از هرمز تا هستهای؛ نقشه راه سهمرحلهای تهران برای مذاکرات با آمریکا/ عاصم منیر چگونه به یک مهره منطقهای تاثیرگذار تبدیل شد؟ +فیلم
در «تیتر یک» امروز ابتدا به نتایج عملیات بازار باز بانک مرکزی از ابتدای سال میپردازیم؛ اینکه چرا با شروع جنگ ۴۰ روزه تقاضای بانکها برای نقدینگی افزایش یافت و واکنش بانک مرکزی چه اثری بر نرخ بهره بینبانکی گذاشت. سپس تجربه مداخلات دولتها در بازار اجاره در شرایط جنگی را بررسی میکنیم و با رجوع به تجربه آمریکا در جنگ جهانی دوم، پیامدهای کنترل اجاره را مرور خواهیم کرد. در ادامه به نقشه افزایش قیمت در بازار خودرو و تغییر رفتار قیمتی در خودروهای پرتقاضا میپردازیم.
سناریوهای جدید قیمت نفت و پیشبینی نفت ۹۰ دلاری گلدمن ساکس نیز از دیگر محورهای برنامه است. در بخش سیاست خارجی، طرح سهمرحلهای تهران برای مذاکرات با آمریکا را تحلیل میکنیم. همچنین به دلایل گرانی تخممرغ، بحران نهادههای دامی و در نهایت صعود عاصم منیر به جایگاه مرد شماره یک پاکستان خواهیم پرداخت.
با تیتر یک امروز سهشنبه 8 اردیبهشت 1405 همراه باشید
نتایج عملیات بازار باز بانک مرکزی از ابتدای سال
عملیات بازار باز یکی از مهمترین ابزارهای سیاست پولی بانک مرکزی است. ابزاری که روی نرخ بهره اثرگذار بوده و رشد اقتصادی و تورم نیز از این کانال تحت تاثیر قرار میگیرند.
بررسیها نشان میدهد که از زمان شروع جنگ 40روزه حجم درخواست منابع مالی توسط بانکها به علت شرایط خاص اقتصاد کشور افزایش یافته و بانک مرکزی نیز به تناسب وضعیت به این درخواست بانکها پاسخ داده است.
بانک مرکزی اولین نمایه از تورم در سال ۱۴۰۵ را اعلام کرده است. براساس این گزارش، تورم نقطه به نقطه و سالانه رکورد زده و تورم ماهانه نیز در سطوح بالایی قرار گرفته است.
اثرگذاری این پاسخ بر نرخ بهره بینبانکی مشهود است. با اینحال با گذشت زمان و شروع آتشبس هم سفارشات ارسالی بانکها کمتر شده هم میزان موافقت بانک مرکزی نیز کاهش پیدا کرده است. با اینحال باید دید سیاست بلندمدت سکاندار پولی کشور برای کنترل تورم و همچنین جلوگیری از رکود کسبوکار در وضعیت نامطمئن و بحرانی فعلی چه خواهد بود؟ آیا پایان جنگ کمکی به تصمیمگیری بهینهتر بانک مرکزی خواهد کرد؟
تجربه مداخلات دولت در بازار مسکن جنگی
در بحبوحه جنگ و بحران، دولتها معمولاً برای حفظ دسترسی مردم به نیازهای اساسی وارد بازار میشوند و مسکن یکی از نخستین حوزههای مداخله است. در فروردین ۱۴۰۵ نیز مرکز پژوهشهای مجلس بستهای از سیاستهای مداخلهای در بازار اجاره را بررسی کرد؛ از تمدید اجباری قراردادهای اجاره و جلوگیری از افزایش اجارهبها و ودیعه گرفته تا محدودسازی تخلیه مستأجران. هدف این سیاستها حمایت از حدود ۵.۶ میلیون خانوار مستأجر و حفظ ثبات در بازار اجاره عنوان شد. با این حال، تجربه تاریخی نشان میدهد چنین مداخلاتی میتواند پیامدهایی فراتر از هدف اولیه به همراه داشته باشد.
نمونه مهم این تجربه به ایالات متحده در خلال جنگ جهانی دوم بازمیگردد؛ زمانی که افزایش تولیدات نظامی و رشد جمعیت در شهرهای صنعتی باعث جهش اجارهبها شد و دولت برای جلوگیری از اختلال در تأمین مسکن کارگران، در سال ۱۹۴۲ «اداره کنترل قیمتها» را ایجاد کرد. این نهاد با تثبیت اجارهها در سطح یک تاریخ مبنا، رشد اجارهبها را مهار کرد و ثبات نسبی به بازار بخشید. اما در عمل، چون قیمت فروش مسکن تحت کنترل نبود، بخشی از تقاضا از بازار اجاره به بازار خرید منتقل شد. همین تغییر رفتاری موجب شد سهم آگهیهای فروش در بازار مسکن افزایش یابد و نرخ مالکیت مسکن در فاصله ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵ حدود ۱۰ درصد رشد کند؛ آن هم در شرایطی که ساختوساز جدید محدود بود. پس از پایان جنگ نیز با بازگشت ثبات اقتصادی، رونق ساختوساز آغاز شد و عرضه خانههای تکواحدی جهش کرد. تجربه آمریکا نشان میدهد مداخله در بازار اجاره اگرچه میتواند در کوتاهمدت ثبات ایجاد کند، اما در بلندمدت رفتار بازار و ترجیحات خانوارها را نیز دگرگون میکند.
نقشه افزایش قیمت در بازار خودرو
افزایش قیمت خودرو در هفتههای اخیر، اگرچه بهصورت گسترده مورد توجه قرار گرفته، اما بررسی جزئیات بازار نشان میدهد این رشد قیمتی در همه بخشها یکسان نبوده است.
در شرایطی که برخی خودروها تغییر محسوسی نداشتهاند، تمرکز بازار بهتدریج به سمت گروهی از خودروهای پرتقاضا در حال حرکت است؛ جایی که آینده قیمتها بیش از هر عامل دیگری به مسیر عرضه وابسته خواهد بود.
سناریوهای جدید قیمت نفت
گلدمن ساکس در تازهترین برآورد خود، پیشبینی قیمت نفت برنت در سهماهه چهارم ۲۰۲۶ را به ۹۰ دلار در هر بشکه افزایش داده است. دلیل اصلی این بازنگری، برآورد خروج حدود ۱۴.۵ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی نفت است؛ رقمی که باعث شده ذخایر جهانی در ماه آوریل روزانه بین ۱۱ تا ۱۲ میلیون بشکه کاهش یابد؛ کاهشی بیسابقه، آن هم در شرایطی که رکوردهای قبلی حدود ۵ میلیون بشکه بوده است. هرچند گلدمن چند سناریوی مختلف ترسیم کرده، اما بازار فعلاً سناریوی پایه یعنی نفت ۹۰ دلاری را قیمتگذاری میکند.
مسئله کلیدی اکنون واکنش بانکهای مرکزی به این شوک تورمی است. بر اساس برآوردهای بلومبرگ، بازارها انتظار دارند بانکهای مرکزی اروپا، انگلستان و ژاپن تا پایان سال حتی بیش از دو نوبت نرخ بهره را افزایش دهند، در حالی که فدرال رزرو احتمالاً فعلاً دست نگه میدارد. بانک مرکزی ژاپن نیز امروز نرخ بهره را ثابت نگه داشت، اما این تصمیم ماهیتی هاوکیش داشت؛ زیرا سه عضو خواهان افزایش نرخ بودند. همزمان پیشبینی تورم هسته به ۲.۸ درصد افزایش و رشد اقتصادی به ۰.۵ درصد کاهش یافت.
از هرمز تا هستهای؛ نقشه راه سهمرحلهای تهران برای مذاکرات با آمریکا
در میانه یک آتشبس شکننده و فضایی پر از ابهام سیاسی، بار دیگر بحث از یک مسیر تازه برای مذاکرات ایران و آمریکا مطرح شده است؛ مسیری که اینبار با یک پیشنهاد سهمرحلهای از سوی تهران در کانون توجه قرار گرفته است.
بر اساس گزارشهایی از منابعی مانند المیادین و آکسیوس، ایران از طریق میانجیگری پاکستان طرحی را ارائه کرده که در آن، ابتدا توقف کامل درگیریها و تثبیت امنیت منطقهای دنبال میشود. در مرحله دوم، موضوع حساس تنگه هرمز بهعنوان یک گره ژئوپلیتیکی و اقتصادی وارد مذاکرات میشود و در نهایت، پرونده هستهای در مرحله سوم مورد بررسی قرار میگیرد.
در سوی مقابل، گزارشهایی از جمله نیویورک تایمز نشان میدهد دونالد ترامپ نسبت به آخرین پیشنهاد ایران درباره بازگشایی تنگه هرمز و پایان تنشها رضایت چندانی ندارد و همچنان بر یک توافق سریع و مستقیم تأکید میکند؛ موضوعی که شکاف میان «دیپلماسی مرحلهای» و «توافق حداکثری فوری» را پررنگتر کرده است.
در گفتوگویی با کوروش احمدی، دیپلمات پیشین، او این مدل مرحلهای را در عین جذابیت اولیه، دارای ریسک طولانی شدن مذاکرات و افزایش بلاتکلیفی اقتصادی در ایران توصیف میکند. به گفته او، سرعت در رسیدن به توافق و خروج از وضعیت تعلیق برای اقتصاد ایران یک ضرورت جدی است.
در نهایت، به نظر میرسد آینده این طرح سهمرحلهای به میزان انعطاف طرفین و توان عبور از اختلافات بنیادین گره خورده است.
گرانی تخم مرغ و واردات نهادهها
نرخ تورم کالاهای اساسی در فروردین ۱۴۰۵ از مرز ۵۰ درصد عبور کرده و بازار تخممرغ به نمادی از یک تناقض عمیق تبدیل شده است؛ جایی که افزایش سرسامآور هزینههای تولید، نهادههای دامی تا دارو و تأمین نقدینگی، فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده، اما در نهایت این مصرفکننده است که با قیمتهای بالاتر مواجه میشود.
با این حال، هرچند برخی اختلال در واردات نهادههای دامی را عامل اصلی افزایش قیمت تخممرغ میدانند، اما واقعیت این است که رشد شدید قیمت این نهادهها پس از تغییر سیاستهای ارزی، فشار سنگینی بر نقدینگی تولیدکنندگان وارد کرده است.
منیر عاصم چگونه به یک مهره منطقهای تاثیرگذار تبدیل شد؟
مذاکرات اسلامآباد و تلاش دولت پاکستان برای میانجیگری میان ایران و ایالات متحد، تنها رویدادی مرتبط با دیپلماسی در سطح بینالمللی نبود. این مذاکرات در درونِ این کشور بیانگر روندی است که در آن فیلدمارشال عاصم منیر بهتندی از نردبان ترقی بالا رفت، تا جاییکه اکنون او در عمل به مرد شماره یک پاکستان بدل شده است. افزون بر مذاکرات اسلامآباد، نبرد میان هند و پاکستان و موفقیت نسبی پاکستان در آن هم سکوی پرتاب دیگری برای عاصم منیر به شمار میرود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
