اثر خاموشی دیجیتال بر بخش بازرگانی خارجی بررسی شد؛
سکته تجارت ایران
کارشناسان بر این باورند که قطعی مکرر اینترنت در ایران میتواند خسارات غیرقابل جبرانی را به تجارت ایران وارد کند. این موضوع در بخش کلان به ازدست رفتن بازارهای بزرگ جهانی و در بخش خرد، به پایان فعالیت بنگاههای کوچک و متوسط و اتمام تجارت B۲B و B۲C ایران منجر خواهد شد. در این رابطه سیامک علیپناه، کارشناس امور گمرکی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» میگوید: بهدلیل چسبندگی و اتصال سیستم تجاری کشور به شبکههای جهانی، قطعی اینترنت طی روزهای اخیر ضربه مهلکی به زنجیره تامین ایران وارد کرده است. در فرآیند زنجیره تامین، دریافت اطلاعات، تبادل قیمتها و دریافت اسناد تجاری برای ارتباط با کشورهای دیگر طی چندسال اخیر به صورت اینترنتی در کشور تقویت شده است و اکنون دیگر امکان ادامه فعالیتها وجود ندارد.
او ادامه میدهد: بهدلیل قطعی اینترنت نمیتوان میزان خسارت واردشده به زنجیره تجاری کشور را تخمین زد؛ اما اطلاعات کسبشده از شرکتها نشان میدهد که در دو حوزه تامین و صادرات، سیستم تجارت ایران دچار سکته شده و تمام اجزای تجارت متوقف شده است. اگر این قطعی تداوم یابد، آسیب جدی به تجارت و حتی زنجیره تامین کشور وارد میشود که قابل جبران نخواهد بود. این کارشناس امور گمرکی گمرک ایران توضیح میدهد: باید سازوکاری تعریف و ارتباطات مجددا با طرفهای خارجی برقرار شود تا از خطری که در ماههای آتی، فرآیند تامین کالا را تهدید میکند، جلوگیری شود. باید به این نکته اشاره کرد که راهی به جز اتصال به شبکههای جهانی و برقراری رابطه تجاری با کشورها وجود ندارد.
علیپناه تاکید میکند: موضوع سکته در تجارت محدود به تجارت کلان ایران نیست، بلکه تمام بخشهای تجاری کشور، چه از طریق پلتفرمهای B۲B یا تجارت B۲C، همگی با یک چالش واحد مواجه هستند. درحال حاضر سایت خارجی در دسترس کاربران ایرانی قرار نمیگیرد. برخی از بنگاهها مشغول فعالیتهای صادراتی و برخی دیگر مشغول به واردات کالا به کشور هستند. برخی دیگر، پایگاه داده ایجاد کردهاند تا بتوانند محصولات را در قالب پلتفرمهای B۲B به فروش برسانند و در ابعاد تجارت الکترونیک در سطح منطقه یا جهانی به فعالیت خود ادامه دهند. به عبارتی دیگر، از تمام ابعاد در فعالیت همه بنگاههای تجاری وقفه ایجاد شده است. او تاکید میکند: این وقفه در فعالیت شرکتها میتواند آسیب جدی به اعتبار شرکتهای ایرانی در بازارهای جهانی وارد کند. اکنون که راه ارتباطی با طرفهای خارجی وجود ندارد و کشورهای خارجی نمیتوانند پیگیر سفارشهای خود از طرف ایرانی باشند. در سوی دیگر، شرکتهای ایرانی برای سادهترین ارتباط باید سختترین راهها را طی کنند.
سناریوی خوشبینانه
این کارشناس امور گمرکی توضیح میدهد: قطع کامل زنجیره تامین کالا در کشور، زنگ خطری جدی برای سیستم تجارت کشور است. اکنون که حدود یک هفته است اینترنت در سراسر کشور قطع شده، بخش عمده تجارت مختل شده است. عدماتصال به اینترنت در هفتههای آینده میتواند در خوشبینانهترین سناریو، بالای ۷۰درصد تجارت (حتی در بحث بازرگانی داخلی) را تحت تاثیر قرار دهد؛ چراکه تبادل پیامک اختلال دارد، ایمیل ایرانیان از کار افتاده و مراجعه به سادهترین سایتها برای مردم مشکلآفرین شده است. البته باید اشاره کرد که این رقم میتواند تا ۹۰درصد نیز رشد کند و ۱۰درصد باقی نیز به تجارت سنتی اختصاص یابد.
او یادآور میشود: قطعی اینترنت میتواند تابآوری بنگاههای تجاری B۲B و B۲C را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد. در این شرایط، این بنگاهها برای ادامه حیات خود ممکن است مجبور به تعدیل نیروهای بیشتری نسبت به دوران جنگ ۱۲روزه شوند. فعالیت پلتفرمهایی که مشغول به دادوستد کالا و خدمات بودند، تحت تاثیر جنگ ۱۲روزه و قطعی اینترنت دچار وقفه شد. پس از گذشت چند ماه و از اواخر شهریورماه، این بنگاهها مجددا به وضعیت و جایگاه پیشین خود در بخش بازرگانی بازگشتند. اکنون قطعی دوباره اینترنت فارغ از رشد نرخ بیکاری در کشور، میتواند به از دست رفتن بازارهای جهانی و در نهایت تعطیلی دائم برخی از بنگاههای کوچک و متوسط منجر شود.
مسیر طولانی بازگشت به بازار جهانی
علیپناه با اشاره به آنکه پیش از بروز اختلال در اینترنت، ایران فاصله زیادی با تجارت نوین جهانی داشت، میگوید: روسیه اکنون سرعت اینترنت خود را در کشور بهشدت کاهش داده، اما آن را قطع نکرده است. نمیتوان راه ارتباطی حیاتی را در کشور به صورت کامل مسدود کرد و انتظار اعتماد بازارهای جهانی به تجار ایرانی، با وجود قطع و وصلهای مکرر داشت.
این کارشناس امور گمرکی گمرک ایران میافزاید: تجارت ایران پیش از این نیز با مشکلات تحریمی دستوپنجه نرم میکرد. تجار ایرانی در شرایط عادی نیز بهدلیل تحریمها نمیتوانستند به سیستمهای مالی جهانی، مانند سوئیفت، متصل شوند. اکنون فارغ از موضوع تحریمها، قطعیهای مکرر اینترنت در کشور و تداوم فعالیت تجاری بهصورت سنتی، وجهه تجارت ایران را در سطح بینالملل بهصورت جدی مخدوش میکند. این امر منجر به فاصله گرفتن بیشتر شرکتهای خارجی از تجار ایرانی و عدمهمکاری با آنها میشود. او ادامه میدهد: برای برخی از فروشگاههای زنجیرهای در تجارت جهانی، ساعت دقیق تحویل کالا بسیار موردتوجه و مهم است.
شرکای خارجی این نوع فروشگاهها ممکن است با تاخیر چندساعته تحویل کالا نهتنها سودی کسب نکنند، بلکه مشمول جریمه شوند. حال تصور کنید اختلال اینترنت و ناتوانی تجار ایرانی در برقراری ارتباط با شرکای خود چه آسیبی به میزان سطح اعتماد به شرکتهای ایرانی در بازارهای صادراتی وارد کند. در این میان باید اشاره کرد که بسیاری از پلتفرم و بنگاههای کوچک و متوسط درحال فعالیت در سطح جهانی هستند که گردش مالی آن حتی به کمتر از ۱۰هزار دلار میرسد. هنگامی که این بنگاههای کوچک سیستم انتقال اطلاعات نداشته باشند، عملا از چرخه تجارت کشور حذف خواهند شد. نوسان حضور بنگاهها در حوزه تجارت جهانی و تجارت الکترونیک منجر به ریزش بازدهی در تمام حوزههای اقتصادی و بازاریابی میشود.
علیپناه تاکید میکند: بنگاههای تجاری طی سالهای اخیر با توجه به محدودیتهای بینالمللی تابآوری بالایی از خود نشان داده و همواره هوشمندانه با راههای جایگزین به فعالیت تجاری خود ادامه دادهاند، اما باید به این نکته اشاره کرد که نوسانات ورود و خروج بنگاههای ایرانی به چرخه تجارت جهانی باعث شده است که بازگشت به وضعیت عادی آسان نباشد. اکنون این ابهام در ذهن شرکای خارجی ایران وجود دارد که چه زمانی ممکن است برقراری ارتباط با ایران مجددا مختل شود. هر دوره قطعی اینترنت، ابهام شرکای ایران را تشدید میکند و بازرگانان ایرانی راه سختتری را برای جلب اعتماد مجدد در پیش خواهند داشت.
این کارشناس امور گمرکی گمرک ایران میگوید: طرفهای خارجی نهایتا یک مرتبه مهلت جبران فرصت از دسترفته به شرکتهای ایرانی میدهند، اما پس از تکرار این موضوع، بازار جهانی به دنبال کشور جایگزین برای تامین نیازهای خود خواهد رفت. حتی اگر همین حالا نیز قطعی اینترنت رفع شود، حداقل ۶ ماه زمان میبرد تا اعتماد از دسترفته جبران شود و ایران به جایگاه پیشین خود در بازارهای جهانی بازگردد، مشروط بر آنکه دوباره دچار قطعی اینترنت نشویم. او در پایان تاکید میکند: به نظر میرسد با توجه به شرایط موجود در خاورمیانه و تاثیرگذاری بالای تحولات منطقهای بر سیستم حکمرانی اقتصادی کشور، وزارتخانهها باید روشهای جایگزینی را به جای حذف کامل راههای ارتباطی درنظر بگیرند تا تجارت خارجی ایران بتواند تابآوری بالاتری در شرایط بحران از خود نشان دهد.
در نهایت باید به این نکته اشاره کرد که قطعی اینترنت نهتنها بر رقابتپذیری بنگاههای ایرانی تاثیر منفی میگذارد، بلکه میتواند به حذف دائمی آنها در بازارهای جهانی منجر شود. تجارت سنتی نمیتواند بهتنهایی تاثیرات منفی قطعی اینترنت و عدمارتباط بازرگانان با شرکای خود را خنثی کند. کارشناسان بر این باورند که برای مقابله با چنین خطری تنها یک راه پیش روی سیاستگذاران قرار دارد؛ اتصال دوباره اینترنت و برقرارشدن ارتباط بازرگانان ایرانی با بازار جهانی.
