نشاندار کردن مالیات در قاب آمار
علیار کریمیفرد، کارشناس مالیاتی، در یادداشتی نوشت: احداث ۶۰۰ کلاس درس طی دو سال اخیر در استان سیستانوبلوچستان با استفاده از ظرفیت «نشاندار کردن مالیات»، نمونهای از تخصیص بخشی از درآمدهای مالیاتی به پروژههای مشخص است. این طرح امکان اختصاص مالیات به پروژههای اولویتدار را برای مودیان فراهم میکند و در سالهای اخیر در بخشهایی از کشور اجرا شده است.
تخصیص مالیات به پروژههای مشخص
در سالهای گذشته، درآمدهای مالیاتی پس از وصول به خزانه و سپس در چارچوب بودجه میان بخشها و پروژههای مختلف تخصیص پیدا میکرد. در این فرآیند، ارتباط میان مالیات پرداختی مودی و محل هزینهکرد آن برای مودی قابل مشاهده نبود. طرح «نشاندار کردن مالیات» با ایجاد امکان انتخاب پروژههای مشخص، سازوکار دیگری برای تخصیص بخشی از منابع مالیاتی ایجاد کرده است.
در این سازوکار، مودی میتواند مالیات خود را به پروژههای اولویتدار اختصاص دهد. یکی از حوزههایی که از این ظرفیت استفاده کرده، توسعه زیرساختهای آموزشی در استان سیستانوبلوچستان بوده است. احداث ۶۰۰ کلاس درس طی دو سال اخیر، نمونهای از پروژههایی است که در این چارچوب اجرا شده است.
افزایش مشارکت مودیان
یکی از ویژگیهای طرح نشاندار کردن مالیات، ایجاد ارتباط میان مالیات پرداختشده و پروژهای است که منابع به آن اختصاص پیدا میکند. در این حالت، مودی میتواند محل هزینهکرد بخشی از مالیات خود را مشاهده کند و ارتباط میان پرداخت مالیات و پروژههای عمومی را دنبال کند.
در استان سیستانوبلوچستان، تعداد مودیان مشارکتکننده در این طرح از ۲۴ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ به ۵۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. همزمان، تعداد پروژههای آموزشی تعریفشده در قالب طرح نشاندار کردن مالیات در کشور نیز از ۳۲۴ پروژه در سال ۱۴۰۳ به ۹۰۹ پروژه در سال ۱۴۰۵ رسیده است. افزایش تعداد مودیان مشارکتکننده و رشد تعداد پروژهها، روند گسترش این شیوه تخصیص منابع را نشان میدهد. با این حال، ارزیابی آثار این طرح بر تمکین مالیاتی به بررسی دادههای بیشتری درباره رفتار مودیان، میزان مشارکت و نتایج پروژههای اجراشده نیاز دارد.
داده و اولویتبندی پروژهها
اجرای طرح نشاندار کردن مالیات، علاوه بر نحوه تخصیص منابع، به اطلاعات مربوط به پروژهها و اولویتهای منطقهای نیز وابسته است. در استان سیستانوبلوچستان، ۱۵۱ پروژه در سال ۱۴۰۴ در این چارچوب اولویتبندی شده است. دسترسی به اطلاعات مربوط به پروژهها، میزان منابع اختصاصیافته و روند اجرای آنها میتواند امکان بررسی نحوه هزینهکرد درآمدهای مالیاتی را فراهم کند. در این چارچوب، دادههای مربوط به پروژههای نشاندارشده میتواند در کنار اطلاعات مربوط به وصول مالیات، مسیر تخصیص منابع را روشنتر کند.
شفاف شدن این فرآیند همچنین ارتباط میان پرداخت مالیات و هزینهکرد منابع عمومی را برای مودیان قابل مشاهدهتر میکند. در این سازوکار، مالیات پرداختشده بخشی از منابع مالی پروژههای مشخص را تأمین میکند و محل مصرف آن در قالب پروژههای تعریفشده قابل پیگیری است.
تجربه سیستانوبلوچستان
تجربه سیستانوبلوچستان یکی از نمونههای اجرای طرح نشاندار کردن مالیات در کشور است. افزایش تعداد مودیان مشارکتکننده در این استان از ۲۴ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ به ۵۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ و اجرای ۶۰۰ کلاس درس طی دو سال اخیر، بخشی از نتایج اعلامشده این طرح در استان را تشکیل میدهد.
در سطح کشور نیز تعداد پروژههای آموزشی این طرح از ۳۲۴ مورد در سال ۱۴۰۳ به ۹۰۹ مورد در سال ۱۴۰۵ رسیده است. تداوم این روند به میزان مشارکت مودیان، نحوه انتخاب پروژهها، میزان منابع اختصاصیافته و نحوه گزارشدهی درباره پیشرفت پروژهها وابسته خواهد بود. بررسی این شاخصها میتواند تصویر دقیقتری از نحوه اجرای طرح نشاندار کردن مالیات و میزان ارتباط منابع مالیاتی با پروژههای مشخص در استانها ارائه کند.
