مهمترین موضوع حسابداری و حسابرسی در صنعت بیمه کدامند؟!
۱. اجرای استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی بیمه (IFRS ۱۷= International Financial Reporting Standards)؛ مهمترین تحول صنعت بیمه در سالهای اخیر، اجرای این استاندارد است. مهمترین چالشها عبارتند از:« اندازهگیری بدهیهای بیمهای، محاسبه سود مورد انتظار خدمات قراردادی (Contractual Service Margin= CSM)، برآورد جریانهای نقدی آینده، تعیین نرخ تنزیل، تعدیل ریسک (Risk Adjustment) و افشای اطلاعات بسیار گستردهتر نسبت به گذشته» که در این رابطه حسابرسان نیز باید تمام مدلهای اکچوئری، فرضیات و کنترلهای داخلی را ارزیابی کنند.
پرسش اساسی مطرح در شرایط فعلی جنگ و پیامدهای آن که میتواند منجر به تغییرات اقلیمی هم شود این است که تغییرات اقلیمی چه ارتباطی با استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی (IFRS 17) دارد؟
پاسخ بسیار مهم است. فرض کنید شرکت بیمه پیشبینی کرده است طی ده سال آینده هزارمیلیارد تومان خسارت پرداخت خواهد کرد. اما مطالعات جدید اقلیمی نشان میدهد احتمال وقوع سیل و آتشسوزی افزایش یافته است. در نتیجه شرکت مجبور میشود برآورد خسارتهای آینده را به ۱۳۰۰میلیارد تومان افزایش دهد. این افزایش مستقیما جریانهای نقدی آینده را تغییر میدهد؛ تعدیل ریسک (Risk Adjustment) را افزایش میدهد؛ CSM را کاهش میدهد؛ سود دوره را کاهش داده و ارزش سهام شرکت در بورس را تحتتاثیر قرار میدهد. بنابراین تغییرات اقلیمی دیگر فقط یک موضوع زیست محیطی نیست، بلکه مستقیما وارد قلب سیستم حسابداری شرکتهای بیمه شده است.
در همین رابطه حسابداران مسوولیت جدیدی را عهدهدار میشوند. زیرا در گذشته حسابداران بیشتر اطلاعات اکچوئری را ثبت میکردند، امروز نقش آنها بسیار گستردهتر شده است. اما امروزه حسابداران که لازم است آنها را حسابدار خبره نامید باید بتوانند مفروضات مدیریت را تحلیل کنند؛ مدلهای ارزشگذاری را درک کنند؛ آثار نرخ بهره را ارزیابی کنند؛ گزینههای مختلف را بررسی کنند و اطلاعات شفاف و قابل اتکا برای سرمایهگذاران ارائه دهند. از طرف دیگر حسابرسان نیز با مسوولیتهای جدیدی روبهرو شدهاند. آنها باید بررسی کنند، آیا جریانهای نقدی آینده منطقی است؟
آیا نرخ تنزیل مناسب انتخاب شده است؟ آیا تعدیل ریسک (Risk Adjustment) بهدرستی محاسبه شده است؟ آیا CSM صحیح اندازهگیری شده است؟ آیا تغییرات اقلیمی در برآوردها لحاظ شده و آیا افشاهای صورتهای مالی کامل و شفاف است؟
در بسیاری از پروندههای حسابرسی، این موضوعات اکنون به عنوان موضوعات کلیدی حسابرسی (Key Audit Matters - KAMs) در گزارش حسابرس مطرح میشوند. در نتیجه پیامدهای مدیریتی و اجرای(IFRS 17) فقط یک پروژه حسابداری نیست؛ بلکه کل سازمان را تحتتاثیر قرار میدهد. شرکتهای بیمه برای اجرای موفق این استاندارد ناچار شدهاند سامانههای اطلاعاتی خود را بازطراحی کنند؛ همکاری میان واحدهای مالی، اکچوئری و فناوری اطلاعات را تقویت کنند؛ کیفیت دادهها را بهبود بخشند و آموزش گستردهای برای کارکنان فراهم کنند. به همین دلیل، IFRS 17 را میتوان یک پروژه تحول سازمانی دانست، نه صرفا یک تغییر در استانداردهای حسابداری.
۲. ذخایر فنی بیمه (Technical Provisions)؛ همچنان یکی از مهمترین اقلام صورتهای مالی بیمه است، از جمله این موارد:«ذخیره خسارت معوق، ذخیره خسارت اعلامنشده (IBNR= incurred But Not Reported)،ذخیره حق بیمه و کفایت ذخایر که کوچکترین اشتباه در این ذخایر میتواند سود شرکت را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد.
۳. ارزیابی ریسک و سرمایه (Solvency)؛ موضوعات مهم این حوزه شامل:«کفایت سرمایه، توانگری مالی، مدیریت ریسک بیمهای، ریسک نقدینگی و ریسک بازار. باید یادآور شد در بسیاری از کشورها حسابرسان علاوه بر صورتهای مالی درباره کنترلهای مدیریت ریسک نیز اظهارنظر میکنند.
۴. هوش مصنوعی و دادههای بزرگ (AI & Data Analytics)؛ استفاده از هوش مصنوعی برای:«کشف تقلب، قیمتگذاری بیمه، برآورد خسارت و پیشبینی ریسک » است. در همین رابطه و در مقابل، حسابرسان نیز از تحلیل دادهها برای حسابرسی استفاده میکنند.
۵. حسابرسی مدلهای اکچوئری؛ امروزه بخش مهمی از حسابرسی بیمه به بررسی مدلهای اکچوئری مربوط است، مانند:«فرضیات مرگومیر، نرخ خسارت، نرخ ابطال بیمهنامه، نرخ تنزیل و گزینههای اقتصادی.
۶. ریسکهای اقلیمی (Climate Risk)؛ شرکتهای بیمه باید آثار پدیدههایی همچون سیل، آتشسوزی، توفان و سایر تغییرات اقلیمی را در برآورد تعهدات و افشاهای خود منعکس کنند.
۷- تقلب و پولشویی؛ در این ارتباط موضوعات مرتبط نظیر مبارزه با پولشویی (Anti-Money Laundry=AML)، شناخت مشتری (KYC=Know Your Costomer)، تقلب در خسارتها، تقلب بیمهگذاران و جرایم مالی همچنان از اولویتهای مهم حسابرسی داخلی و خارجی است.
در صنعت بیمه ایران، علاوه بر موضوعات فوق، مسائل مهمی چون: «فاصله استانداردهای حسابداری ایران و استاندارد بینالمللی گزارشگری شماره 17 (IFRS -17)، نحوه محاسبه و کفایت ذخایر فنی، آثار تورم بالا بر ارزش تعهدات بیمهای،کفایت سرمایه و الزامات نهاد ناظر، سرمایهگذاری شرکتهای بیمه و ارزشگذاری داراییها، حاکمیت شرکتی و کنترلهای داخلی و گزارشگری مالی در شرایط تورمی » قابل تاکید هستند.
* عضو انجمن حسابداران خبره ایران
