نبض بازار کتاب کودک ایران در دست خارجیها
بیشترین رشد در این زمینه در سال ۱۴۰۲ با ثبت بیش از ۲۳ هزار عنوان رخ داد و کمترین آن، در سال ۱۳۹۹ با بیش از ۱۵ هزار عنوان؛ سالی که صنعت نشر مانند بسیاری دیگر از صنایع جهان تحتتاثیر اپیدمی کرونا با محدودیتهای جدی و گاه تعطیلی اصناف مختلف در مقاطعی از سال همراه بود.
به گزارش تسنیم، این وضعیت در سالهای پس از آن تغییر کرد؛ به طوری که از ۱۹ هزار عنوان در سال ۱۴۰۰، به ۲۰ هزار عنوان در سال ۱۴۰۱، ۲۳ هزار عنوان در سال ۱۴۰۲ و در نهایت به ۲۳ هزار عنوان در سال ۱۴۰۳ رسید. این میزان در سال گذشته مجددا با کاهش همراه و به عدد ۱۹ هزار عنوان رسید؛ موضوعی که میتواند متاثر از شرایط ویژه سال گذشته مانند وقوع دو جنگ تحمیلی و افزایش قیمت کاغذ باشد. در مجموع تعداد عناوین کتاب کودک و نوجوان در این ۱۰ سال، با رشدی معادل ۳۶.۹ درصد همراه بوده است.
نکته جالب توجه در بررسی آماری یک دهه گذشته نشر کودک و نوجوان، روند صعودی کتابهای ترجمه در این بازار است. درحالیکه میزان تألیف در سال ۱۳۹۴ از ۱۰ هزار عنوان به ۱۲ هزار عنوان در سال ۱۴۰۴ رسیده است یعنی رشدی معادل ۱۸.۸ درصد، تعداد عناوین ترجمه در این بازه زمانی از سه هزار و ۵۸۶ عنوان به شش هزار و ۸۰۱ عنوان رسیده؛ یعنی رشدی برابر با ۸۹ درصد. این میزان نشان میدهد که بازار کتاب کودک و نوجوان در یک دهه گذشته به دلیل عوامل مختلف اقبال به سمت انتشار کتابهای ترجمه شده دارد تا سرمایهگذاری بر آثار تألیفی و بومی.
در واقع ما در یک دهه گذشته با تغییر ساختار بازار نشر کودک و نوجوان مواجه بودیم، بهطوری که اگر در سال ۱۳۹۴، تألیف حدود ۷۵ درصد از بازار نشر ایران را تشکیل میداد، در سال ۱۴۰۴ این میزان به ۶۵ درصد کاهش یافته است. سرعت رشد کتابهای ترجمه در بازه یک دهه گذشته حدود ۴.۷ برابر سرعت رشد کتابهای تألیفی بوده است. به بیان دیگر، به ازای هر یک واحد رشد در تألیف داخلی، بخش ترجمه حدود ۴.۷ واحد رشد را تجربه کرده است.
گرایش به مصرف آثار خارجی و انتشار این دسته از منابع، دلایل متعدد فرهنگی و اقتصادی دارد. در شرایط ناپایدار اقتصاد نشر، ناشر عمدتا تلاش میکند تا از خواب سرمایه خود جلوگیری و بازگشت سرمایه را تسریع کند. در این میان، چه گزینهای بهتر از کاری که امتحان خود را در بازاری دیگر پس داده و تبلیغات آن به صورت گسترده در فضای مجازی منتشر شده است. از سوی دیگر، انتشار کتابهای ترجمه برای ناشر مقرون به صرفهتر از تألیف تمام میشود؛ ناشر با عدم پرداخت حق تصویرگری و حقالتألیف، میتواند چرخه نشر خود را بچرخاند.
گرایش به سمت کتابهای ترجمه تنها دلیل اقتصادی ندارد. در حال حاضر مخاطبان این گروه سنی، به ویژه نوجوانان، تمایل بسیاری به خرید این منابع از خود نشان میدهند. توجه نویسندگان خارجی به سبکهای نو و تنوع در پرداختن به موضوعات و مضامین جدید، دنیای پر زرق و برقتری را پیش روی مخاطب نوجوان ایرانی گشوده است. در این میان، رمق آثار تألیفی به ویژه در حوزه نوجوان، کمتر از هر دوره دیگری است.
کارشناسان حوزه نشر طی سالهای گذشته بارها نسبت به افزایش بیسابقه و بیسر و سامان کتابهای ترجمه در بازار نشر کودک و نوجوان هشدار دادهاند. به زعم آنها، ارشاد به عنوان سیاستگذار حوزه نشر، برنامه مشخصی برای شکل دادن به بازار کتاب ندارد.
