌شود و توسط شرکت‌های حمل‌ونقل که تحت نظر وزارت نفت فعالیت می‌کنند، به کارخانه منتقل می‌شود. اما هنگام تحویل به کارخانه سیمان، مازوت آلوده است و ناخالصی‌هایی دارد. با اینکه صنعت سیمان هیچ کنترلی بر تحویل و حمل مازوت ندارد، در نهایت پاسخگویی درباره همه این موارد به این صنعت محول شده است.
وی در ادامه تاکید کرد: در نهایت، موارد یادشده فشار اقتصادی زیادی بر صنعت سیمان وارد می‌کند و موجب افزایش چشم‌گیر سهم هزینه‌های سوخت و برق در قیمت تمام‌شده تولید سیمان خواهد شد. چهرگانی گفت: در حال حاضر، با وجود وعده‌های رسمی برای کاهش محدودیت‌ها و فراهم شدن برق و گاز، اکثر واحدهای سیمانی با منابع محدود مواجهند و فشارهای مالی و هزینه‌ای، از جمله هزینه‌های حمل‌ونقل، مشکلات نقدینگی و جرایم احتمالی، صنعت را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در نهایت، به‌دلیل مشکلات تامین گاز و برق و هزینه‌های بالا، تولید به‌شکل کامل و پایدار امکان‌پذیر نیست.
