داستان زندگی خیامی‌ها در قاب سینما

رضا استادی کارگردان و تهیه کننده این فیلم می‌گوید: «احمدمحمود آل‌خیام» زندگی و فعالیت‌های احمد و محمود خیامی، دو صنعتگر و کارآفرین شناخته‌شده ایرانی را دستمایه بازخوانی یکی از مهم‌ترین دوره‌های شکل‌گیری صنعت مدرن ایران قرار داده است.فیلم از تولد و سپس فعالیت‌های اقتصادی این دو برادر در مشهد آغاز می‌شود و با تاسیس ایران‌ناسیونال، تولید اتوبوس و مینی‌بوس و در نهایت ورود پیکان به صنعت خودروی ایران، مسیر تحول فعالیت‌های صنعتی آنها را دنبال می‌کند.

دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی از دوره‌های مهم توسعه صنعتی و اقتصادی ایران به شمار می‌روند؛ دوره‌ای که در آن تولید صنعتی، صنایع مونتاژی و خودروسازی، توسعه شبکه توزیع کالا و شکل‌گیری الگوهای جدید مصرف همزمان گسترش یافتند.خیامی‌ها یکی از مهم‌ترین کارآفرینانی بودند که در این دوره در حوزه‌های مختلف صنعت و تجارت فعالیت کردند.

ایران‌ناسیونال و تولید پیکان، مهم‌ترین بخش فعالیت صنعتی خیامی‌ها بود که به گفته استادی در این فیلم به طور متمرکز به آن پرداخته شده است.فیلم ضمن روایت شکل‌گیری این مجموعه و روند تولید خودرو، به موضوعاتی مانند وضعیت کارگران، ساختار کارخانه، طراحی صنعتی و جایگاه پیکان در تاریخ اجتماعی ایران نیز می‌پردازد و تلاش می‌کند نسبت میان یک محصول صنعتی و تغییرات اجتماعی و اقتصادی جامعه را بررسی کند.

به گفته کارگردان این اثر، «رویکرد این صرفا روایت زندگی و کارنامه خیامی‌ها نیست؛ بلکه بر اساس پژوهشی گسترده، موضوعاتی همچون تاریخ ایران‌ناسیونال، زندگی و وضعیت کارگران، پیکان، فرهنگ مصرف، طراحی صنعتی و جایگاه پیکان در تاریخ اجتماعی ایران نیز در آن بررسی شده است».

یکی از ویژگی‌های این فیلم، تلاش برای ارائه روایتی چندوجهی از خیامی‌هاست. فیلم زندگی و فعالیت این دو برادر را به یک روایت فردی یا خانوادگی محدود نمی‌کند و با استفاده از اسناد، تصاویر آرشیوی و اطلاعات گردآوری‌شده در طول سال‌ها تحقیق، زوایای مختلف زندگی شخصی، فعالیت‌های صنعتی و تجاری و جایگاه اجتماعی آنها را بررسی می‌کند. البته فعالیت‌های اقتصادی خیامی‌ها به صنعت خودرو محدود نبود.فروشگاه‌های زنجیره‌ای کوروش یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های آنها در حوزه تجارت و توزیع کالا بود. فیلم از خلال تاریخ این فروشگاه‌ها، به تغییر الگوهای خرید و مصرف و تحولات اقتصادی و اجتماعی ایران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ نیز می‌پردازد.

در ادامه، مستند به سال‌های منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ و تحولات پس از انقلاب می‌رسد و سرنوشت مجموعه‌های اقتصادی خیامی‌ها، تغییر مالکیت دارایی‌ها، خروج آنها از ایران و ادامه زندگی این دو برادر در خارج از کشور را تا سال‌های پایانی عمرشان دنبال می‌کند.

به گفته استادی بخش قابل‌توجهی از تصاویر و اسناد مورد استفاده در فیلم حاصل سال‌ها جست‌وجو و پژوهش است.این مواد آرشیوی در کنار گفتار متن و روایت فیلم، امکان بازسازی بخش‌هایی از تاریخ صنعت و اقتصاد ایران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ را فراهم کرده‌اند. گفتار متن «احمدمحمود آل‌خیام» را پرویز پرستویی روایت کرده است.صدای او در کنار تصاویر آرشیوی، اسناد تاریخی و تصاویر مربوط به زندگی و فعالیت‌های خیامی‌ها، بخش مهمی از ساختار روایی فیلم را شکل می‌دهد.

«احمدمحمود آل‌خیام» محصول سینمای مستقل ایران است و برای حضور در بیستمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت ارائه خواهد شد. پس از حضور در جشنواره، نمایش فیلم در ایران و خارج از کشور نیز در برنامه قرار دارد.