بازگشت رونق به بازار اوراق
دنیای اقتصاد – علیرضا کتانی : بانک مرکزی اعلام کرد در ادامه برگزاری ۴۳ نوبت حراج هفتگی و ۷ مرحله پذیره‌‌‌‌‌‌‌‌نویسی اوراق مالی اسلامی دولتی در سال گذشته، سیزدهمین مرحله حراج این اوراق در سال ۱۴۰۲ روز سه‌شنبه ۲ آبان‌ماه سال جاری برگزار شد. در این حراج ۱۳.۲۴۲هزار میلیارد تومان اوراق فروخته شد. تمام اوراق فروخته‌شده در این حراج در بازار سرمایه به فروش رسیده است. طبق قانون بودجه ۱۴۰۲، تا پایان سال جاری دولت ۱۸۷هزار میلیارد تومان تامین مالی از طریق اوراق خواهد داشت و تا به امروز ۶۲.۴۰۰هزار میلیارد تومان از این اوراق را در قالب اوراق اراد فروخته است. به گزارش وزارت اقتصاد همچنین ۳۰هزار میلیارد تومان اوراق غیرنقدی اسناد خزانه اسلامی نیز توسط دستگاه‌های اجرایی به گیرندگان واگذار شد؛ در نتیجه تا به اینجا با احتساب اسناد خزانه اسلامی واگذارشده میزان اوراق فروخته‌شده به ۹۲.۴۰۰هزار میلیارد تومان رسیده است که حدود ۴۹درصد اوراقی است که باید تا پایان سال فروخته شود. همچنین گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی بانک مرکزی از سی‌‌و یکمین حراج منتشر شد. پس از برگزاری این حراج، نرخ بهره با کاهش ۰.۰۱درصدی به ۲۳.۷۱ رسید.
حراج پررونق
به گزارش بانک مرکزی، در راستای عرضه تدریجی «اوراق مالی اسلامی دولتی» توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی (دولت) در تواترهای هفتگی، مرحله سیزدهم حراج این اوراق در سال ۱۴۰۲ در روز سه‌شنبه ۲ آبان‌ماه اجرا شد. بانک مرکزی در حراج‌‌‌‌‌‌‌های مزبور خدمات کار‌‌‌گزاری موردنیاز را به وزارت امور اقتصادی و دارایی، بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی ارائه می‌دهد. بانک مرکزی پیشنهادهای دریافت‌شده از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی را برای تصمیم‌گیری به وزارت امور اقتصادی و دارایی ارسال و این وزارتخانه نسبت به تعیین سفارش‌های برنده اقدام می‌کند. طبق گزارش بانک مرکزی، نرخ سود اسمی سالانه در این حراج ۲۰.۵درصد اعلام شده است. قیمت هر ورقه اوراق مالی در این حراج‌‌‌‌‌‌‌ها ۱۰۰هزار تومان است. مهلت ارسال سفارش برای این حراج از ساعت ۸:۰۰ یکشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۲ تا ساعت ۱۲:۰۰ همان روز بود. در این حراج حداقل حجم سفارش ۵۰۰هزار ورقه بوده است.
به دلیل وضعیت بد نقدینگی بانک‌ها در روزهای اخیر بازار سرمایه مشتری اصلی اوراق بوده است. بانک مرکزی در این شرایط به دلیل نیاز دولت به فروش اوراق برای تامین مالی کسری بودجه خود انعطاف بیشتری نشان داده است و با تعدیل نرخ‌ها اوراق خود را برای مشتریان خود جذاب می‌کند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری هم که بخش زیادی از دارایی خود را در قالب اوراق نگه‌داری می‌کنند هنگام رسیدن سرسید اوراق سال قبل اوراق جدیدی را می‌خرند تا جایگزین اوراق پیشین خود کنند. این مورد را نیز می‌توان یکی از علل افزایش فروش اوراق در حراج اخیر دانست. به صورت میانگین حجم فروش اوراق در ۱۲ حراج اول حدود ۳.۶هزار میلیارد تومان بوده اما میزان فروش اوراق در حراج آخر ۱۳.۲۴۳هزار میلیارد تومان بوده که نشانگر افزایش فروش اوراق است.
نگاهی به وضعیت فروش اوراق از آغاز سال تا امروز نشان می‌دهد در صورتی که دولت مشابه سال گذشته ۴۳ حراج برگزار کند تاکنون با گذشت حدود ۷ ماه از آغاز سال دولت ۱۳ حراج را تا به اینجای کار برگزار کرده است. همچنین طبق آمار اعلامی وزارت اقتصاد تا به حال دولت ۴۹درصد اوراقی که برای تامین مالی بودجه نیاز داشت فروخته است. به گفته یک کارشناس اقتصادی با توجه به عملکرد دولت در هفت‌ماهه نخست سال و کسری ۳۰درصدی بودجه، حجم اوراق موردنیاز دولت حداقل ۲۵۰هزار میلیارد تومان خواهد بود. همچنین دولت در زمان سررسید اوراق پیشین خود اوراق بیشتری منتشر می‌کند و به فروش می‌رساند.
به نظر می‌رسد با رسیدن به نیمه دوم سال و عملکرد ضعیف بازار اوراق در نیمه اول، حجم اوراق انتشاری و فروش دولت معمولا در نیمه دوم سال بیشتر خواهد بود. پیش از این «دنیای اقتصاد» در گزارشی پیش‌بینی کرده بود که با رسیدن به نیمه دوم سال، دولت با تحت فشار قرار دادن نهادهای مالی به صورت دستوری فروش اوراق خود را افزایش دهد تا به این ترتیب بتواند کسری بودجه خود را تامین کند.
عملیات سیاست پولی
بانک مرکزی گزارش عملیات سیاست پولی و آمار جدید نرخ بهره بین‌بانکی را منتشر کرد. در این حراج با توجه به پیش‌بینی بانک مرکزی از وضعیت نقدینگی در بازار بین‌بانکی، موضع عملیاتی بانک مرکزی در این هفته توافق بازخرید بود. بنابراین توافق‌نامه بازخرید، توافقی بین د‌و طرف است؛ به‌نحوی‌‌که یک طرف اوراق بهاد‌ار خود را به قیمت مشخص به طرف د‌یگر می‌فروشد (پول قرض می‌کند) و به‌طور همزمان تعهد می‌کند که همان اوراق بهاد‌ار را به قیمت مشخص و در تاریخ مشخص در آیند‌ه بازخرید کند. نرخ بهره‌ای که در قرارد‌اد ذکر می‌شود نرخ بهره ریپو نامید‌ه می‌شود. توافق‌نامه بازخرید معکوس نقطه مقابل توافق‌نامه بازخرید است. طبق آمار اعلامی بانک مرکزی در حراج سی و یکم عملیات بازار باز ۱۱۰.۹میلیارد تومان اوراق در قالب عملیات بازار باز فروخته شد و نرخ بهره بین‌بانکی نیز از ۲۳.۷۲ به ۲۳.۷۱درصد رسید.
عملکرد تنظیم‌گر
هنگامی که بانک مرکزی می‌خواهد خلق نقدینگی برای بانک‌ها را آسان‌تر کند، از توافق‌نامه بازخرید استفاده می‌کند و هنگامی که می‌خواهد خلق نقدینگی را برای بانک‌ها سخت کند و د‌سترسی آنها به ذخایر را در بازار بین‌بانکی محد‌ود کند، از بازخرید معکوس استفاده می‌کند. از این رو، این بانک به اجرای عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید به مبلغ ۱۱۰.۹هزار میلیارد تومان اقدام کرد. تعد‌اد بانک‌ها و موسسات شرکت‌کنند‌ه در این حراج ۲۱ موسسه بوده. علاوه بر این بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در روزهای شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعدهمند (د‌ریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی) مشروط به در اختیار د‌اشتن اوراق مالی اسلامی دولتی و در قالب توافق بازخرید با نرخ سقف د‌الان نرخ سود (۲۴درصد) استفاده کنند. در این حراج ۳ بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی از این امکان اعتبارگیری استفاده کردند. میزان ارزش اعتبارگیری قاعدهمند در این حراج ۱۳.۴هزار میلیارد تومان بوده است.
نرخ بهره بین‌بانکی به‌عنوان متغیری که تحت‌تاثیر منابع عرضه‌شده بانک مرکزی در عملیات بازار باز تعیین می‌شود، در این حراج روند کاهشی داشت و از ۲۳.۷۲ به ۲۳.۷۱درصد رسید. نرخ بهره در اوج خود در امسال ۵ مهرماه به ۲۳.۸درصد رسید؛ اما با گذشت زمان بانک مرکزی با تغییر سیاست خود و افزایش عرضه ذخایر در عملیات بازار باز، نرخ بهره را کاهش داد. این وضعیت در شرایطی است که فشار تقاضا در حراج مشخص بوده و به نظر می‌رسد بانک‌ها برای تعیین ذخایر موردنیاز خود در بازار بین‌بانکی تحت فشار هستند.
