کمبود گاز، برق و گازوئیل، زنگ خطر تداوم رکود صنایع را به صدا درآورده است
دومینوی محدودیت انرژی در معادن
مرضیه احقاقی: ناترازی انرژی دیگر یک چالش فصلی برای صنایع نیست؛ محدودیت برق در تابستان، کمبود گاز در زمستان و نگرانی از تامین گازوئیل، اکنون به حلقهای مستمر از محدودیتهای تولید بدل شده است. در این میان، زنجیره فولاد و سایر صنایع انرژیبر بیش از دیگر بخشها در معرض آسیب قرار دارند؛ همزمان، فعالان بخش معدن نسبت به تامین سوخت معادن در نیمه دوم سال هشدار میدهند و وزارت صمت از تدوین بستهای برای مدیریت محدودیتهای فصل سرما خبر میدهد. در این میان رئیس هیات عامل ایمیدرو خبر از افت 10میلیونتنی فولاد طی سال گذشته در سایه محدودیتهای انرژی و همچنین سایر محدودیتهای حاکم بر صنعت کشور خبر داده است. به گفته وی این محدودیتها در سال جاری نیز تداوم خواهد یافت. محدودیت انرژی در نیمه نخست سال معمولا با کمبود برق آغاز میشود و با سرد شدن هوا، محدودیت تامین گاز صنایع نیز به آن اضافه میشود.
در سالهای گذشته، برخی واحدهای صنعتی و معدنی برای تداوم تولید ناچار به استفاده از گازوئیل یا مازوت بهعنوان سوخت جایگزین شدهاند. گازوئیل حتی در دورههای تشدید محدودیت برق نیز در برخی واحدها مورد استفاده قرار گرفته است. امسال پیش از آغاز فصل سرما، نگرانیها از تشدید محدودیتهای انرژی افزایش یافته است. تامین گاز صنایع با محدودیت بیشتری روبهرو خواهد شد و این مساله برای واحدهایی که گاز را علاوه بر سوخت، بهعنوان خوراک مصرف میکنند، اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، بخش معدن، صنایع معدنی و بهویژه زنجیره فولاد میتوانند با فشار بیشتری بر تولید مواجه شوند؛ آن هم در شرایطی که این صنایع در فصل گرم سال نیز با محدودیت برق روبهرو بودهاند و این محدودیتها بر تولید و صادرات آنها اثر گذاشته است. از سوی دیگر، تشدید محدودیت گاز میتواند خود فرآیند تولید برق را نیز تحتتاثیر قرار دهد. این نگرانی در حالی جدیتر میشود که کمبود گازوئیل مورد نیاز صنایع نیز از هماکنون مطرح شده است. در نتیجه، صنعت در آستانه فصل سرد با مجموعهای از محدودیتهای همزمان در تامین برق، گاز و سوخت جایگزین روبهروست.
ظرفیت بدون زیرساخت
مسعود سمیعینژاد، رئیس هیات عامل ایمیدرو، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به تداوم ناترازی انرژی در کشور، نسبت به پیامدهای محدودیت در تامین برق و گاز صنایع معدنی، بهویژه صنعت فولاد، هشدار داد و گفت: توسعه ظرفیت تولید فولاد کشور طی سالهای گذشته با توسعه متناسب زیرساختهای انرژی و لجستیک همراه نبوده و اکنون ناترازی برق و گاز به یکی از مهمترین موانع تولید در صنایع انرژیبر تبدیل شده است.
سمیعینژاد گفت: امسال هم در بخش برق و هم در بخش سوخت با ناترازی مواجه بودیم و پیشبینی میشود این کمبود در ماههای سرد سال به گاز هم برسد. به بیان دقیقتر درحالیکه ظرفیت تولید فولاد کشور توسعه پیدا کرده و برای رسیدن به ظرفیت ۵۵میلیون تن برنامهریزی شده است، زیرساختهایی مانند برق، گاز و حتی لجستیک نتوانستند همپای توسعه صنعت پیش بروند. گفتنی است این محدودیت در سایر حوزههای معدنی و صنایع معدنی نیز وجود دارد و تولید را در این بخش مهم از اقتصاد کشور به شکل منفی تحتتاثیر منفی قرار داده است.
به گفته رئیس هیات عامل ایمیدرو، تداوم این شکاف میان ظرفیت تولید و زیرساختهای مورد نیاز، صنعت فولاد را با محدودیت جدی مواجه کرده است و افزود: امروز ناترازی انرژی گریبان صنعت فولاد و سایر صنایع انرژیبر را گرفته است. بخش قابلتوجهی از ظرفیت تولیدی کشور در سال گذشته و همچنین در ماههای ابتدایی امسال به دلیل محدودیت برق از دست رفت. رئیس هیات عامل ایمیدرو در ادامه با اشاره به آثار اقتصادی ناترازی انرژی گفت: در صنایع بزرگ، تقریبا نزدیک به ۱۰میلیون تن تولید فولاد کشور را طی سال گذشته عموما به دلیل محدودیت انرژی از دست رفته است. همچنین بیش از ۸میلیارد دلار از صادرات کشور تحتتاثیر محدودیتهای انرژی تحمیل شده به صنایع معدنی، کاهش یافته است.
زمستان سخت فولاد
وی در عین حال نسبت به تداوم محدودیت انرژی در فصل زمستان هشدار داد و گفت: در زمستان نیز قطعا با کسری انرژی مواجه خواهیم بود. به همین دلیل سیاستهایی به صنایع بزرگ ابلاغ شده تا در فصل زمستان برای اورهال و تعمیرات کارخانهها برنامهریزی کنند و این اقدامات را به دورههای محدودیت گاز انتقال دهند. سمیعینژاد با تاکید بر تفاوت نقش گاز در صنایع مختلف و حتی در حلقههای مختلف زنجیره فولاد گفت: در برخی واحدها، گاز صرفا بهعنوان سوخت مصرف نمیشود، بلکه ماده اولیه تولید است. این موضوع بهخصوص در واحدهای احیای زنجیره فولاد اهمیت دارد. بنابراین محدودیت گاز در این بخش، مستقیما به کاهش تولید منجر خواهد شد.
وی افزود: ناترازی انرژی در سال جاری، تولید ورق فولادی را با چالش مواجه کرده و در صورت تداوم این شرایط، تامین نیاز بازار از مسیر واردات محتمل خواهد بود. این در حالی است که ایران پیش از این از صادرکنندگان ورق فولادی در منطقه بوده است. به گفته سمیعینژاد، ادامه محدودیت گاز در زمستان، بهویژه برای واحدهای احیای مستقیم، میتواند کاهش تولید را به دنبال داشته باشد. این وضعیت صنایع پاییندستی را نیز تحتتاثیر قرار میدهد؛ چراکه بخشی از نیاز این صنایع، بهخصوص در حوزه غذایی و بستهبندی، از محل ورق تولید داخل و محصولات شرکتهای آسیب دیده تامین میشود.
رئیس هیات عامل ایمیدرو تصریح کرد: در صورت کاهش تولید داخلی، تامین نیاز صنایع پاییندستی، بهویژه ورق مورد استفاده در صنایع غذایی و بستهبندی، ممکن است به واردات وابسته شود. سمیعینژاد درباره چالشهای تامین محصولات فولادی از خارج نیز گفت: برای چنین شرایطی باید از پیش برنامهریزی شود. واردات با محدودیتهایی در حملونقل، بهویژه حمل دریایی، همراه است و بخشی از نیاز را میتوان از مسیر مرزهای زمینی تامین کرد. با این حال، مدیریت محدودیتهای موجود و اولویت دادن به تامین نیاز بخش تولید ضروری است.
فشار هزینه بر صنایع معدنی
سمیعینژاد همچنین به افزایش هزینه انرژی و تاثیر آن بر قیمت تمامشده محصولات اشاره کرد و گفت: واحدهای احیا نسبت به افزایش قیمت گاز نیز گلایه دارند. البته سایر صنایع معدنی نیز نسبت به این رشد قیمت گلایه دارند اما اثرگذاری بهای گاز بر قیمت تمامشده تولید در واحدهای احیا بهمراتب بیشتر است. در نهایت افزایش هزینه انرژی به صنعت تحمیل شده، اما متناسب با آن، امکان افزایش قیمت فروش محصولات وجود نداشته است؛ چرا که تقاضای بازار اجازه افزایش متناسب قیمتها را نمیدهد. وی ادامه داد: امروز افزایش هزینه انرژی، فشار قابلتوجهی بر قیمت تمامشده تولید وارد کرده و این موضوع برای توان رقابتی صنعت نگرانکننده است. به گفته سمیعینژاد، در شرایطی که صنایع همزمان با محدودیتهای انرژی، با مشکلات تقاضا، صادرات و هزینههای تولید مواجه هستند، مدیریت تامین برق و گاز باید به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذار تبدیل شود؛ چرا که تداوم ناترازی نهتنها تولید، بلکه صادرات و زنجیره صنایع پاییندستی را نیز تحتتاثیر قرار خواهد داد.
بسته ۴۰ بندی برای زمستان
سعید شجاعی، معاون برنامهریزی وزارت صمت، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» درباره وضعیت تامین انرژی صنایع گفت: محدودیت در تامین انرژی موردنیاز صنایع در ماههای نخست هر سال با عدم تامین برق آغاز میشود. در سال جاری نیز شاهد بروز محدودیت جدی در تامین برق صنایع بودیم. درخصوص برق، پس از روز صنعت و معدن و با توجه به دستور رئیسجمهور، کارگروهی تشکیل شد و همکاریهای خوبی میان وزارت صمت و وزارت نیرو شکل گرفت. البته همه تعهدات این کارگروه بهطور کامل اجرا نشد. با این حال، درخصوص شهرکهای صنعتی تقریبا توانستیم در اکثر شهرکها محدودیت را به حداکثر یک روز در هفته برسانیم؛ هرچند متاسفانه در برخی زنجیرههای تولید با آسیبهایی مواجه شدیم.
وی افزود: چالش در تامین برق بهخصوص برای واحدهای فعال در حوزه صنایع معدنی از جمله تولیدکنندگان اسلب جدیتر بود. اما با برنامهریزیهای انجامشده تلاش شد تا حد امکان زنجیره تولید دچار آسیب نشود. معاون برنامهریزی وزارت صمت در پاسخ به سوالی درباره شدت محدودیتهای تحمیلی به صنایع در ماههای سرد سال گفت: برای فصل سرما نیز کارگروهی ذیل شورای عالی انرژی بهصورت مستمر تشکیل جلسه میدهد. به گفته وی، در این کارگروه بستهای حدود ۴۰بندی برای مدیریت فصل سرما تدوین شده است. این بسته با هدف کاهش محدودیتهای انرژی صنایع در فصل سرد سال در دستور کار قرار گرفته است.
تامین انرژی، دغدغه اصلی معدنکاران
محمدرضا بهرامن، نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» گفت: فعالان بخش معدن و صنایع معدنی با چالشهای مستمری در تامین انرژی مواجه هستند. این محدودیتها در فصل تابستان با کمبود برق آغاز میشود و در ماههای اخیر لطمات جدی به صنایع معدنی و واحدهای معدنی تحمیل شده است. این محدودیت از میزان تولید صنایع کاسته و سودآوری آنها را متاثر کرده است.
بهرامن در ادامه نسبت به احتمال محدودیت در تامین گاز صنایع در ماههای سرد سال هشدار داد و اظهار کرد: سال گذشته نیز واحدهای تولیدی و فرآوری مواد معدنی با مشکلاتی در تامین گاز مواجه بودند. امیدواریم امسال با مدیریت بهتر، این چالشها کاهش یابد؛ زیرا هرگونه اختلال در تامین انرژی میتواند موجب افزایش هزینه تولید و انتقال این افزایش قیمت به کل زنجیره شود. این فعال بخش معدن همچنین از نگرانی فعالان معدنی نسبت به تامین گازوئیل و گاز مورد نیاز معادن و صنایع معدنی در نیمه دوم سال خبر داد و تاکید کرد: مهمترین مطالبه تولیدکنندگان، تامین بهموقع و کافی انرژی است؛ چرا که هرگونه اختلال در این حوزه، مستقیما بر هزینه تولید، سودآوری و استمرار فعالیت واحدها اثر میگذارد.
بهرامن با اشاره به شرایط ویژه ماههای گذشته گفت: «در ۶ ماه نخست سال جاری، اقتصاد کشور تحتتاثیر تحولات و تنشهای اخیر با چالشهایی روبهرو بود و این مسائل آثار خود را در بخشهای مختلف اقتصادی، از جمله معدن، بر جای گذاشت. بررسیهای ما نشان میدهد که بخش معدن نیز از این شرایط متاثر شده است. وی درباره برنامهریزی برای تامین سوخت معادن در فصل سرد سال اظهار کرد: تشکلهای معدنی نیاز هر واحد را بهصورت تفکیکی، بر اساس میزان تولید، تعداد ماشینآلات و شرایط عملیاتی استخراج و فرآوری، احصا و به متولی بخش معدن اعلام کردند. این اطلاعات نیز در اختیار شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی قرار گرفت تا سهمیه واحدها بر اساس شاخصهای واقعی تعیین شود.
به گفته نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران، اگرچه این فرآیند انجام شده، اما در برخی استانها مشکلاتی در اجرای آن به وجود آمده است. وی توضیح داد: در تعدادی از استانها، سهمیه سوخت واحدهای معدنی توسط شرکتهای پخش کاهش یافت؛ درحالیکه برای تامین کسری سوخت از بازار آزاد نیز سازوکار مشخصی تعریف نشده بود. این موضوع نگرانیهایی را در میان فعالان معدنی ایجاد کرد و حتی در برخی موارد به کمبود سوخت در واحدها انجامید. بهرامن افزود: پیشنهاد بخش خصوصی این بود که پیش از آغاز فصل سرما، سهمیه سوخت نیمه دوم سال، بهویژه برای معادن و واحدهای مستقر در مناطق سردسیر و کوهستانی، زودتر تخصیص یابد تا امکان ذخیرهسازی فراهم شود. خوشبختانه این موضوع در هفته گذشته تا حد زیادی اجرایی شد و بخشی از سهمیه مورد نیاز در اختیار وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار گرفت تا میان واحدهای تولیدی و معدنی توزیع شود.
وی با تاکید بر اهمیت مدیریت توزیع سوخت گفت: اگر سوخت مورد نیاز واحدهای تولیدی به موقع تامین نشود، آثار منفی آن در کل زنجیره تولید نمایان خواهد شد. بسیاری از معادن در مناطق سردسیر قرار دارند و هرگونه اختلال در تامین سوخت میتواند روند استخراج و تولید را با مشکل مواجه کند؛ بنابراین ذخیرهسازی و توزیع مناسب سوخت اهمیت ویژهای دارد. نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران همچنین به تفاوت شرایط واحدهای کوچک و بزرگ اشاره کرد و گفت: واحدهای بزرگ تا حدی امکان تامین سوخت مورد نیاز خود را بر اساس دستورالعملهای موجود دارند، اما واحدهای کوچکتر با دشواری بیشتری روبهرو هستند. با این حال، دغدغه اصلی فعالان معدنی تنها قیمت سوخت نیست؛ بلکه تامین کافی و مستمر آن در اولویت قرار دارد.
