رئیس‌جمهور آذربایجان در هشتمین کنگره «حزب آذربایجان نوین» از بازتعریف شعار «یک ملت، دو دولت» سخن گفت
دکترین استقلال علی‌اف در برابر ترکیه
در ۲۶ سپتامبر، «شورای رسانه و پخش آذربایجان»، محافل نامشخصی را به راه‌اندازی کارزاری علیه این کشور در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی ترکیه متهم کرد. این رویداد، جبهه‌بندی تازه‌ای به شعار معروف «یک ملت، دو دولت» بخشیده است. قرابت سیاسی هرگز تفاوت در منافع ملی را از بین نبرده است. تحلیلگران سخنرانی علی‌اف را تلاشی برای بازتنظیم و بازتعریف روابط می‌دانند، نه گسست در روابط. جمهوری آذربایجان هیچ قصدی برای دست کشیدن از مشارکت نظامی، اقتصادی و فرهنگی خود با ترکیه ندارد. با این حال، باکو می‌خواهد روشن کند که قرابت خویشاوندی، هیچ حقی به آنکارا برای دخالت در سیاست داخلی جمهوری آذربایجان نمی‌دهد.
«هازل یالین»، پژوهشگر روابط ترکیه و روسیه، این سخنرانی را تا حد زیادی خطاب به دولت رجب طیب اردوغان تفسیر می‌کند. «آیدین سزر»، تحلیلگر ترکیه‌ای نیز یک پیام دیپلماتیک غیرمستقیم را از این سخنان برداشت می‌کند و می‌گوید علی‌اف با چند مخاطب سخن گفت (از جمله غرب، ارمنستان و روسیه) اما آنکارا ممکن است در زمره گیرندگان اصلی این پیام بوده باشد. بستر فوری این تنش، مناقشه بر سر مذهب در مدارس جمهوری آذربایجان است. اصلاحیه ماه سپتامبر در مقررات پوشش مدارس دولتی، پوشیدن اقلام اضافیِ مغایر با آموزش سکولار را ممنوع می‌کند. در این تصمیم نامی از حجاب برده نشده، اما گزارش‌هایی مبنی بر ممانعت از ورود دختران محجبه به کلاس‌های درس، اعتراض منتقدان ترکیه‌ای را برانگیخته است.
علی‌اف در این سخنرانی در کنگره، تاکید کرد که جمهوری آذربایجان به‌تنهایی اقدام کرده، هزینه تسلیحات خود را پرداخته و بدون حامی خارجی به پیروزی رسیده است. این روایت سیاسی او از جنگ بود؛ نباید آن را منکر نقش حمایت‌های ترکیه دانست. برای علی‌اف، پیروزی نظامی بخشی از یک پروژه طولانی‌ترِ «دولت‌سازی» است. او استقلال، توانمندی اقتصادی، قدرت نظامی و اتکا به قابلیت‌های داخلی جمهوری آذربایجان را به عنوان مسیر پایدار دولت خود توصیف کرد.
پیام ضمنی این وضعیت حائز اهمیت است: یک بازیگر خارجی (حتی یک متحد نزدیک) نمی‌تواند به سادگی به عنوان بانی سیاسی موفقیت جمهوری آذربایجان پذیرفته شود. کارشناسان استدلال می‌کنند که باکو دیگر نمی‌خواهد به عنوان شریک فرودست و زیردست ترکیه با آن رفتار شود. یالین معتقد است، کودتای ناموفق سال۱۹۹۵ علیه حیدر علی‌اف (پدر الهام)، هشداری ماندگار درباره تبعات محتمل فعالیت‌های سیاسی مرتبط با ترکیه بر جای گذاشت. افزون بر این، علی‌اف اکنون اعتماد به نفس یافته و باور دارد که می‌تواند نفوذ سیاسی مستقل خود را در سراسر منطقه اعمال کند. باکو اکنون وزنه نظامی و اقتصادی سنگین‌تری نسبت به اوایل دهه ۲۰۰۰ دارد. شرکت ملی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار) شعاع انرژی این کشور را گسترش داده؛ باکو پیوندهای عمیقی با اسرائیل، روابط استراتژیک با چین و آمریکا و جایگاهی برجسته در «سازمان دول ترک» ایجاد کرده است. این پیوندها به باکو مانور بیشتری می‌دهد.
رابطه جمهوری آذربایجان با اسرائیل فشار دیگری بر این ائتلاف وارد می‌کند. آنکارا جنگ اسرائیل در غزه را محکوم کرده، درحالی‌که باکو پیوندهای امنیتی و انرژی محکمی را با تل‌آویو حفظ کرده است. تسلیحات اسرائیلی بخش مهمی از زرادخانه نظامی جمهوری آذربایجان را تشکیل داده و نفت خام جمهوری آذربایجان همچنان از طریق بندر جیهان ترکیه به اسرائیل می‌رسد. با این حال، برخی تحلیلگران اختلافات آنکارا و باکو را آن‌قدر عمیق نمی‌دانند که اصل ائتلاف را تهدید کند. با این حال، گروهی معتقدند که اعتمادبه‌نفس علی‌اف تا حدی متکی بر حمایت‌های اسرائیل است. این دسته از تحلیلگران بر این باورند که اگر باکو مجبور به انتخاب میان آنکارا و تل‌آویو شود، اسرائیل را انتخاب خواهد کرد.
تحلیلگران معتقدند که هدف علی‌اف از این سخنرانی، ارسال سیگنالی به ترکیه بود مبنی بر اینکه جمهوری آذربایجان متحد اصلی اسرائیل است و آنکارا باید لحن خود را نسبت به تل‌آویو تعدیل کرده و از اتخاذ مواضع تند علیه آن خودداری کند. یالین ارجاعات علی‌اف به تولید و فروش نفت جمهوری آذربایجان را پاسخی به انتقادها از تجارتش با اسرائیل می‌داند. علی‌اف از این کنگره برای توصیف چین و آمریکا به‌عنوان دو ابرقدرت جهان استفاده کرد و بر شراکت‌های استراتژیک جمهوری آذربایجان با هر دو تاکید ورزید.
