پیامد تصمیم سیاستگذاران در خصوص مالیات حقوقبگیران بررسی شد
رشد ۶۷درصدی معافیت مالیاتی
بودجه سال۱۴۰۵ در نخستین روز دیماه سال جاری از سوی دولت برای تصویب به مجلس تحویل داده شد. سیاست دولت در بودجهریزی سال آینده بر کاهش هزینههای واقعی و افزایش وزن مالیات در منابع بودجه تمرکز داشت. این رویکرد دولت به دنبال تلاش برای کاهش تورم از مسیر کنترل کسری بودجه دنبال شد. منابع و مصارف عمومی دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵ به رقم ۵ هزار و ۲۲۰ هزارمیلیارد تومان رسیده است که نسبت به سال گذشته تنها ۵ درصد رشد را نشان میدهد. با توجه به پیشبینی اسناد پشتیبان لایحه از نرخ تورم سال آینده که حدود ۴۵درصد پیشبینی شده بود، میزان منابع و مصارف عمومی دولت بهصورت واقعی ۴۰درصد کاهش یافته است.
مالیات بر درآمد در آینه بودجه۱۴۰۵
بر مبنای جدول الزامات منابع لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور، الزامات وصول منابع مالیاتی مشخص شدهاند. سقف معافیت بر درآمد سالانه موضوع ماده۸۴ قانون مالیاتهای مستقیم در سال۱۴۰۴ مبلغ ۲۸۸میلیون تومان تعیین شده بود که در سال۱۴۰۵ به رقم ۴۸۰میلیون تومان افزایش یافته است. با این حساب درآمد ماهانه تا سقف ۴۰میلیون تومان از مالیات بر درآمد معاف خواهد بود. سقف معافیت مالیاتی ۱۰۰درصدی برای درآمدهای ماهانه زیر ۴۰میلیون تومان که در لایحه بودجه ۱۴۰۵ آمده است. افزون بر نرخ صفر درصدی مالیات، پلکانهای بالاتر و نرخ مالیات هر پله نیز اعلام شده است. موارد تصویبشده در کمیسیون تلفیق بودجه۱۴۰۵ همان موارد تصریحشده در لایحه بودجه است. بر این اساس، حقوقبگیرانی که دارای درآمد ماهانه بالای ۴۰میلیون تومان تا ۸۰میلیون تومان هستند، به ازای مبالغ بالای کف تعیین شده بازه (مازاد بر ۴۰میلیون تومان)، ۱۰درصد از این مبلغ مازاد را بهعنوان مالیات پرداخت میکنند.
حقوقبگیران دولتی و خصوصی که بین 80 تا 100میلیون تومان به صورت ماهانه حقوق دریافت میکنند، به ازای مبالغ مازاد بر 80میلیون تومان، به میزان 15درصد باید مالیات بر درآمد پرداخت کنند و به ازای مازاد بر 40میلیون تومان که در بازه 40 تا 80میلیون تومان قرار دارد، باید 10درصد از این میزان را بهعنوان مالیات پرداخت کند. با این حساب فردی که جمع حقوق دریافتی او مطابق ماده84 قانون مالیاتهای مستقیم که اضافه کاری، پاداشها و موارد تصریحشده را دربرمیگیرد، اگر 90میلیون تومان دریافت کند، جمعا 5.5میلیون تومان مالیات بر درآمد پرداخت میکند. از این میزان 1.5میلیون تومان برابر با 15 درصد از مازاد حقوق 90میلیون تومان از سقف 80میلیون تومان است و 4میلیون تومان برابر با 10درصد از مازاد 40میلیون تومانی فاصله 80 تا 40میلیون تومان است. همچنین کارمندان و کارگرانی که 100 تا 120میلیون تومان دریافتی دارند، به ازای مبالغ بالاتر از 100میلیون تومان نرخ 20درصدی را باید بهعنوان مالیات بپردازند. در پله بعدی حقوقبگیران 120 تا 140، به میزان 25 درصد از مبلغ مازاد بر 120میلیون تومان و افرادی که بیشتر از 140میلیون تومان حقوق ماهانه دریافت میکنند، مشمول مالیات 30درصدی خواهند شد.
این نرخهای مالیاتی بر مجموع درآمد حقوق کارکنان دولتی و غیردولتی از قبیل حقوق و مزایا، مقرری یا مزد، حق شغل، حق شاغل، حقالزحمه، حق مشاوره، حق حضور در جلسات، پاداش و کارانه، حقالسعی، اضافه کار، رفاهی و انگیزشی، بهرهوری، هرگونه پرداخت پرسنلی از محل ماده217 قانون مالیاتهای مستقیم، فوقالعاده حقالتدریس، حقالتحقیق، حق پژوهش و حق کشیک اعمال خواهند شد.
پیشبینی سهم 6.5درصدی مالیات از تولید ناخالص داخلی در سال 1405
نظام مالیاتی کارآمد نقش پررنگی در کیفیت حکمرانی کشورها دارد. کارآمدی نظام مالیاتی در ایران از یکسو به هماهنگی نهادهای سیاستگذاری و اجرای شفاف و کامل این سیاستها و از سوی دیگر بازتوزیع مناسب درآمدهای مالیاتی در جهت بهرهمندی جامعه از منافع برقراری عدالت وابسته است. نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی در سالهای 1403 و 1404 به ترتیب برابر با 4 و 3.5درصد بوده است. این نسبت در لایحه بودجه سال 1405 حدود 6.5درصد پیشبینی شده است. این در حالی است که رقم پیشبینیشده برای سال 1405 نسبت به میانگین جهانی که حدود 15 درصد بوده و کشورهای منطقه مانند ترکیه با 26.4 درصد و عربستان با 30.7 درصد فاصله معناداری دارد. در ماده 26 قانون برنامه هفتم پیشرفت، نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی 10 درصد هدفگذاری شده است. این فاصله ناشی از معافیتهای گسترده و غیرشفاف و نبود اطلاعات مالیاتی رخ داده است.
معافیتهای غیرشفاف یکی از مواردی است که باعث ناکارآمدی نظام مالیاتی در ایران شده است. براساس اسناد پشتیبان لایحه بودجه1405، دادههای اظهارنامههای عملکرد سال1402 نشان میدهد 90درصد سود (متعلق به 1611 شرکت برتر) توسط 48درصد آنها (788 شرکت) با معافیت کامل مشمول مالیات نشده است که این تمرکز سودآوری، نارضایتی مؤدیان خوشحساب را تشدید و فرار مالیاتی را ترغیب کرده است. در میان سهم بیشترین میزان درآمد مالیاتی از دست رفته براساس محاسبه اسناد پشتیبان بودجه 1405، ارزش افزوده با 1192 هزارمیلیارد تومان بیشترین بخش را تشکیل میدهد. همچنین در بخش معافیت مالیاتی حقوق و دستمزد پیشبینی میشود 298 هزارمیلیارد تومان درآمد مالیاتی از دست رفته باشد. به صورت کلی سیاستگذار با بازنگری معافیتهای غیرضروری میتواند به ایجاد درآمد جدید و جلوگیری از کسری بودجه و کاهش ضریب جینی کمک کند.
