آیا هند ترمز توسعه چابهار را کشیده است؟/ بررسی قیمت مسکن در حاشیه تهران +فیلم
اقتصاد ایران و جهان این روزها در میانه مجموعهای از تحولات کمسابقه قرار گرفتهاند؛ از ثبت رکوردهای تازه تورمی در ایران و افزایش فشار بر معیشت خانوارها گرفته تا رقابت فشرده کشورها بر سر کریدورهای تجاری، بنادر راهبردی و زنجیرههای تأمین جهانی. در چنین شرایطی، پرسشهای مهمی پیش روی سیاستگذاران و فعالان اقتصادی قرار دارد؛ آیا روند صعودی تورم مهار خواهد شد؟ چابهار میتواند به جایگاه واقعی خود در تجارت منطقهای برسد؟ و آیا جهان در حال فاصله گرفتن از عصر تجارت آزاد و ورود به دورهای تازه از رقابتهای ژئوپلیتیکی است؟
در این قسمت از «تیتر یک» به سراغ مهمترین موضوعات اقتصادی و بینالمللی روز رفتهایم. از بررسی جزئیات جدیدترین آمار تورم و پیامدهای آن برای اقتصاد ایران تا تحلیل وضعیت بازار مسکن در شهرهای حاشیه تهران. همچنین در گفتوگویی اختصاصی، چالشها و فرصتهای توسعه بندر چابهار و نقش هند در آینده این پروژه راهبردی را بررسی کردهایم.
یک نماینده مجلس از حذف یارانه دهکهای ۸ تا ۱۰ طی ماههای آینده خبر داد.
در بخش بینالملل نیز به تغییر نگرش اقتصاددانان نسبت به تجارت آزاد، رقابت فزاینده چین و غرب در حوزه فناوری و زنجیرههای تأمین، واکنش بازارها به نخستین خودروی تمامبرقی فراری و همچنین تنشهای فزاینده میان روسیه و ارمنستان پرداختهایم؛ موضوعاتی که هر یک میتوانند بر آینده اقتصاد جهانی و منطقهای تأثیرگذار باشند. با «تیتر یک» امروز سهشنبه 12 خرداد 1405 همراه باشید.
جدیدترین آمار تورم به روایت بانک مرکزی و مرکز آمار
تورم اردیبهشت ۱۴۰۵ بار دیگر نشان داد که اقتصاد ایران وارد مرحلهای تازه از فشارهای قیمتی شده است. هرچند انتشار آمار تورم با بیش از یک هفته تأخیر انجام شد، اما ارقام منتشرشده واقعیتی را آشکار میکند که مردم ماههاست آن را در زندگی روزمره خود لمس میکنند؛ افزایش مداوم قیمتها و کاهش قدرت خرید خانوارها.
براساس دادههای مرکز آمار، تورم ماهانه در اردیبهشت به ۸.۸ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به تورم ۵ درصدی فروردین جهشی قابل توجه محسوب میشود. در همین حال، تورم نقطهبهنقطه با عبور از مرز ۸۳ درصد به ۸۳.۹ درصد رسید و تورم سالانه نیز به ۵۷.۷ درصد افزایش یافت. این ارقام نه تنها رکوردهای ماه قبل را پشت سر گذاشتهاند، بلکه از فشار بیسابقهای حکایت دارند که بر معیشت خانوارهای ایرانی وارد شده است.
یکی از مهمترین اتفاقات امروز بازار سرمایه بازگشایی نماد «شپدیس» است؛ سهمی که معاملات خود را با استقبال قابل توجه خریداران آغاز کرد و پس از بازگشایی، تا محدوده مثبت ۷.۵ درصد نیز پیش رفت.
نکته مهم اینجاست که برخلاف ماههای گذشته، این بار تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات از تورم خوراکیها پیشی گرفته است. تورم ماهانه خوراکیها و آشامیدنیها به ۸ درصد رسید، اما تورم غیرخوراکیها و خدمات تا ۹.۵ درصد افزایش یافت. این تغییر به معنای آن است که دامنه فشار تورمی از اقشار کمدرآمد فراتر رفته و طبقات متوسط و حتی گروههای برخوردارتر جامعه را نیز بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است.
در میان گروههای مختلف، حملونقل با تورم ماهانه ۲۰.۲ درصدی بیشترین افزایش قیمت را تجربه کرده است. پس از آن، بخشهای بهداشت و درمان و دخانیات قرار دارند. این در حالی است که مسکن، آب، برق و گاز کمترین رشد قیمت را در میان گروههای اصلی ثبت کردهاند.
کارشناسان اقتصادی سالهاست تأکید میکنند که کنترل تورم بدون مهار کسری بودجه، کاهش رشد نقدینگی و اصلاح سیاستهای مداخلهگرایانه امکانپذیر نیست. در کنار این عوامل، تحریمها، محدودیتهای فروش نفت، افزایش نااطمینانیهای اقتصادی و اختلال در تجارت خارجی نیز به تشدید انتظارات تورمی و افزایش هزینههای تولید و مصرف دامن زدهاند.
واقعیت این است که تورم دیگر صرفاً یک شاخص اقتصادی نیست؛ به مسئلهای تبدیل شده که مستقیماً بر کیفیت زندگی مردم، سرمایهگذاری، تولید و چشمانداز آینده اقتصاد ایران اثر میگذارد. پرسش اصلی اینجاست که سیاستگذار چه زمانی مقابله با تورم را به اولویت نخست خود تبدیل خواهد کرد؟
آیا هند ترمز توسعه چابهار را کشیده است؟
در شرایطی که رقابت بر سر کریدورهای تجاری و مسیرهای حملونقل به یکی از مهمترین موضوعات منطقه تبدیل شده، نقش بندر چابهار بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است. بندری که به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، میتواند یکی از کلیدیترین دروازههای تجارت خارجی کشور باشد و جایگاه ایران را در نقشه ترانزیت منطقه تقویت کند.
وزیر راه و شهرسازی اخیراً از «جنگ کریدورها» سخن گفته؛ رقابتی که در آن کشورها تلاش میکنند سهم بیشتری از تجارت و ترانزیت بینالمللی را به خود اختصاص دهند. در چنین شرایطی، توسعه زیرساختهای چابهار و اتصال آن به شبکههای حملونقل کشور اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
یکی از مهمترین پروژههای مرتبط با این بندر، اتصال ریلی چابهار به سرخس است؛ پروژهای که طبق اعلام وزارت راه قرار است تا پایان سال به بهرهبرداری برسد. اما آیا این وعده با توجه به حجم عملیات اجرایی و چالشهای موجود واقعبینانه است؟
از سوی دیگر، مقایسه چابهار با بندر گوادر پاکستان نیز بار دیگر مطرح شده است. بندری که با سرمایهگذاری گسترده چین به یکی از قطبهای مهم تجاری منطقه تبدیل شده، در حالی که چابهار با وجود ظرفیتهای فراوان، هنوز فاصله قابل توجهی با جایگاه بالقوه خود دارد.
در این میان برخی کارشناسان معتقدند مسئله فقط کمبود سرمایهگذاری نیست، بلکه نبود یک راهبرد منسجم برای توسعه لجستیکی، حملونقل و اتصال به بازارهای منطقهای نیز مانع بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای این بندر شده است.
در گفتوگو با مسعود درودی، کارشناس سیاستگذاری، به این پرسشها پرداختهایم که آیا اتصال ریلی چابهار تا پایان سال عملیاتی خواهد شد؟ نقش هند در روند توسعه این بندر چه بوده است؟ و مهمتر از همه، برای تبدیل چابهار به یک هاب واقعی تجاری و ترانزیتی، چه تغییر رویکردی لازم است؟
بررسی قیمت مسکن در حاشیه تهران
در حالی که قیمت مسکن در تهران به مرزهای تاریخی جدیدی نزدیک میشود و میانگین قیمتهای پیشنهادی در برخی مناطق، مسیر رسیدن به ۲۰۰ میلیون تومان برای هر مترمربع را طی میکند، بار دیگر نگاه بسیاری از متقاضیان خرید خانه به شهرهای پیرامونی پایتخت معطوف شده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده هر زمان شکاف میان درآمد خانوارها و قیمت مسکن در تهران افزایش مییابد، بخشی از تقاضای مصرفی به سمت شهرهای اقماری و حاشیهای مهاجرت میکند؛ مناطقی که همچنان امکان خانهدار شدن با بودجههای محدودتر را فراهم میکنند.
بررسی قیمتهای پیشنهادی در شهرهای اطراف تهران نشان میدهد حاشیه پایتخت بازار یکدستی ندارد و اختلاف قیمتها میان مناطق مختلف قابل توجه است. ارزانترین گزینهها عمدتاً در جنوب، جنوبغرب و جنوبشرق استان قرار دارند. در شرق تهران، جاجرود با میانگین حدود ۳۵ میلیون تومان برای هر مترمربع یکی از ارزانترین مناطق محسوب میشود. بومهن با میانگین ۶۶ میلیون تومان و پردیس با حدود ۱۰۰ میلیون تومان در ردههای بعدی قرار دارند. پردیس اگرچه طی سالهای اخیر رشد قیمتی قابل توجهی را تجربه کرده، اما همچنان نسبت به بسیاری از مناطق تهران گزینهای مقرونبهصرفهتر به شمار میرود.
در جنوب پایتخت نیز باقرشهر و اسلامشهر با میانگین حدود ۸۰ میلیون تومان برای هر مترمربع از مقاصد مهم خریداران محسوب میشوند. با این حال، پرند همچنان عنوان ارزانترین گزینه شناختهشده در میان شهرهای اقماری را حفظ کرده است. میانگین قیمت هر مترمربع در این شهر حدود ۴۶ میلیون تومان برآورد میشود و بسیاری از واحدهای مسکونی با بودجهای نزدیک به ۳ میلیارد تومان قابل خرید هستند.
در غرب تهران نیز اندیشه، شهر قدس و شهریار از گزینههای پرطرفدار بازار محسوب میشوند. اندیشه با میانگین حدود ۸۰.۵ میلیون تومان، شهر قدس با ۷۶.۸ میلیون تومان و شهریار با نزدیک به ۹۰ میلیون تومان برای هر مترمربع، به دلیل دسترسی مناسبتر به تهران و برخورداری از امکانات شهری، توجه خریداران و سرمایهگذاران را به خود جلب کردهاند.
این ارقام نشان میدهد اگر روند افزایش قیمت در تهران ادامه پیدا کند، احتمال شکلگیری موج تازهای از مهاجرت تقاضای مسکن به شهرهای اطراف افزایش خواهد یافت؛ موجی که بیش از همه میتواند به نفع مناطق جنوبی و جنوبغربی استان باشد؛ جایی که هنوز فاصله قیمتی قابل توجهی با تهران وجود دارد و فرصت خانهدار شدن برای بخش بیشتری از خانوارها فراهم است.
آیا هوش مصنوعی اجازه دارد شغل انسان را نابود کند؟
در سالهای اخیر، نگرانیها درباره تأثیر هوش مصنوعی بر آینده مشاغل بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. گزارشهای متعدد از احتمال جایگزینی بخش بزرگی از وظایف انسانی توسط سیستمهای هوشمند خبر میدهند. اما پرسش اساسی همچنان باقی است: آیا هوش مصنوعی بهتنهایی عامل حذف مشاغل است یا نحوه تصمیمگیری انسانها در استفاده از آن تعیینکننده خواهد بود؟
مروری بر تاریخچه فناوریهای اولیه نشان میدهد که مسئله اصلی همواره توانایی فناوری نبوده، بلکه نحوه استفاده از آن توسط انسانها بوده است. در نهایت، آینده کار نه صرفا توسط الگوریتمها، بلکه توسط انتخابهای انسانی در حوزههای اخلاق، مدیریت و سیاستگذاری شکل میگیرد.
شاید مهمترین چالش عصر حاضر این باشد که بهجای پرسیدن این که هوش مصنوعی چه میتواند انجام دهد؟ بپرسیم ما میخواهیم چه استفادهای از آن داشته باشیم؟
تنبیه ۸ درصدی فراری در بورس میلان
تحولات اخیر مارانلو و واکنش تند بازارهای مالی به نخستین خودروی تمامبرقی فراری، حاوی درسهای عمیقی از پویاییِ اقتصادِ خودرو است. رونمایی از مدل «لوچه» با طراحی مینیمال جانی آیو، نه تنها نتوانست انتظارات کلاسیکِ هواداران را برآورده کند، بلکه با افت ۸ درصدی سهام در بورس میلان و سقوط ۴ درصدی در والاستریت، حدود ۵ میلیارد یورو از ارزش این شرکت را در یک شب از بین برد.
این رویداد به وضوح نشاندهنده قدرت یک بازار رقابتی و آزاد است؛ جایی که حتی یک شاهکار مهندسی با ۱۰۳۵ اسببخار قدرت نیز، در صورت نادیده گرفتن نیاز بازار، توسط خریداران و سهامداران بیرحمانه تنبیه میشود. همین فشار سیستماتیک است که فراری را وادار کرده تا برای مدلهای آینده، به فکر احیای روح مکانیکی محصولاتش بیفتد.
چگونه جنگ تجاری را ببریم؟
این پرسشی است که کتاب «چگونه در یک جنگ تجاری پیروز شویم» تلاش میکند به آن پاسخ دهد؛ کتابی که آنقدر مورد توجه قرار گرفته که پل کروگمن، برنده جایزه نوبل اقتصاد و یکی از شناختهشدهترین مدافعان تجارت آزاد، گفتوگویی مفصل با نویسندگان آن انجام داده است.
برای دههها، اقتصاددانان معتقد بودند تجارت آزاد بهترین مسیر رشد و رفاه است. کشورها بر اساس مزیتهای نسبی خود تولید میکنند، با یکدیگر تجارت میکنند و همه از این همکاری سود میبرند. اما جهان امروز دیگر شبیه دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ نیست.
نویسندگان کتاب معتقدند ظهور چین بهعنوان یک قدرت صنعتی و فناوری، قواعد بازی را تغییر داده است. برنامههایی مانند «ساخت چین ۲۰۲۵» تنها برای رشد اقتصادی طراحی نشدهاند؛ هدف آنها دستیابی به برتری در صنایع راهبردی و فناوریهای آینده است. به همین دلیل بسیاری از سیاستگذاران غربی دیگر وابستگی اقتصادی را تضمینی برای همکاری نمیدانند، بلکه آن را بهعنوان یک ریسک ژئوپلیتیکی میبینند.
جنگ اوکراین نیز این نگرانیها را تشدید کرده است. به گفته کروگمن، این جنگ نشان داد جهانی که تصور میشد بر پایه نهادها و قواعد بینالمللی اداره میشود، شکنندهتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد. مفاهیمی مانند «امنیت ملی» که زمانی برای بسیاری از اقتصاددانان صرفاً بهانهای برای حمایتگرایی بود، امروز جایگاه متفاوتی پیدا کرده است.
در این جهان جدید، قدرت اقتصادی فقط به حجم صادرات یا تولید وابسته نیست؛ بلکه به کنترل گلوگاههای حیاتی اقتصاد جهانی بستگی دارد. از عناصر نادر خاکی گرفته تا تراشههای پیشرفته، باتری خودروهای برقی و فناوریهای حساس، همه به ابزارهای جدید رقابت قدرتها تبدیل شدهاند.
کتاب هشدار میدهد که زنجیرههای تأمین اکنون به میدان رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند؛ جایی که محدودیت صادرات، کنترل فناوری و ایجاد وابستگیهای راهبردی میتواند به اندازه تعرفههای گمرکی اثرگذار باشد.
با این حال نویسندگان تأکید میکنند که راهحل، انزوا یا قطع کامل تجارت نیست. آنها معتقدند کشورها باید زنجیرههای تأمین خود را متنوع کنند، امنیت اقتصادی را جدی بگیرند و در عین حال همکاری با متحدان را حفظ کنند.
شاید مهمترین پیام کتاب این باشد که جهان وارد عصر جدیدی از رقابت اقتصادی شده است؛ عصری که در آن اقتصاد و ژئوپلیتیک بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خوردهاند.
تهدید پوتین به تکرار سناریوی اوکراین در ارمنستان
در اجلاس اخیر شورای همکاری اقتصادی اوراسیا در کشور قزاقستان، پوتین با لحن تندی از ارمنستان خواست که میان عضویت در این شورا یا عضویت در اتحادیه اروپا یکی را انتخاب کند. پوتین در ضمن ارمنستان را تهدید به تحریم گازی و قطع روابط اقتصادی کرد.
تهدید پوتین که در میان مواضع تند دیگری از سوی مقامات کرملین علیه ایروان انجام میگرفت، از جمله دچار شدن به سرنوشت مشابه اوکراین، بهدنبال نمایان گشتن علائم جدی بر عزم ایروان برای حرکت به سوی غرب از جمله عضویت در اتحادیه اروپا انجام شد.
ارمنستان اکنون در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی قرار دارد و نظرسنجیها حاکی از پیشتاز بودن جریان هوادار نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، هستند که متمایل به حرکت به سوی غرب است. امروز روسیه بیش از هر زمان دیگری منطقه قفقاز را نه همچون حیاط خلوت خود، بلکه همچون میدانی برای رقابت با قدرتهای غربی و منطقهای میبیند. واقعیتی که خشم مسکو را بر انگیخته است.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
