فرود زمستانی تورم پیش‌نگر

بررسی آمار شاخص قیمت تولیدکننده نشان می‌دهد که رشد فصلی تورم تولیدکننده در زمستان ۱۴۰۰ به کمترین مقدار خود از بهار ۱۳۹۹ رسیده است و روند نزولی آن در سه ماه پایانی سال گذشته تداوم داشته است. به نظر می‌رسد ثبات ارزی، کاهش تقاضا در دو ماه ابتدایی زمستان سال گذشته و کاهش هزینه تولید به دلیل رکود اقتصادی بر افت تورم پیش‌نگر موثر بوده است.

  کاهش «تورم مبدا» در زمستان

مرکز آمار ایران گزارش شاخص قیمت تولیدکننده فصل زمستان ۱۴۰۰ را منتشر کرد. براساس این گزارش، شاخص قیمت تولیدکننده در زمستان سال گذشته به رقم ۸/ ۵۴۰ واحد رسیده و تغییرات شاخص قیمت تولیدکننده در زمستان ۱۴۰۰ به نسبت فصل مشابه سال گذشته، رشد ۹/ ۴درصدی را ثبت کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد تورم فصلی این شاخص در فصل مذکور به کمترین مقدار خود در ۸ فصل اخیر رسیده است. تورم فصلی این شاخص در بهار ۱۳۹۹ حدود ۷/ ۶‌درصد بوده که در تابستان با رشد قابل‌توجهی به ۶/ ۲۱‌درصد رسید. بعد از آن یک روند نسبتا نزولی را طی کرده و به حدود ۸/ ۹‌درصد در زمستان ۱۳۹۹ رسید. اما در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۰ روند تغییر کرده و کمی صعودی شد. اما مجددا تغییر جهت داده و در نهایت تورم فصلی شاخص تولیدکننده در پاییز و زمستان سال ۱۴۰۰ نزولی شده است.

این روند در مورد تورم نقطه به نقطه فصلی این شاخص نیز صدق می‌کند. در واقع بررسی روند تورم نقطه به نقطه این شاخص نشان می‌دهد که کمترین مقدار از پاییز ۱۳۹۹ بوده است. تورم نقطه به نقطه در تابستان ۱۳۹۹ حدود ۸/ ۳۹‌درصد بوده که در پاییز با رشد حدود ۱۹ واحد درصدی به ۸/ ۵۸درصد رسیده است. روند صعودی در ماه‌های زمستان ۱۳۹۹و بهار ۱۴۰۰ نیز تکرار شده، به طوری که تورم نقطه به نقطه در بهار ۱۴۰۰ به حدود ۷۳‌درصد رسیده است. اما از تابستان سال گذشته روند این شاخص تغییر کرده و نزولی شده و در نهایت در فصل پایانی ۱۴۰۰ به ۴۲‌درصد رسیده است که کمترین مقدار ۶ فصل اخیر به حساب می‌آید. به نظر می‌رسد ثبات ارزی در ماه‌های پایانی سال گذشته، کم شدن هزینه تولید در مبدا به دلیل رکود اقتصادی و استفاده از موجودی انبار و کاهش تقاضا در نیمه دوم سال گذشته بر کاهش تورم تولیدکننده موثر بوده است.

تورم ۵/ ۸۱ درصدی در خدمات مربوط به تامین جا و غذا

شاخص قیمت تولیدکننده یا PPI، معیاری برای اندازه‌‌‌گیری تغییرات در میانگین قیمت دریافت‌شده توسط تولید‌‌‌کنندگان، به ازای تولید کالا و خدمات در داخل کشور نسبت به یک دوره زمانی معـین (یک سال) است. به عبارت دیگر، شـاخص قیمـت تولیدکننده روند تغییرات میانگین قیمت کالاها و خدمات تولیدشده در کشور را از دیدگاه تولیدکنندگان نشان می‌دهد که اثر آن اغلب با یک تاخیر زمانی کوتاه‌مدت در شاخص مصرف‌کننده دیده می‌شود. به همین علت به آن شاخص پیش‌نگر نیز گفته می‌شود. در گزارش مرکز آمار ایران، جزئیات شاخص تولیدکننده در گروه‌های مختلف مانند کشاورزی، صنعت، معدن و... منتشر می‌شود. براساس این گزارش، بیشترین رشد نقطه به نقطه به گروه «فعالیت‌های خدماتی مربوط به تامین جا و غذا» اختصاص داشته است. تورم نقطه‌ای در این گروه به نسبت فصل مشابه سال قبل حدود ۵/ ۸۱‌درصد بوده است. البته ضریب اهمیت این گروه حدود ۲/ ۲درصد است که جزو گروه‌های کوچک به حساب می‌آید. بعد از آن گروه معدن بیشترین تورم نقطه‌ای را ثبت کرده است. تورم نقطه‌ای گروه معدن در زمستان ۱۴۰۰، حدود ۵/ ۶۴‌درصد است. ضریب اهمیت گروه معدن نیز کمتر از یک درصد (‌۸۹ صدم درصد) است. اما بیشترین ضریب اهمیت در میان گروه‌های شاخص تولیدکننده به «بخش اختصاصی خدمات» با حدود ۲/ ۴۷‌درصد تعلق دارد که تورم نقطه‌ای ۸/ ۴۵‌درصد را به خود اختصاص داده است. بعد از آن نیز گروه «صنعت» یا ساخت بیشترین ضریب اهمیت را در شاخص تولیدکننده دارد. این گروه نیز تورم نقطه‌ای حدود ۷/ ۴۰‌درصدی را ثبت کرده است.

  تورم فصلی منفی در گروه کشاورزی

نگاهی به روند تورم فصلی گروه‌های اصلی مانند کشاورزی، معدن، صنعت، تولید برق و خدمات نشان می‌دهد که در سال گذشته روندی نزولی داشته‌اند. به عنوان مثال بررسی روند تورم فصلی گروه خدمات، که بیشترین ضریب اهمیت در شاخص تولیدکننده را دارد، نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۰، روندی نزولی داشته است. در فصل بهار ۱۴۰۰ تورم فصلی گروه خدمات ۲/ ۱۱‌درصد بوده که در پایان سال به حدود ۳/ ۷‌درصد رسیده است. تورم فصلی گروه کشاورزی نیز در زمستان سال گذشته منفی بوده که در ده فصل اخیر بی‌سابقه بوده است. تورم فصلی گروه کشاورزی در زمستان ۱۴۰۰ منفی ۴/ ۱۱‌درصد بوده است. در این گروه، تولید سبزیجات و حبوبات تورم فصلی منفی ۹/ ۲۹‌درصدی داشته است. دلیل این تورم منفی را می‌توان کاهش تولید محصولات در زمستان به نسبت پاییز عنوان کرد.

تورم فصلی گروه صنعت نیز در پایان سال ۱۴۰۰ به ۸/ ۷‌درصد رسیده است که نسبت به فصل پاییز ۱/ ۲ واحد‌درصد کاهش داشته است. پژوهشکده پولی و بانکی کشور به صورت ماهانه به بررسی وضعیت تولید صنعتی با استفاده از اطلاعات شرکت‌های بورسی می‌پردازد. براساس گزارش این پژوهشکده در اسفند ۱۴۰۰، رشد شاخص تولید صنعتی شرکت‌های بورسی در نیمه دوم سال کاهشی بوده و در اسفندماه منفی بوده است. بررسی‌های این گزارش نشان می‌دهد تولید در ماه‌های آخر صنایع بزرگ منفی و موجودی انبار آنها افزایشی بوده است. به عبارت دیگر، در ماه‌های پایانی سال گذشته، اکثر صنایع با کاهش فروش مواجه بوده‌اند که سبب افزایش موجودی انبار آنها بوده است. افزایش موجودی انبار در کنار کاهش تولید نشان‌دهنده کاهش تقاضا و رکود در این بخش‌های اقتصادی است. بنابراین یکی از دلایلی که تورم فصلی و نقطه به نقطه در گروه‌های مختلف با کاهش مواجه بوده است، می‌توان افزایش موجودی انبار و کاهش تقاضا دانست که از افزایش قیمت جلوگیری کرده است.

اگرچه تورم تولیدکننده در فصل زمستان نزولی بوده است و انتظار می‌رفت که در سال جدید تورم مصرف‌کننده نیز کاهشی باشد، اما تورم مصرف‌کننده در فروردین و اردیبهشت سال ۱۴۰۱ با افزایش مواجه شده است. بنابراین همان‌طور که در برخی مطالعات نیز نشان داده شده است، می‌توان گفت اولا تورم تولیدکننده بیشتر اثر همزمانی با تورم مصرف‌کننده دارد و ثانیا افزایش قیمت کالا و خدمات مصرف‌کننده به دلیل افزایش قیمت ارز در ماه‌های ابتدایی سال‌ جاری و حذف ارز ترجیحی بوده و فشار قیمت از سمت تولید نبوده است.