هوش مصنوعی از ترجمه عقب نمی‌ماند

ممکن است نمونه‌های خوب یا نمونه‌های بدی از ترجمه ماشینی داشته باشیم و بر اساس نمونه‌ها نمی‌شود حکم کلی داد که آیا کیفیت ترجمه ادبی با هوش مصنوعی مطلوب است یا نه؟ با توجه به اینکه هوش مصنوعی روزبه‌روز پیشرفت قابل‌توجهی دارد، باز نمی‌شود در این باره نظر قطعی داد. او در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه در حال حاضر الگوریتم ترجمه با هوش مصنوعی معطوف بر ترجمه متن ادبی نیست، گفت: هوش مصنوعی بیشتر برای ترجمه متونی چون قراردادها، اسناد، متون حقوقی و متن‌های غیرادبی طراحی شده است. در متن‌های ادبی الگوریتم‌های دیگری مورد نیاز است؛ زیرا متن ادبی تاویل‌پذیر است و در بسیاری از موارد کلمات از معنای اصلی خود خارج می‌شوند. البته اگر به هوش مصنوعی این مساله را بگوییم، آن را لحاظ می‌کند، ولی به هر حال، هنجارگریزی‌های متن ادبی معمولا یکی از جاهایی است که بیشترین خطای ترجمه را در هوش مصنوعی ایجاد می‌کند.

این مترجم گفت: زمانی می‌گفتیم «گوگل ترنسلیت» مترجم خوب و قابل اعتمادی نیست، اما در حال حاضر هوش مصنوعی تا اندازه زیادی قابل‌اعتماد است. کسی فکر نمی‌کرد ترجمه هوش مصنوعی به این سطح برسد، اما الان رسیده و مرتب هم بهتر می‌شود. گلکار با بیان اینکه گاه از هوش مصنوعی در روند ترجمه کمک می‌گیرد، خاطرنشان کرد: گاهی به نتیجه خوبی می‌رسم و گاهی هم نتیجه بدی می‌گیرم و از مسیر درست دور می‌شوم، اما در مجموع هوش مصنوعی مفید است. راهنمایی‌هایش شبیه ویکی‌پدیاست و نمی‌شود آن را چشم‌بسته پذیرفت؛ حتما باید خودمان هم آن را بسنجیم و در نهایت خود مترجم باید تصمیم بگیرد اما خیلی وقت‌ها کمک‌کننده خیلی ‌خوبی است. او گفت: مترجمان حرفه‌ای شخصیت حرفه‌ای مستقلی دارند که بعد از مدتی در کتاب‌ها نمود پیدا می‌کند. خوانندگان نیز این شخصیت را هم در انتخاب کتاب و هم شیوه ترجمه او تشخیص می‌دهند و بر همین اساس، کار برخی از مترجمان را می‌پسندند و کار برخی هم با سلیقه‌شان همخوان نیست. این شخصیت مستقل را فعلا در ترجمه‌های هوش مصنوعی نمی‌بینیم و متن، هویت مستقل پیدا نمی‌کند. به همین دلیل، فکر می‌کنم استفاده کامل از هوش مصنوعی برای یک مترجم که شخصیت مستقل در او شکل گرفته گامی رو به عقب است، هرچند که خود متن را ویرایش و مقابله کند.

مترجم «دکتر ژیواگو» و «خیابانی دنج در قلب مسکو» ادامه داد: البته نمی‌توان اثری را که به‌‌طور کامل با هوش مصنوعی ترجمه شده است، نفی کرد و گفت که اثر بدی است‌. ممکن است کسی که متن ترجمه‌شده هوش مصنوعی را سرپرستی و ویرایش می‌کند، نتیجه خوبی بگیرد.

آبتین گلکار در پاسخ به این پرسش که مساله رقابت در بازار کتاب برای ترجمه سریع‌تر، چقدر بر موضوع استفاده از هوش مصنوعی تاثیر دارد، با تاکید بر اینکه باید نمونه‌ها را سنجید، گفت: قبل از هوش مصنوعی هم نمونه‌های مسابقه برای ترجمه کتاب‌های پرفروش را داشتیم که معمولا سرعت، دقت را کم می‌کند. اما به‌نظرم در اینجا استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند بهتر باشد و حتی خطا را پایین‌تر بیاورد. بنابراین این مساله را که استفاده از هوش مصنوعی خوب بوده یا بد، باید به‌صورت موردی بررسی کرد. مثلا درباره کتاب اخیر موراکامی که مورد بحث‌های فراوانی قرار گرفته باید دید که ترجمه خوب و قابل‌دفاع است یا نه؟ اما قضاوت صرف بر اساس اینکه چون ترجمه بر اساس هوش مصنوعی بوده پس ترجمه بدی است، به نظرم درست نیست. اتفاقا این می‌تواند نمونه بسیار خوبی برای محک توان ترجمه هوش مصنوعی باشد و باید منتظر ارزیابی دقیق ترجمه بر اساس مطابقت با متن ژاپنی یا متن قابل اعتماد انگلیسی بمانیم. او در پاسخ به این رویکرد که برخی معتقدند ترجمه ماشینی ارتباط ارگانیک با متن را از بین برده و ارتباط مکانیکی ایجاد می‌کند، توضیح داد: من این اعتقاد را ندارم. بسیاری از اوقات هم هوش مصنوعی خوب ترجمه می‌کند یا دست‌کم از میانگین کیفیت ترجمه‌های موجود در بازار عقب نمی‌ماند. ضمن آنکه طریقه استفاده و نوع هوش مصنوعی به‌کار‌رفته نیز می‌تواند در کیفیت ترجمه عامل تعیین‌کننده‌ای باشد. مترجمانی داریم که بدون هوش مصنوعی هم ارتباط ارگانیکی در متنشان وجود ندارد و اتفاقا هوش مصنوعی به مترجمان ضعیف کمک بیشتری می‌کند تا متنشان کیفیت بهتری پیدا کند.