مخالفت «نرم» با تراکم‌فروشی

روز گذشته طرح الزام شهرداری تهران به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری و رعایت الزامات پدافند غیرعامل در ساختمان‌ها و طرح‌های شهری در شورای شهر تهران با اکثریت آرا به تصویب رسید. «دنیای‌اقتصاد» در گزارشی با عنوان «اتاق‌امن در پروانه‌های ساختمانی» به بررسی این طرح پرداخت که طبق آن شورای شهر تهران درصدد برآمده است که با تصویب طرحی شهرداری تهران را ملزم به رعایت «الزامات پدافند غیرعامل در ساختمان‌ها و طرح‌های شهری» و «احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری» کند.

این طرح، تامین سه نوع «فضای ویژه» در شهر تهران، شامل ساختمان‌های خصوصی و دولتی را اجباری کرده است که این فضاها عبارتند از «پناهگاه خصوصی» در ساختمان‌های مسکونی؛ «پناهگاه عمومی» در سطح شهر و «فضای امن» در هر واحد مسکونی که از این پس ساخته شود. همچنین در ابتدای این طرح تاکید شده بود که تراکم بی‌سابقه جمعیت، تمرکز مراکز حیاتی، حساس و مهم در پایتخت و همچنین افزایش چشم‌گیر جمعیت شناور روزانه، آسیب‌پذیری شهر را در شرایط بحران به طور قابل‌توجهی تشدید کرده است. همچنین در ماده۱۰ طرح اولیه کمیسیون به بازنگری در ضوابط شهرسازی، معماری و طرح‌های شهری تاکید شده بود.

مطابق ماده بازنگری در ضوابط شهرسازی، در راستای آمادگی هرچه بیشتر شهر تهران برای شرایط جنگی، تحقق ضوابط پدافند غیرعامل و ارتقای تاب‌آوری شهری، شهرداری تهران موظف است با بررسی دقیق اسناد و تجربیات نظامی و شهری مرتبط با جنگ‌های معاصر، ضمن بومی‌سازی مبانی و رویکردها، بر اساس محورهای چهارگانه ذیل، مجموعه ضوابط الزام‌آوری را در حوزه‌های شهرسازی، معماری و عمران، اعم از ساختمان‌ها و طرح‌های شهری، ظرف مدت حداکثر سه ماه تدوین و جهت تایید به شورای اسلامی شهر تهران و سپس برای تصویب به کمیسیون ماده پنج شهر تهران ارسال کنند. در بند یک این ماده نیز آمده بود: کاهش تراکم ساختمانی و تراکم جمعیتی در سطوح مختلف شهر (با پایبندی به طرح تفصیلی) در راستای کاهش تلفات و خسارات ناشی از حملات هوایی، با اتخاذ سیاست‌های بهره‌گیری از اراضی دولتی؛ انتقال حق توسعه (TDR) و الحاق به بافت شهری.

در بند دوم نیز ذکر شده بود: رعایت حریم آوار بر اساس بند۲۱ دستورالعمل الزامات و ملاحظات دفاعی و پدافند غیرعامل مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و پیش‌بینی فضای باز در هر بلوک شهری.  کمیسیون شهرسازی شورای شهر تهران در گزارشی دیگر «تفاوت تخریب ساختمان‌ها در جنگ ۴۰روزه براساس تفاوت طبقات ساختمان» را شرح داده و سپس با استناد به استانداردهای نظامی آمریکا برای مناطق شهری پرخطر، خواستار «کاهش ارتفاع ساختمان‌های آینده شهر تهران در حد عرض معابر» شده است. «دنیای‌اقتصاد» در گزارشی دیگر با عنوان «تراکم ساختمانی علیه تاب‌آوری» به بررسی این گزارش پرداخت. در این گزارش تاکید شد با افزایش نسبت ارتفاع ساختمان به عرض خیابان؛ به بیشتر از یک، شدت انفجار در ساختمان‌های مجاور به شکل تصاعدی زیاد می‌شود. زمانی که نسبت ارتفاع به عرض به ۱.۵ برسد، فشار انفجار ۵۰درصد و وقتی این نسبت به ۲برسد؛ فشار دو برابر زمانی خواهد شد که نسبت یک باشد. درحالی‌که طرح کمیسیون شهرسازی شورای شهر و گزارش کارشناسی این کمیسیون بر کاهش تراکم ساختمانی در تهران و رعایت نسبت معبر به ارتفاع ساختمان برای تاب‌آورکردن ساختمان‌ها تاکید داشت؛ اما در نهایت این طرح بدون این ۲بند به تصویب رسید.

 شکستن کمر غول یا جلوگیری از فروش تراکم مازاد

مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، ضمن تایید تاثیر تراکم و ارتفاع نسبت به معبر بر افزایش خطرات ناشی از جنگ گفت: اگر شورای شهر تهران بتواند مدیریت شهری را ملزم به اجرای تراکم طرح جامع تهران و جلوگیری از مصوبات کمیسیون ماده ۵ برای افزایش تراکم در نقاط مختلف شهر کند، کمر غول را شکسته است. کاهش تراکم نسبت به تراکم طرح جامع در پایتخت شدنی نیست. دو جنگ اخیر و استناد به قوانین جنگ باعث شده تا شهرداری‌ها به سازندگان در نقاط مختلف شهر، تراکم مازاد بدهند، جلوگیری از این روند، کار و موفقیتی بزرگ برای شورای شهر محسوب می‌شود؛ در چنین شرایطی جلوگیری از فروش تراکم مازاد به نوعی کاهش خطر شمرده می‌شود. چمران تاکید کرد: زمانی که در یک معبر همه آپارتمان‌ها ۶ طبقه ساخته شده‌اند؛ نمی‌توان خانه‌های باقی‌مانده را ملزم به ساخت‌وساز ۴ طبقه کرد. عدم افزایش تراکم به ۷ یا ۸ طبقه در چنین شرایطی یک دستاورد محسوب می‌شود. در ادامه نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، نیز خواستار حذف این دو بند شد و عنوان کرد حتی در صورت تصویب نیز این دو بند قابلیت اجرا در شهر تهران را ندارد.

در نهایت نیز با مخالفت معاون شهرسازی شهرداری و تذکر چمران مبنی بر لزوم رعایت سقف تراکمی طرح جامع، کاهش تراکم در پایتخت از طرح کمیسیون شهرسازی برای تاب‌آوری تهران خارج شد. چمران تاکید کرد که هر گونه کاهش تراکم تهران باید در قالب طرح جامع و تفصیلی و با ارائه راهکار منطقی انجام شود. یک کارشناس شهرسازی مرتبط با مدیریت شهری نیز در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» تاکید کرد: کاهش تراکم ساختمانی یا افزایش نسبت معبر به عرض آن در شهری همانند تهران که بافت شکل گرفته، در شرایط کنونی میسر نیست. حتی اگر چنین امری در شورای شهر به تصویب برسد نیز مالکان خانه می‌توانند با استناد به وجود ساختمان‌هایی با ارتفاع بیشتر در معابر و با استناد به «حق مکتسبه» برای دریافت رای دادگاه برای ساخت‌وساز با تراکم سایر خانه‌ها در معبر خود اقدام کند.