«دنیایاقتصاد» عوامل موثر بر کاهش بهرهوری بنگاههای تولیدی را بررسی کرد
جایخالی تکنولوژی در معادن
عکس: برنا قاسمی - ایسنا
قیمت پایین؛ مانع رقابتپذیری
علیمحمد زمانی، فعال صنعت فولاد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» درباره مفهوم و کارآیی بهرهوری در حوزه معدن و صنایع معدنی گفت: بهرهوری در معادن و صنایع معدنی را میتوان از منظرهای متفاوتی ازجمله در بخش انرژی، مواد اولیه تولید و منابع انسانی بررسی کرد. بسیاری از صنایع بهویژه در زنجیره معادن با تکیه بر منابع غنی معدنی و ظرفیتهای انرژی ارزان، احداث شده و توسعه یافتهاند. در چنین فضایی طبعا توجه به بهرهوری انرژی در اولویت صنایع نبوده است. در سالهای اخیر به دنبال بروز محدودیت در تامین انرژی صنایع، مساله بهرهوری در این بخش مورد توجه قرار گرفت؛ هرچند تحریم و اعمال محدودیت در واردات تجهیزات و تکنولوژیهای نوین به کشور، عملا مانع ارتقای کارآمد شاخصهای مصرف در این بخش شده است. به این ترتیب حتی رشد بهای انرژی نیز دیگر لزوما به بهبود جدی بهرهوری انرژی در این بخش منجر نخواهد شد. یا به بیان دقیقتر، اصلاح قیمت انرژی باید در کنار تسهیل مسیر واردات فناوریهای جدید به کشور انجام شود.
این فعال بخش معدن و صنایع معدنی سایر سیاستهای کلان حاکم بر حوزه تولید، ازجمله قیمتگذاری دستوری و نرخگذاری ارز را از دیگر موانع اصلی برای حرکت در مسیر بهرهوری و بهبود شاخصهای تولید عنوان کرد و گفت: به بیان دقیقتر، در این سالها برخی صنایع تنها با اتکا به امتیازات دولتی، سر پا ماندهاند. در چنین فضایی عملا انگیزهای برای ارتقای بهرهوری و بهبود شرایط تولید وجود نداشته است. وی افزود: در حال حاضر با توجه به محدودیت جدی پیش روی صنایع در تامین سرمایه در گردش، همچنین اختلالهای پیش روی واردات و صادرات با توجه به شرایط تنشزای حاکم بر منطقه، بسیاری از واحدهای تولیدی ناچارند با ظرفیت پایین به فعالیت خود ادامه دهند.
این چالش در حالی عملکرد تولیدکنندگان را تحتتاثیر منفی قرار داده که صنایع مورد بحث حتی در سالهای گذشته نیز از ظرفیت چندان بالایی برای تولید برخوردار نبودهاند. همین ظرفیت پایین تولید نیز از بهرهوری فعالیت صنایع معدنی کاسته و حتی سودآوری آنها را تحتتاثیر قرار داده است. در فضای کنونی سود صنایع به شدت کاهش یافته است؛ چالشی که تداوم تولید را با ابهام مواجه خواهد کرد. زمانی گفت: کمبودهای فناورانه و نبود تکنولوژیهای نوین از دلایل اصلی پایین بودن سطح بهرهوری در معادن و صنایع معدنی کشور هستند؛ بنابراین گذر از شرایط کنونی نیازمند برقراری ارتباط با جهان و اصلاح مسیر موردبحث از طریق ورود نیازهای روز تولیدکنندگان است.
نگاهی به ریشههای بازدهی پایین
محمد حیدرزاده، فعال بخش معدن و صنایع معدنی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» یکی از بهترین روشهای افزایش سود واحدهای تولیدی را ارتقای بهرهوری در حوزههای مختلف و همچنین فرآیندهای اصلی و پشتیبان تولید دانست و گفت: همانند اغلب رویکردهای علمی بهمنظور تحقق این هدف و کاهش بهای تمامشده محصولات تولیدی باید ابتدا رشد بهرهوری را در فرآیندهای مرتبط با کسبوکار تعریف، سپس با روشهای متداول برای بهبود اقدام کرد.
وی افزود: در یک کسبوکار تولیدی در زمینه معدن یا صنعت با مساله بهرهوری در بخشهای مختلفی ازجمله سرمایه، تولید، مواد و ملزومات مصرفی، انرژی، منابع انسانی، ماشینآلات، ساختمان و فضاها و بهرهوری زمان روبهرو هستیم. با توجه به تعریف کلی بهرهوری که عبارت است از «میزان ستانده به داده» در هر فرآیندی میتوان بهطور خلاصه مفهوم بهرهوری در مقولات یادشده را بررسی کرد. حیدرزاده با اشاره به موضوع بهرهوری در فرآیندهای استخراج معدنی اظهار کرد: میزان ماده معدنی هدررفته در باطلهها یکی از عوامل مهم و اثرگذار بر بهرهوری این بخش به شمار میرود. به گفته وی، عملیات باطلهبرداری و استخراج ماده معدنی ارزشمند باید بهگونهای انجام شود که از انتقال و اتلاف کانیهای فلزی به سدهای باطله جلوگیری شود.
حیدرزاده ادامه داد: در واحدهای فرآوری نیز در جریان تولید کنسانتره، بخشی از باطله ایجاد میشود؛ اما در حالت ایدهآل باید فرآیندها به نحوی مدیریت شوند که حداکثر فلز موجود در خوراک به کنسانتره منتقل و از هدررفت آن در باطله جلوگیری شود. برای ارزیابی دقیق بهرهوری در فرآیند استخراج، لازم است بهصورت مستمر و حتی در بازههای ماهانه، راندمان بازیابی محاسبه و بالانس جرمی در واحدهای فرآوری انجام شود. همچنین در مراحل بعدی تولید، یعنی فرآیند استحصال فلز از کنسانتره، باید دقت و پایش لازم صورت گیرد تا فلز موجود به سرباره یا فیلترکیکهای باطله منتقل نشود.
این فعال حوزه معدن و صنایع معدنی گفت: فارغ از نوع محصول تولیدی، موضوع بهرهوری سرمایه با هدف دستیابی به حداکثر بازده از یک سرمایهگذاری مشخص، امری ضروری و اجتنابناپذیر است. در حوزه بهرهوری تولید نیز تمرکز اصلی بر افزایش راندمان بازیابی قرار دارد؛ بهگونهایکه بهرهبردار همواره در پی نزدیک کردن میزان بازیابی ماده مورد نظر از خوراک به سطح ۱۰۰ درصد است. در بسیاری از خطوط تولید، از مواد شیمیایی و افزودنیهای مختلف با اهداف مشخص استفاده میشود. بنابراین در سنجش بهرهوری هر یک از این مواد، لازم است میزان اثربخشی آن بهطور دقیق ارزیابی و بهصورت درصدی از تحقق هدف مورد نظر گزارش شود.
حیدرزاده در ادامه با اشاره به اهمیت توجه به بهرهوری انرژی گفت: ابتدا باید از طریق محاسبه تئوریک برآورد شود که برای یک واحد از محصول تولیدی چه مقدار انرژی لازم است؛ سپس فاکتورهای عملیاتی واقعی را در فرمول لحاظ کرد. همچنین توصیه میشود بهمنظور ارزیابی عملکرد ضریب انرژی، خودمان را با قواعد متعارف صنعت خود و نیز با استاندارد شرکتهای پیشرفته جهان مقایسه کنیم. تا وضعیت واقعی خود را تعیین و سپس اقدام به بهبود کنیم. وی با اشاره به بهرهوری در حوزه ماشینآلات گفت: هر تجهیزاتی دارای ظرفیت اسمی مشخصی است. از این رو لازم است در یک بازه زمانی معین، میزان تولید واقعی آن بهطور دقیق اندازهگیری و کارآیی آن مورد ارزیابی قرار گیرد. در ادامه، واحدهای تولیدی باید با انجام کارسنجی و زمانسنجی، سطح بهرهوری را محاسبه و این شاخص را متناسب با استانداردهای حاکم بر هر بخش بهروزرسانی کنند. این شاخص بهویژه در اجرای پروژههای حملونقل و فعالیتهایی که اتلاف زمان در آنها میتواند به خسارت منجر شود، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
