هوش مصنوعی با از بین بردن شغلهای متوسط، امکان ارتقای شغلی را کم میکند
ضربه AI به مشاغل اداری
اما اقتصاددانان درباره گروه دیگری از کارکنان نگرانی بیشتری دارند؛ گروهی بزرگتر که کمتر مورد توجه قرار میگیرد: کارکنان خدمات مشتری، دفترداران و حسابداران، کارکنان بخش حقوق و دستمزد و کارشناسان منابع انسانی. این مشاغل شاید کمتر در کانون توجه باشند، اما مجموعا دههامیلیون شغل را شامل میشوند.
برخی از این کارکنان مدرک دانشگاهی دارند. بسیاری هم ندارند. آنها در تمام بخشهای اقتصاد پراکندهاند و در هر صنعتی مشغول به کارند، از کلانشهرها گرفته تا شهرهای کوچک، از شرکتهای بزرگ تا کسبوکارهای خانوادگی و کوچک. در بعضی حرفهها، اکثریت قاطع این مشاغل در اختیار زنان است. این مشاغل معمولا درآمدی در سطح طبقه متوسط ارائه میکنند یا حداقل مسیری برای رسیدن به این سطح درآمد هستند.
«مالی کیندر»، پژوهشگر پیشین موسسه «بروکینگز» که در حال حاضر در حال راهاندازی سازمانی با تمرکز بر تاثیر هوش مصنوعی بر نیروی کار و اقتصاد است، میگوید: «نگرانم که هوش مصنوعی با زنانی که تحصیلاتشان در حد دبیرستان است، همان کاری را کند که صنعتیزدایی در سالهای دور با مردان کرد.» (اشاره به پیدایش مشاغل مالی و اداری و بیکار شدن بسیاری از کارگران تولیدی و کارخانهای در دهههای ۷۰ و ۸۰). البته فعلا چنین سناریویی بیشتر در حد نگرانی است تا یک پیشبینی. با وجود تعدیل نیروهای جنجالی در حوزه تکنولوژی و مالی، هنوز شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد هوش مصنوعی به بازار کار در مقیاس کلی آسیب زده.
اقتصاددانان هر روز بیشتر متقاعد میشوند که احتمال تغییرات و اختلالاتی در بازار کار وجود خواهد داشت، اما میگویند هنوز برای پیشبینی اینکه این تغییرات چقدر گسترده خواهند بود یا در کدام حوزهها بیشتر رخ خواهند داد زود است. آنها کماکان به ادعاهایی که از بیکاری گسترده در آینده نزدیک خبر میدهند با تردید نگاه میکنند.
اما با توجه به سرعت خارقالعاده شرکتها در بهکارگیری هوش مصنوعی و همچنین پیشرفت این تکنولوژی، اقتصاددانان معتقدند سیاستگذاران باید پیامدهای احتمالی آن را در بازار کار در نظر داشته باشند. آنها همچنین نگرانند که گفتمان عمومی، بیش از حد بر مهندسان نرمافزار و تعداد کمی از مشاغل با پرستیژ، مثل وکالت متمرکز شده باشد، نه بر کارکنانی که ممکن است بیش از همه آسیب ببینند.
مارک مورو، اقتصاددان بروکینگز، میگوید باید درباره تاثیر هوش مصنوعی بر مشاغل اداری و پشتیبانی بیشتر صحبت شود. او میگوید: «این مشاغل، ستون فقرات زندگی بسیاری از خانوادهها و خانوارها هستند. باید با دقت آنچه در سراسر بازار کار و در همه این حرفهها در حال رخ دادن است را زیر نظر داشته باشیم.»
مشاغل خوب در معرض خطر
همانطور که گفتیم بخش زیادی از گفتوگوها در رابطه با هوش مصنوعی حول محور مهندسان نرمافزار است، شاید چون آنها نخستین گروهی بودند که این تکنولوژی را وارد کار خود کردند. به همین دلیل، شاخصهایی که میزان در معرض خطر بودن مشاغل را بر اساس نحوه استفاده افراد از هوش مصنوعی اندازهگیری میکنند، ناگزیر مشاغل برنامهنویسی را در زمره آسیبپذیرترین مشاغل قرار میدهند.
اما همزمان با گسترش این تکنولوژی در سراسر اقتصاد، طیف گستردهتری از مشاغل تحتتاثیر آن قرار میگیرند. از نگاه شرکتها، مهمترین وعده هوش مصنوعی، «کاهش هزینههاست» و وقتی صحبت از کاهش هزینهها باشد، مشاغل اداری و پشتیبانی اولین جایی هستند که شرکتها سراغشان میروند. «جونگ هو چوی»، استاد حسابداری دانشگاه استنفورد، میگوید اگر به بخشهای پشتیبانی و اداری شرکت نگاه کنید، اینها معمولا جزء فعالیتهای اصلی شرکت محسوب نمیشوند؛ بنابراین مدیران ممکن است بگویند «این شغلها برای ما فقط هزینهاند.» اقتصاددانان دانشگاه نورثوسترن اخیرا برای سنجش میزان تاثیرپذیری مشاغل از هوش مصنوعی از معیارهای جدید و متفاوتی استفاده کردهاند. آنها به جای اینکه فقط کاربران «فعلی» را بررسی کنند تصمیم گرفتند کل نیروی کار را مبنا قرار دهند و ببینند هر شغل چقدر «پتانسیل» تاثیرپذیری از هوش مصنوعی را دارد. در نتیجه، مشاغل اداری و مشاغل خط مقدم، مثل کارکنان خدمات مشتریان به صدر جدول مشاغل در معرض خطر، صعود کردند.
بر این اساس، مشاغلی که بیشترین آسیب را خواهند دید، منشیها و کارمندان روتین هستند، نه دانشمندان کامپیوتر یا دانشمندان داده. شاخصهایی که عمدتا برای سنجش میزان تاثیرپذیری از هوش مصنوعی استفاده میشوند «تصویر نادرستی» از این موضوع ارائه میدهند که چه کسانی بیشترین آسیب را خواهند دید. این شاخصها معمولا میزان تاثیر بر افراد بدون تحصیلات دانشگاهی و کارکنان مسنتر را کمتر از واقعیت برآورد میکنند.
کیندر به شغل «مسوول بایگانی و ثبت اطلاعات پزشکی» اشاره میکند؛ شغلی که معمولا نیازی به مدرک دانشگاهی ندارد. بیش از ۹۰ درصد این شغلها در اختیار زنان است و برخی از آنها از خانه کار میکنند؛ موضوعی که این شغل را برای بسیاری از مادران دارای فرزند خردسال به گزینهای جذاب تبدیل کرده. یا شغل صدور صورتحساب و حقوق و دستمزد. وجه اشتراکشان این است: عدم نیاز به مدرک دانشگاهی و درآمد متوسط. بسیاری از این مشاغل در دست زنان است و بر اساس معیارهای مختلف، همه آنها در معرض جایگزینی با هوش مصنوعی هستند.
گزینههایی در حال محو شدن
این گروه از کارکنان از یک جهت دیگر نیز آسیبپذیرترند: اگر شغل خود را از دست بدهند، بازگشت به بازار کار برایشان دشوارتر خواهد بود.
اخیرا محققان موسسهGovAI که بر سیاستگذاری هوش مصنوعی تمرکز دارد، مشاغل را نه فقط بر اساس میزان تاثیرپذیری از هوش مصنوعی، بلکه بر اساس توانایی افراد در سازگار شدن بعد از دست دادن شغل دستهبندی کردهاند. در این ارزیابی، عواملی مانند سن، تحصیلات و درآمد نیز در نظر گرفته شده.
خبر خوب این است که بسیاری از کارکنانی که در حال حاضر بیشترین میزان تاثیرپذیری از هوش مصنوعی را دارند، اگر شغل خود را از دست بدهند بهتر میتوانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند چون معمولا جوانتر هستند و زمان بیشتری برای تغییر مسیر شغلی دارند. بهعلاوه، اغلب تحصیلات بالاتری دارند و در شهرهایی زندگی میکنند که فرصتهای شغلی بیشتری وجود دارد. همچنین درآمد بالاتری دارند که به آنها امکان میدهد در بازه جستوجوی شغل جدید، از نظر مالی دوام بیاورند. اما گروهی که بیش از همه جای نگرانی دارند، افرادی هستند که هم در معرض ریسک هوش مصنوعی هستند و هم توانایی کمی برای سازگاری دارند: کارمندان خدمات مشتری، منشیها و دیگر کارکنان بخشهای اداری و پشتیبانی.
اگر هوش مصنوعی باعث جابهجایی شغلی شود باید به این گروه، توجه ویژهای داشت. مدیر یک شرکت یا یک وکیل یا مهندس نرمافزار هم گرچه ممکن است در معرض همان تغییرات باشند، اما در صورت از دست دادن شغلشان، به دلیل مهارتها و منابع بیشتر، شانس بالاتری برای پیدا کردن کار جدید دارند.
پلههای کمتر در نردبان پیشرفت
کارکنان بخشهای اداری با دگرگونیهای تکنولوژی بیگانه نیستند؛ واژهپردازها جای تایپیستها را گرفتند، نرمافزارهای حسابداری جای حسابداران سنتی را پر کردند و سامانههای رزرو آنلاین نیز آژانسهای مسافرتی را کنار زدند. اما این تغییرات به تدریج رخ داد و فرصت سازگاری وجود داشت. در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ بسیاری از زنان با حذف مشاغل منشیگری به دانشگاه رفتند و مسیرهای شغلی بهتری پیدا کردند، درحالیکه زنان بدون تحصیلات دانشگاهی بیشتر به مشاغل خدماتی کمدرآمد و بدون امکان ارتقا سوق داده شدند. به گفته محققان، هوش مصنوعی ممکن است این بار با سرعتی عمل کند که فرصت تطبیق را کاهش دهد. در آن صورت، حتی مدرک دانشگاهی نیز مانع از دست رفتن شغل نیست، چون نه تنها شغلی که از دست دادهاید بلکه شغل جایگزین نیز ممکن است خودش در معرض تهدید قرار گرفته باشد. نگرانی اصلی این است که هوش مصنوعی «پلههای میانی» مسیر پیشرفت شغلی را حذف کند و در نتیجه، هم امکان ارتقا برای کارکنان کمتر شود و هم شکاف میان مشاغل کمدرآمد و پردرآمد در بازار کار بیشتر شود.
منبع: New York Times
