کاهش رشد تولید صنعتی جهان
غلبه نااطمینانی بر فضای صنعت
دنیای‌اقتصاد - گروه اقتصاد بین‌الملل : تازه‌ترین گزارش فصلی سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) نشان می‌دهد که رشد تولید صنعتی جهان در سه‌ماه اول ۲۰۲۳ با کاهش همراه بوده است. رشد تولید صنعتی جهان در این دوره به ۷/ ۰درصد کاهش داشته، به طوری که برای اولین‌بار در طول بیش از دوسال گذشته به زیر یک‌درصد کاهش یافته است.
براساس این گزارش، با توجه به چشم‌‌‌انداز بی‌‌‌ثبات اقتصاد جهانی، واضح است که بخش تولید باید جایگزین‌‌‌هایی را برای احیای روند جاری و جلوگیری از خطر رکود بیابد. نااطمینانی به دلیل اختلالات مداوم زنجیره تامین، کاهش تقاضای جهانی، درگیری‌‌‌ها در اوکراین و افزایش نرخ‌های بهره در جهان، تشدید شده است و تاثیر آن در شاخص‌‌‌های رشد سالانه درحال آشکار شدن است. حتی اگر بخش تولید در سطح منطقه‌‌‌ای درجات مختلفی از تاب‌‌‌آوری را از خود نشان داده باشد، کاهش قابل‌توجهی در تمام مناطق اصلی تولیدی جهان قابل مشاهده است.
تفاوت‌‌‌های منطقه‌‌‌ای در سه‌ماه نخست ۲۰۲۳ مشاهده شدهاند. آفریقا و آمریکای‌شمالی تنها دومنطقه‌ای هستند که تولید آنها در مقایسه سالانه کاهش یافته است، با این حال، همه مناطق در سه‌فصل گذشته در چرخه نزولی قرار گرفته‌‌‌اند و در هیچ‌یک از آنها رشد بالاتر از ۰/ ۱درصد مشاهده نشده است. تولید در آسیا و اقیانوسیه و اروپا، بالاترین رشد منطقه‌‌‌ای را تجربه کرده است، به‌طوری که هردوی این مناطق رشد ملایم ۹/ ۰درصدی را تجربه کردهاند. البته در این دوره کاهش رشد تولید در آسیا و اقیانوسیه با چین ارتباطی ندارد. تولید چین پس از پایان‌دادن به محدودیت‌های مربوط به کووید، ۵/ ۳درصد نسبت به سال گذشته رشد کرده است. با این حال رشد سایر کشورها که سهم بسزایی در این گروه کشورها دارند کاهش یافته است. تولید صنعتی ژاپن ۹/ ۱درصد کاهش یافته است؛ جمهوری کره و تایوان نیز افت قابل‌توجهی را در تولید خود گزارش کردهاند (به‌ترتیب منفی ۴/ ۱۱درصد و منفی ۳/ ۱۷درصد). رشد تولید صنعتی در ویتنام نیز ۸/ ۱۳درصد کاهش یافته است که در مقایسه با میانگین رشد ۲۰درصدی در ۲۰۲۲، عملکرد بسیار ضعیفی محسوب می‌شود. در مقابل، هند رشد تولید ۴/ ۳درصدی و اندونزی رشد ۷/ ۴درصدی را ثبت کردهاند. عربستان‌سعودی نیز رشد قوی و دورقمی ۴/ ۱۵درصدی خود را در تولید صنعتی حفظ کرده است.
تولیدات صنعتی در اروپا نیز رشد داشته است؛ اگرچه رشد ضعیف ۹/ ۰درصدی این منطقه بیشتر تحت‌تاثیر درگیری در اوکراین و کاهش سرعت رشد اقتصاد جهان قرار دارد. تولیدکنندگان مطرح این منطقه عملکرد متفاوتی داشتهاند؛ تولید در آلمان ۶/ ۱درصد، در ایرلند ۷/ ۶ درصد، در اسپانیا ۰/ ۲درصد و در سوئیس ۰/ ۴درصد رشد داشته است. از طرفی تولیدات صنعتی در فرانسه (۵/ ۰درصد)، ایتالیا (منفی ۱/ ۰درصد) و روسیه (۲/ ۰درصد) تقریبا ثابت باقی مانده است. تولید صنعتی انگلستان برای چند فصل متوالی کاهش یافته است و آخرین داده‌‌‌ها حاکی از کاهش ۹/ ۱درصدی تولیدات صنعتی در این کشور است.
براساس این گزارش، رشد تولید صنعتی در منطقه آمریکای‌لاتین و کارائیب، در چهار فصل گذشته کاهش یافته، به‌طوری که با رشد ۶/ ۰درصدی در سه‌ماه نخست ۲۰۲۳ به توقف کامل رسیده است. در میان بزرگ‌ترین اقتصادهای آمریکای لاتین، آرژانتین و مکزیک رشد ضعیف تولید صنعتی را گزارش کردهاند (به ترتیب ۲/ ۳ و ۴/ ۲درصد)، در حالی که تولید صنعتی در برزیل ۲/ ۱درصد کاهش یافته است. تولید صنعتی در آمریکای شمالی، نرخ رشد منفی جزئی (منفی ۳/ ۰درصد) را تجربه کرده که نشان‌‌‌دهنده کاهش ۳/ ۰درصدی در تولید صنعتی ایالات‌متحده آمریکا بوده است. این درحالی است که کانادا نیز با کاهش رشد تولید صنعتی مواجه بوده، به‌طوری که در سه‌ماه جاری به رشد اندک ۵/ ۰درصدی دست یافته است. براساس گزارش یونیدو، تولیدات صنعتی در آفریقا نیز کاهش یافته، به طوری که کاهش ۵/ ۰درصدی تولید در این منطقه سبب شده است تا آفریقا بدترین عملکرد را در میان سایر مناطق جهان داشته باشد. تولیدکنندگان مهم در قاره آفریقا، رشد منفی را در تولیدات خود گزارش کردهاند. کشورهایی مانند مصر و آفریقای جنوبی به ترتیب رشد منفی ۶/ ۲درصد و منفی ۸/ ۳درصد را ثبت کردهاند. یافته‌‌‌های یونیدو نشان می‌دهد، تولید در «اقتصادهای صنعتی» که ۹۱درصد تولید صنعتی جهان مربوط به آنهاست، با کاهش رشد زیادی مواجه بوده، به طوری که از رشد سالانه ۷/ ۱درصدی در سه‌ماه چهارم ۲۰۲۲ به ۵/ ۰درصد در سه‌ماه اول ۲۰۲۳ کاهش یافته است. علاوه بر این، اقتصادهای صنعتی در مقایسه فصلی نیز، در دو فصل گذشته با رکود رشد مواجه بوده‌اند که به دلیل رشد منفی تولید در آمریکا، چین، آلمان و ژاپن بوده است. داده‌‌‌های تفکیک‌شده یونیدو نشان می‌دهد که کندی رشد در این گروه از کشورها گسترده است، به‌طوری که تولید کارخانه‌‌‌ای در «اقتصادهای صنعتی با درآمد بالا» ۶/ ۱درصد کاهش داشته است. اقتصادهای صنعتی با درآمد متوسط (از جمله چین)، در این دوره به افزایش تولید ۵/ ۲درصدی رسیده‌اند.
تولید «سایر اقتصادهای صنعتی با درآمد متوسط» نیز در مقایسه با سال گذشته ثابت بوده است؛ گرچه کشورهای مختلف در این گروه عملکردهای متفاوتی داشتهاند.
به‌‌‌‌عنوان مثال، اندونزی (۷/ ۴درصد)، مالزی (۴/ ۳درصد) و فیلیپین (۱/ ۴درصد) در سطوح متوسطی رشد کردهاند، در حالی که رشد تولید در آفریقای‌جنوبی، سریلانکا، تایلند و ویتنام منفی بوده است. یافته‌‌‌های یونیدو نشان می‌دهد که «سایر اقتصادهای درحال صنعتی‌شدن» سهم کمتری از تولید صنعتی جهان را در این دوره به خود اختصاص دادهاند. کشورهای این گروه ناهمگن هستند، اما همگی به طور قابل‌توجهی از یک بخش صنعتی قوی‌‌‌تر و تغییر به سمت صنایع با بهره‌‌‌وری و شدت فناوری بالاتر سود می‌برند. این گروه از کشورها در مجموع رشد ۵/ ۳درصدی را در این دوره تجربه کردهاند که بالاتر از گروه اقتصادهای صنعتی است. در گروه «اقتصادهای صنعتی نوظهور» که از اقتصادهای با درآمد کم و متوسط تشکیل شدهاند، بخش‌‌‌های تولیدی در سال‌های اخیر پویایی قابل‌توجهی را از خود نشان دادهاند. این گروه از اقتصادها توانسته‌‌‌اند از میانگین جهانی پیشی بگیرند و در این دوره به رشد ۳/ ۳درصدی دست یابند. عملکرد اندونزی در میان کشورهای این گروه قابل‌توجه بوده، به طوری که تولید صنعتی این کشور توانسته است به رشد ۷/ ۴درصدی دست یابد که بخشی از آن به دلیل ثبات اقتصادی آن طی دوسال گذشته است. بررسی بخش‌‌‌های صنعتی که براساس شدت فناوری گروه‌‌‌بندی شدهاند همچنین نشان می‌دهد که صنایع با شدت فناوری متوسط بالا و فناوری بالا عملکرد بهتری نسبت به سایر بخش‌‌‌های صنعتی داشتهاند. با این حال، تولید صنعتی شتاب خود را از دست داده است، به‌طوری که رشد سالانه ۳/ ۱درصدی را ثبت کردهاند، در حالی که تولید در صنایع با فناوری پایین ۱/ ۲درصد و صنایع با فناوری متوسط ۳/ ۱درصد کاهش داشته است.
نرخ رشد صنایع با فناوری متوسط بالا و با فناوری بالا در نتیجه بهبود در بخش خودرو و ادامه تولید قدرتمند در تجهیزات الکتریکی، اتفاق افتاده است.
هر دوی این بخش‌‌‌ها به ترتیب با رشد ۶/ ۸ و ۳/ ۸درصدی بهترین عملکرد را به صورت سالانه گزارش کردهاند. برعکس، رایانه‌‌‌ها و قطعات الکترونیک بدترین عملکرد را در تولید داشتهاند. تولید وسایل نقلیه موتوری هم در این دوره در مقایسه با سه‌ماه قبل ۸/ ۰درصد افزایش داشته است.
