تنظیم ترددهای تحصیلی با شرایط تورمی؛
ترافیک تهران کجا رفت؟
- عدم افزایش محسوس ازدحام خودرو با شروع پاییز
- افزایش ۱۰درصدی سفر با مترو در پی بازگشایی مدارس
- «استفاده از سرویس مدرسه» بهخاطر «هزینه بالا و احتمال تعطیلی مدارس» ۶۹ درصد کاهش یافته است
راضیه احقاقی: ترافیک پایتخت در هفته ابتدایی بازگشایی مدارس در مهر ماه، افزایش داشت؛ اما افزایش تردد خودرو در معابر شهر کمتر از انتظار معمول تهرانیها بود. در نیمه دوم سال بهطور متوسط 30درصد بر حجم سفرهای پایتخت افزوده میشود؛ اما رصد طول ترافیکی پایتخت نشان از آن دارد که طی 2روز ابتدایی هفته، 30درصد بر ترافیک معابر پایتخت افزوده نشده است.
«کاهش تمایل به استفاده از خودروی شخصی از سوی بخشی از شهروندان بهدلیل هزینه بالای تعمیر و نگهداری»، «جایگزینی موتور با خودروی شخصی با انگیزه مدیریت هزینه و دور زدن ترافیک»، «افزایش سهم مترو در جابهجایی شهروندان»، «افزایش حضور پلیس راهور در معابر برای رفع سریع گرههای ترافیکی»، «افزایش تعداد اتوبوسهای شاغل در خطوط اتوبوسرانی» و «عدم بازگشایی کامل تمام کلاسهای درس دانشگاه با توجه به عدم اعلام نتایج کنکور» مهمترین عوامل کلیدی بودند که باعث شدند ترافیک تهران کمتر از حد انتظار در روزهای ابتدایی مهرماه افزایش یابد. درعین حال براساس آمار رسمی امسال 69درصد از ثبتنام سرویس مدرسه در تهران نسبت به سال قبل کاهش داشته است؛ موضوعی که براساس شیوه جایگزینی خانوارها برای رساندن فرزندان به مدرسه میتواند اثر متفاوتی بر نتیجه نهایی ترافیک برجای بگذارد.
سفرهای مترو در مرز 3 میلیون شدن
متروی تهران در روز شنبه چهارم مهر که درواقع اولین روز آغاز بهکار مدارس بود، یکمیلیون و 868هزار مسافر را جابهجا کرد. این رقم معادل 2میلیون و 989هزار سفر بود. این در حالی است که در شهریور امسال بهطور متوسط روزانه یکمیلیون و 700هزار نفر با مترو تردد داشتند و به این ترتیب مترو در ابتدای مهر ما با افزایش حدود 10درصدی مسافر مواجه شده است. اگرچه سفر با مترو بهدلیل چالشهای متعددی نظیر ازدیاد مسافر و عدم یکپارچگی حملونقل عمومی در سطح شهر از مطلوبیت کافی در شهر تهران برخوردار نیست، اما در شرایط کنونی بهدلیل شرایط تورمی، بخشی از شهروندان سفر با مترو را به استفاده از خودروی شخصی بهدلیل هزینههای بالای تعمیر، نگهداری و سرویس مستمر ترجیح میدهند.
تورم نقطه به نقطه شهریورماه 83.8درصد و تورم ماهانه شهریور نیز 3.9درصد اعلام شد. این در حالی است که طی بیش از یک سال اخیر تورم نقطه به نقطه خوراکیها بیش از 100درصد بوده و همین موضوع هزینههای گزافی را به خانوادهها برای تامین هزینه خوراک بهعنوان ضرورتی غیرقابل حذف تحمیل کرده است. در چنین شرایطی تامین هزینه معمول نگهداری و سرویس یک خودرو از استطاعت بخشی از مردم خارج شده و همین موضوع بر مسافران روزانه حملونقل عمومی و اتوبوس افزوده است.
تعداد اتوبوسهای شاغل در شهر تهران در روز شنبه چهارم مهر ماه از 2هزار و 900دستگاه فراتر رفت. این در حالی است که در هفتههای قبل روزانه حدود 2هزار و 500دستگاه اتوبوس در شهر تهران شاغل بودند. به گفته مدیران شهری، تهران حدود 3هزار و 500دستگاه اتوبوس دارد که 3هزار و 300دستگاه آن فعالند؛ به این مفهوم که آماده اعزام به خطوط اتوبوسرانی هستند. اگرچه افزایش 400 تا 500 دستگاه اتوبوس شاغل در سطح شهر همزمان با اولین هفته مهر ماه با هدف پاسخ به افزایش تقاضای سفر انجام شده، با وجود این، تهران برای ارائه سرویس اتوبوسرانی متناسب با نیاز شهر به 9هزار تا 11هزار اتوبوس نیاز دارد که بخش عمدهای از آنها در خطوط تندرو مشغول به فعالیت باشند.
در دهه80 اتوبوس اصلیترین مد حملونقل درونشهری در پایتخت بود؛ وسیلهای که به تنهایی سهمی 18درصدی در ترددهای روزانه شهروندان داشت، سهم خوب اتوبوس در جابهجایی روزانه شهروندان در دهه90 نیز ادامه یافت؛ بهنحویکه به گفته مدیران حملونقلی در نیمه دهه90 روزانه 4میلیون و 500 هزار سفر با اتوبوس در تهران انجام میشد. با وجود این در نیمه دوم دهه90 به مرور از سهم اتوبوس در جابهجایی درونشهری تهران کاسته شد و بهرغم آنکه مدیران فعلی در مدیریت شهری چند سالی است که از عزم خود برای بهبود اتوبوسرانی میگویند، این مد حملونقلی با ثبت روزانه 1.5میلیون سفر و سهم حدود 6درصدی در جابهجاییهای شهروندان تهرانی، وضعیت بسیار ضعیفی دارد. در شرایطی که تهران با ترافیک گستردهای مواجه است، توسعه کمّی اتوبوسرانی بعید است که به حل چالش ترافیکی بینجامد، درواقع زمانی اتوبوسرانی یک مد حملونقلی کارآمد است که زمان سفر با اتوبوس کمتر از زمان سفر با خودروی شخصی باشد، این موضوع نیز نتیجه اجرای دقیق مسیر اتوبوسهای تندرو است.
درواقع تا زمانی که قرار باشد اتوبوس همانند خودروی شخصی در ترافیک بماند، استفاده از آن برای شهروندان فاقد توجیه است. اتوبوس زمانی به مُد حملونقلی کارآمد تبدیل میشود که کیفیت، راحتی و سرعت را برای شهروندان به همراه داشته باشد؛ در غیر این صورت همچنان مردم خودرو و موتورسیکلت را به آن ارجح میدانند. حملونقل عمومی شامل مترو، اتوبوس و تاکسی سهمی حدود 34درصدی در جابهجایی روزانه شهروندان دارد، حدود 50درصد سفرهای درونشهری در پایتخت نیز با وسیله نقلیه شخصی انجام میشود که البته در دهه جاری از سهم خودرو به نفع موتور سیکلت شخصی کاسته شده است و به این ترتیب این روزها موتور به چالش اصلی تهران تبدیل شده است؛ چالشی که نتیجه جاماندگی حملونقل عمومی از شرایط مطلوب رقم خورده است.
حذف سرویس مدرسه از سبد هزینه خانوار
براساس اعلام مراجع رسمی امسال 69درصد از ثبتنامکنندگان سرویس مدارس در شهر تهران کاسته شد؛ چند عامل در ریزش محسوس ثبتنامیهای سرویس مدارس دخیل است. تورم و جهش هزینههای ضروری زندگی طی بیش از یک سال اخیر باعث شده تا بخش قابلتوجهی از خانوادهها امسال قید سرویس مدرسه را بزنند. تورم نقطه به نقطه شهریور ماه 83.8درصد اعلام شد. این در حالی است که طی بیش از یکسال اخیر تورم نقطه به نقطه خوراکیها بیش از 100درصد بوده و همین موضوع هزینههای گزافی را به خانوادهها برای تامین هزینه خوراک بهعنوان ضرورتی غیرقابل حذف تحمیل کرده است. در چنین شرایطی بخش قابلتوجهی از مردم برای تامین ضروریات زندگی به حذف سایر هزینهها روی آوردهاند که سرویس مدرسه نیز یکی از همین موارد محسوب میشود.
درحالی سرویس مدرسه از سبد هزینههای ضروری زندگی خانوادههای تهرانی در حال حذف است که لزوما خودروی شخصی نیز جایگزین نشده است؛ تورم هزینه نگهداری و سرویس معمول خودروی شخصی را نیز به شدت افزایش داده است. بهعنوان نمونه قیمت روغن موتور بهعنوان سرویس معمول و مستمر هر خودرو پس از جنگ اسفند و به تبع جهش قیمت نفت در دنیا، در بازار داخل نیز افزایش بیش از دوبرابری داشت. طی یک سال اخیر هزینههای معمول تعمیر و نگهداری خودرو به شدت افزایش یافته است؛ بهنحویکه بخشی از مردم بهرغم آنکه معتقدند مطلوبیت سفر با حملونقل عمومی در تهران به لحاظ راحتی، زمان سفر و یکپارچگی شبکه پایین است، اما ناچار به استفاده از حملونقل عمومی شدهاند.
گروهی دیگر از مردم استفاده از موتورسیکلت را جایگزین تردد با خودروی شخصی کردهاند، مجموعهای از مزایا شامل «هزینه کمتر خرید و تعمیر و نگهداری در مقایسه با خودروی شخصی» و «عبور از ترافیک و رسیدن به مقصد در سریعترین زمان» باعث شده تا این روزها این وسیله خطرناک به یکی از مهمترین وسایل تردد روزانه در شهر تبدیل شود. بخشی از والدین که امسال به سراغ سرویس مدرسه نرفتهاند، فرزندان خود را با موتورسیکلت به مدرسه میرسانند. تصمیمی که اگرچه مدیریت زمان و هزینه را به همراه دارد، اما جان آنها و فرزندانشان را به خطر میاندازد.
هزینه سرویس مدارس در یک سال تحصیلی، با احتساب ۹ماه برای مقطع متوسطه و ۸ماه برای مقطع ابتدایی و با کسر کردن تعداد روزهای تعطیل رسمی تقویمی محاسبه و از خانوادهها اخذ میشود. این در حالی است که در سالهای اخیر، مدارس بخش قابلتوجهی از سال را دورکار بودند. گفتوگو با چند خانواده دارای فرزند محصل که در سالهای گذشته از سرویس مدرسه استفاده میکردند، نشان میدهد که دورکاری مدارس برای دوره مدیدی از سال آموزشی در سالهای اخیر و عدم عودت مبالغ هزینه سرویس و احتمال استمرار این رویه در سال جاری باعث شده تا آنها دیگر تمایلی به ثبتنام سرویس مدرسه نداشته باشند.
