زنجیره مشکلات ناشی از خاموشی دیجیتال بررسی شد؛
ضربه به شریان حیاتی بنگاهها
شبکه ملی کارآیی ندارد
طرح: علیرضا تاجیک
به گفته فعالان اقتصادی بهدلیل عدمدسترسی بنگاههای تولیدی به اینترنت، ارتباطات خارجی تولیدکنندگان، تامین مواد اولیه، خرید، فروش و تعامل با بازار به معضل تبدیل شده است. تولیدکنندگان در این شرایط یا به سراغ روشهای قدیمی رفتهاند یا نتوانستهاند روشی جایگزین برای تعاملات خود پیدا کنند. اکثر عمدهفروشیها و واحدهای توزیع تعطیل شده یا ساعت کاری خود را تغییر دادهاند. همچنین، این شرایط باعث شده که واحدهای تولیدی شیفتهای کاری خود را کاهش دهند.
از طرفی، سازمانهایی نظیر تامین اجتماعی و مالیات و دارایی به مشکلات تولیدکنندگان در این شرایط توجهی ندارند. حذف ارز ترجیحی هم هرچند تصمیم درستی بود، اما در شرایط فعلی به مشکلات تولیدکنندگان دامن زده است. این عمل در وضعیت کنونی بهمثابه جراحی اقتصادی بدون بیهوشی است. بنابراین با توجه به این موارد، این پرسش ایجاد میشود که ادامه مشکلات همراه با قطعی اینترنت چه تاثیری بر فعالیت واحدهای تولیدی میگذارد؟
چالش اصلی واحدهای تولیدی
عباس جبالبارزی، عضو کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران، درباره وضعیت تولید در شرایط فعلی جامعه توضیح داد: یکی از چالشهایی که به دلیل شرایط اخیر جامعه برای تولیدکنندگان ایجاد شده، بحث قطع اینترنت است. بسیاری از تولیدکنندگان، مراودات کاری خود را در بستر اینترنت انجام میدادند. بهعنوان مثال، دریافت پیشفاکتورها، خرید و هماهنگی با شرکای خارجی از طریق ایمیل و شبکههای اجتماعی انجام میشد، اما در حال حاضر، یکسری بنگاهها مجبور به استفاده از روشهایی نظیر فکس شدهاند. از طرفی، فعالان اقتصادی نظیر تولیدکنندگان، صادرکنندگان و واردکنندگان، یا با شرکتهای خارجی همکاری میکنند یا خارج ازکشور هم شرکت دارند که به دلیل شرایط موجود، نمیتوانند با خارج از کشور برای صادرات، واردات یا تامین مواد اولیه ارتباط برقرار کنند. بنابراین، عدمدسترسی بنگاههای اقتصادی به اینترنت بهمعنای قطع جریان حیات آنها است.
او با اشاره به وضعیت شبکه حملونقل در هفتههای اخیر عنوان کرد: طبیعی است که یکسری خدمات درون شهری در تهران بهدلیل بسته شدن راهها با اختلال مواجه شود، اما بهصورت گسترده مشکلی در شبکه حملونقل وجود ندارد، اما نکتهای که وجود دارد این است که اگر کالایی با تاخیر به دست مشتری برسد، بنگاه دچار مشکل نقدینگی میشود. این فعال بخش خصوصی درباره کاهش شیفت کار نیروی انسانی در بنگاههای تولیدی اظهار کرد: هیچ بنگاهی بیدلیل اقدام به کاهش شیفت کاری نیروی انسانی خود نمیکند. معمولا زمانی این اتفاق رخ میدهد که بنگاهها در تامین مواد اولیه با چالش مواجه شده باشند یا میزان سفارشهای آنها کاهش یافته باشد. اگر این شرایط ادامه پیدا کند، تامین مواد اولیه به بحران برای بنگاهها تبدیل میشود و اگر میزان سفارشها هم روند کاهشی داشته باشد، بسیاری از بنگاهها مجبور به کاهش شیفت کاری کارگران خود میشوند. بنابراین، هر عاملی که جریان فعالیت یک جامعه را دچار اختلال کند، اثرات کوتاهمدت و بلندمدتی با خود به همراه دارد.
در کوتاهمدت، ممکن است واحدهای تولیدی در تحویل سفارشهای خود یا تامین مواد اولیه با مشکل مواجه شوند و در بلندمدت هم این احتمال وجود دارد که بنگاهها مجبور به کاهش شیفت کاری یا تعدیل نیروی انسانی خود شوند که تمام این موارد یک امر بدیهی در اقتصاد است. بهعنوان نمونه، تحریم هم بهعنوان یک چالش، بر میزان تجارت کشور تاثیر گذاشته است. طبیعی است که وقتی اتفاقی در درون جامعه رخ میدهد، اثرات آن روی اقتصاد و تولید هم مشاهده شود.
او تاکید کرد که اصلیترین نکته این است که مشکل قطعی اینترنت برطرف شود تا ارتباطات واحدهای تولیدی با شرکای آنها برقرار شود. هرچند بهجز این مشکل، چالشهایی نظیر تامین نقدینگی، محدودیت در جذب نیروی کار ماهر، تخصیص ارز با وجود حذف ارز ترجیحی و احتمال قطعی گاز بهدلیل سرمای هوا هم وجود دارند که میتوانند فعالیت واحدهای تولیدی را تحتتاثیر قرار دهند.
جبالبارزی درباره تصمیم حذف ارز ترجیحی در شرایط فعلی توضیح داد: تصمیم حذف ارز ترجیحی اقدام درستی بود و باید پیشتر این تصمیم توسط دولت گرفته میشد. زیرا ارز ترجیحی برای تامین یکسری کالاهای اساسی و دارو به واردکنندگان داده میشد، اما این کالاها با قیمت مناسب به دست مصرفکننده نهایی نمیرسید. موضوع اصلی این است که باید مابهالتفاوت آن به مردم داده شود و در این راستا شفافسازی از سوی دولت صورت گیرد تا مشخص شود که مبنای پرداخت این مابهالتفاوت به مردم چیست.
او گفت: اثر حذف ارز ترجیحی بر تولید به این صورت است که ارز تولید هم از تالار دوم تامین میشود. اگر ارز تولیدکنندگان هم از طریق تالار دوم تامین شود، این میتواند به تولید کمک کند، اما اکنون در تولید علاوه بر مشکلات فوق و شرایط جامعه، مشکل تامین ارز هم وجود دارد و طی ماههای اخیر به۸۰درصد تقاضاها برای تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی پاسخ داده نشده است. بهطور مثال، تولیدکننده کالاهای مورد نیاز خود را ثبتسفارش کرده، اما بهدلیل عدمتخصیص ارز نتوانسته کالای مورد نیاز خود را وارد کند و تولیدکنندگان برای تامین مواد اولیه با مشکل مواجه شدهاند. اکنون این شرایط باید مدیریت شود تا بازار با نوسان مواجه نشود.
جراحی اقتصادی بدون بیهوشی
علیاحسان ظفری، رئیس هیاتمدیره اتحادیه فرآوردههای لبنی، درباره اختلالهای ایجادشده در حوزه تولید در روزهای اخیر در گفتوگو با دنیای اقتصاد توضیح داد: این شرایط، مشکلات متعددی در حوزه تولید ایجاد کرده است. زیرا فعالیت تولیدی به تعامل با بازار و فروش کالا وابسته است. با توجه به اینکه ثباتی در بازار وجود ندارد، کارخانههای تولیدی هم با افت فروش مواجه میشوند. در حال حاضر، مراکز عمدهفروشی و توزیع یا تعطیل هستند یا ساعتهای فعالیت آنها تغییر کرده است. همچنین، مراکز عرضه نظیر فروشگاهها هم برای فعالیت در شرایط مناسبی قرار ندارند و فعالیتها تا حدی از روال عادی فاصله گرفته است.
او با اشارهبه چالشهای تولیدکنندگان در تامین مواد اولیه عنوان کرد: یکی از مشکلات اصلی تولیدکنندگان در شرایط فعلی، تامین مواد اولیه است. زیرا مراکزی که از آنها مواد اولیه تهیه میکردیم، اکنون پاسخگو نیستند. علاوه بر شرایط حاکم بر جامعه، حذف ارز ترجیحی هم به مشکلات تامین مواد اولیه دامن زده است. به دلیل همزمانی این دو موضوع، تامین مواد اولیه با چالش مواجه شده است.
ظفری درباره مشکلات موجود در حوزه نقل و انتقال پول در شرایط فعلی تصریح کرد: در روزهای اخیر بهدلیل قطع اینترنت، چالشهای مختلفی در حوزه نقلوانتقال پول ایجاد شده است. بهعنوان نمونه، زمانی که کالایی فروخته میشود، باید تصویر چک توسط خریدار برای فروشنده ارسال شود، اما بهدلیل قطع بودن اینترنت، اجرای این فرآیند امکانپذیر نیست و حتی سیستم جایگزینی برای صحتسنجی اطلاعات وجود ندارد. بازار یک روال ثابت را طی میکرد، اما این شرایط باعث شده فعالیتهای اقتصادی از روال عادی خود خارج شوند. از طرفی، جایگزینی یکسری روش جدید بهجای روشهای قبلی زمانبراست. بنابراین با قطع اینترنت، امکان تجارت و فعالیت اقتصادی در شرایط فعلی وجود ندارد.
این فعال حوزه تولید درباره وضعیت ارسال کالاهای تولیدشده در روزهای اخیر تشریح کرد: درحال حاضر، هم مشکل ارسال کالا و هم مشکل جذب کالا وجود دارد. زیرا فروشگاههایی که خریدار کالاهای تولید شده ما بودند، اکنون بهدلیل عدمثبات بازار مانند روال سابق کالا خریداری نمیکنند. ظفری با اشاره به وضعیت فعالیت نیروی کار در روزهای اخیر عنوان کرد: بسیاری از خطهای تولید اکنون فعالیت نمیکنند و در یک زمان کوتاه هم نمیتوان نیروی کار را تعدیل کرد. بنابراین، در پرداخت حقوق و دستمزد نیروی کار هم چالشهای زیادی برای تولیدکنندگان ایجاد میشود. از طرفی، بانکها، سازمان امور مالیاتی و حتی سازمان تامین اجتماعی این چالشها را در نظر نمیگیرند. همچنین، بحث ارز ترجیحی مطرح است که میتوان از آن بهعنوان یک جراحی اقتصادی بدون بیهوشی یاد کرد. هرچند ارز ترجیحی باید حذف میشد، اما نباید به این شکل این اتفاق رخ میداد.
این فعال حوزه تولید درباره ادامه یافتن این شرایط پیشبینی کرد: در صورت ادامه این شرایط، بسیاری از کسب و کارها تعطیل میشوندو این بحران گستردهتر میشود و حتی قیمت بعضی از انواع مواد اولیه هم مشخص نیست و سازمانی هم در این زمینه پاسخگو نیست. بسیاری از مشکلات از عدممدیریت صحیح دستگاههای اجرایی ناشی میشود. درحال حاضر میتوان گفت که در دستگاههای اجرایی به بحث تولید توجه چندانی نمیشود. بنابراین پیش از هر عاملی دستگاههای اجرایی باید شیوه مدیریت حود را اصلاح کنند.
بر اساس این گزارش میتوان گفت که دسترسی به اینترنت برای بنگاههای اقتصادی ضروری محسوب میشود و قطع ارتباطات میتواند به یک بحران برای بنگاههای تولیدی تبدیل شود. چراکه یک بنگاه تولیدی برای تامین مواد اولیه، فروش کالای خود، نقلوانتقال پول، ارتباط با شرکای خارجی و.... به اینترنت نیاز دارد. در حال حاضر، مدیریت صحیح و توجه به تولید بیش از هر عاملی میتواند در نجات تولید از بحران نقش داشته باشد. بنابراین، علاوه بر مشکلاتی که تولیدکنندگان با آن دستوپنجه نرم میکنند، دولت باید برای رفع این مشکل هم چارهاندیشی کند.
