دوئل بولسوناروی راست‌گرا و لولای چپ‌گرا در انتخابات برزیل به دور دوم کشیده شد
زلزله سیاسی در دهمین اقتصاد جهان
برای لولای ۸۰ ساله، این دور دوم انتخابات به معنای مبارزه‌ای سرنوشت‌ساز برای یکی از برجسته‌ترین رهبران چپ‌گرای آمریکای لاتین است؛ مبارزه‌ای که در صورت پیروزی، احتمالا آخرین دوره ریاست‌جمهوری او خواهد بود. لولا و بولسونارو در مجموع بیش از ۹۲درصد آرا را به خود اختصاص دادند که نشان‌دهنده تسلط قوی اردوگاه‌های سیاسی آنها بر فضای سیاسی برزیل است. با این حال، هیچ‌یک نتوانستند ۵۰درصد آرای لازم برای جلوگیری از کشیده شدن انتخابات به دور دوم را کسب کنند؛ دور دومی که اکنون برای ۲۵اکتبر (۳ آبان) برنامه‌ریزی شده است.
«تام فیلیپس» و «تیاگو روگرو» هم در گزارش دیروز دوشنبه در گاردین نوشتند، با شمارش ۹۹.۹درصد آرا، فرزند ۴۵ساله رئیس‌جمهور سابق ۴۷درصد آرا را به دست آورد؛ لولا ۴۵.۱درصد آرا را کسب کرد. بولسونارو ۵۶.۱میلیون رأی و لولا ۵۳.۸میلیون رأی به‌دست آوردند. بولسونارو به‌عنوان بخت اصلی پیروزی وارد دور دوم می‌شود و احتمالا از انتقال آرای سایر نامزدهای راست‌گرای انتخابات (از جمله رونالدو کایادو با ۲.۱درصد و رنان سانتوس با ۲.۲درصد آرا) سود خواهد برد.
جناح راست افراطی برزیل عملکردی حتی قوی‌تر از حد انتظار داشت و شماری از سیاستمدارانِ حامی بولسونارو در انتخابات کنگره یا فرمانداری‌ها پیروز شدند. از جمله این افراد می‌توان به کارلوس بولسونارو (دومین پسر ژائیر بولسونارو) و همسرش میشل بولسونارو اشاره کرد که هر دو کرسی‌هایی در مجلس سنا به‌دست آوردند. کوچک‌ترین پسر بولسونارو، ژائیر رنان، نیز به مجلس نمایندگان کنگره راه یافت. «تارسیسیو دِ فریتاس»، وزیر سابق زیرساخت در دولت بولسونارو، مجددا به‌عنوان فرماندار سائوپائولو (پرجمعیت‌ترین و از نظر اقتصادی مهم‌ترین ایالت برزیل) انتخاب شد. از میان ۵۴سناتور منتخب، ۳۴نفر متعلق به جناح راست یا راست افراطی بودند.
وضعیت کنونی یادآور شرایط سال۲۰۲۲ است؛ اما فلاویو بولسونارو در دور اول انتخابات، عملکردی بهتر از پدرش در چهار سال پیش از خود به نمایش گذاشت. منطقه جنوب‌شرقی که محل سکونت نزدیک به ۴۰درصد از رأی‌دهندگان است، میدان نبرد اصلی محسوب می‌شد. فلاویو در این منطقه موفق شد در ایالت‌های «سائوپائولو» و «میناس‌گرایس» پیروز شود. پیروزی او در میناس‌گرایس از اهمیت نمادین ویژه‌ای برخوردار است؛ چراکه این ایالت از سال ۱۹۸۹ (یعنی زمانی که برزیل نخستین انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری خود را پس از دوران حکومت نظامی برگزار کرد) همواره به نامزد پیروز نهایی رأی داده است. این نتیجه نشان می‌دهد که بولسونارو که از پیش‌بینی‌های نظرسنجی‌ها فراتر رفت، چیزی بیش از به ارث بردن جنبش سیاسی پدرش انجام داده است. او ممکن است آن را گسترش داده باشد. با یک کمپین متمرکز بر جرم و اقتصاد، او در دور اول انتخابات ۲۰۲۲ تقریبا ۴درصد بیشتر از پدرش رأی آورد. او به شدت به تصویر پدرش تکیه کرد و در عین حال تلاش کرد خود را به‌عنوان یک چهره میانه‌روتر معرفی کند.
برای لولا، این نتیجه یک پرسش ناراحت‌کننده را مطرح می‌کند. آیا میراث سیاسی و سابقه او در سمت خود هنوز می‌تواند اکثریت انتخاباتی را به‌دست آورد؟ میناس گرایس به توضیح وضعیت دشوار او کمک می‌کند. او در آنجا ۴۳.۲۱درصد رأی کسب کرد که بسیار کمتر از ۴۸.۳درصد کسب‌شده در دور اول ۲۰۲۲ است. او همچنین به حاشیه برتری که کمپینش در شمال شرقی، دژ اصلی خود، به آن امیدوار بود، دست نیافت. رقابت هنوز به پایان نرسیده است. دور دوم انتخابات به این بستگی دارد که چه کسی می‌تواند رأی‌دهندگانی را که از نامزدهای حذف شده حمایت کرده‌اند، جذب کند و اینکه آیا هر یک از طرفین می‌توانند برزیلی‌هایی را که روز یکشنبه در خانه ماندند، بسیج کنند یا خیر. نامزدهای حذف شده در مجموع ۷.۸۲درصد آرا را به خود اختصاص دادند.
بیشتر این آرا به نامزدهای راست میانه یا راست تعلق گرفت که به‌طور بالقوه به بولسونارو مزیت دیگری می‌دهد. اما رأی ممتنع یکی دیگر از منابع بالقوه تعیین‌کننده آرا است. حدود ۲۱درصد از رأی‌دهندگان واجد شرایط رأی ندادند و بسیج آنها می‌تواند در یک انتخابات نزدیک، کفه ترازو را سنگین‌تر کند. نظرسنجی‌های منتهی به یکشنبه نشان داد که دو نامزد در سناریوهای دور دوم مساوی هستند. لولا اکنون باید بر کسری دور اول در بحبوحه نگرانی‌های رأی‌دهندگان در مورد قدرت خرید و جرم و جنایت، موضوعی که بولسونارو در مبارزات انتخاباتی خود به آن توجه ویژه‌ای داشت و همچنین جنجال‌های پیرامون چهره‌های کلیدی در رسوایی‌هایی که به‌عنوان نزدیکان رئیس‌جمهور تلقی می‌شوند، غلبه کند.
در این میان، بولسونارو با مزیت دیگری وارد دور دوم انتخابات می‌شود: شتاب سیاسی که از رقابت ریاست‌جمهوری هم فراتر می‌رود. حزب او و متحدانش کرسی‌های متعدد سنا و همچنین فرمانداری‌های ایالت‌های کلیدی را به‌دست آوردند که می‌تواند در صورت پیروزی بولسونارو، پشتیبانی چشم‌گیر قانون‌گذاری و منطقه‌ای را برای دولت او به همراه داشته باشد. انتظار می‌رود دور دوم انتخابات حتی قطبی‌تر شود. لولا احتمالا این رأی‌گیری را به‌عنوان یک همه‌پرسی در مورد دموکراسی مطرح خواهد کرد و درحالی‌که بولسونارو بر ادبیات سختگیرانه خود در مورد جرم و جنایت و ادعاهای فساد علیه لولا و حزبش تمرکز خواهد کرد.
ترامپ چیزهای زیادی در چنته دارد
کمتر کسی در خارج از برزیل در دور دوم انتخابات به اندازه ترامپ شانس دارد. رئیس‌جمهور ایالات متحده در اوایل مبارزات انتخاباتی آشکارا از بولسونارو حمایت کرد و رابطه پرتنشی با دولت لولا دارد. او در هفته‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی ساکت‌تر بوده است؛ اما ابهام کمی در مورد اینکه کدام نتیجه برای واشنگتن بهتر است، وجود دارد. از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، هیچ نامزد چپ‌گرا در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکای لاتین پیروز نشده است. اکنون، واشنگتن امیدوار است که یک تغییر ایدئولوژیک در برزیل، بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه، ایجاد کند که به آمریکا کمک کند تا «دکترین دونرو»ی خود را به‌طور کامل تحمیل و نفوذ چین را مهار کند.
«فرید کاهات»، کارشناس روابط بین‌الملل و استاد دانشگاه کاتولیک پاپی پرو، به سی‌ان‌ان گفت: «ترامپ پیش‌تر از بولسونارو در دفتر بیضی‌شکل کاخ سفید استقبال کرده و تعرفه‌های تنبیهی بر برزیل اعمال کرده است؛ اقدامی که به نظر می‌رسد تنها انگیزه‌اش سیاسی بوده است.» او افزود: «این واقعیت که او دیگر علنا در این باره صحبت نکرده، تغییری در این حقیقت ایجاد نمی‌کند که او در گذشته چنین کرده و تصمیمات سیاستی آشکاری به نفع خانواده بولسونارو اتخاذ کرده است.» از نظر کاهات، خویشتن‌داری اخیر ترامپ ممکن است خود اقدامی راهبردی باشد. او گفت: «آنها به این نتیجه رسیده‌اند که بهتر است کمتر در کانون توجه باشند.»
دلایل موجهی برای احتیاط وجود دارد. مداخله آشکار ترامپ ممکن است در دهمین اقتصاد بزرگ جهان (که وابستگی بسیار کمتری به واشنگتن نسبت به برخی همسایگانش دارد) نتیجه‌ای معکوس به همراه داشته باشد. کاهات گفت: «آنها متوجه شده‌اند که [مداخله] در برزیل ممکن است همان‌طور که در هندوراس یا کلمبیا عمل می‌کند، کارساز نباشد.» از سوی دیگر، «مانوئل آلکانتارا سائز»، دانشمند علوم سیاسی و مدیر مرکز بین‌المللی مطالعات سیاسی و اجتماعی در پاناما، اظهار کرد که مداخله‌ای دیگر از سوی ترامپ ممکن است در نهایت به نفع لولا تمام شود. او گفت: «این کار به نفع لولا خواهد بود؛ زیرا احساسات قوی‌تری علیه مداخله ایالات متحده وجود دارد.»
ترامپ تنها متحد منطقه‌ای نیست که از بولسونارو حمایت کرده است. خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، نیز از او حمایت کرد و در مراسم آغاز کارزار انتخاباتی‌اش حضور یافت؛ جایی که در آن به لولا توهین کرد. «الکساندر مین»، مدیر سیاست بین‌الملل در «مرکز تحقیقات اقتصادی و سیاستگذاری»، به سی‌ان‌ان گفت: «از آن زمان، من شاهد دخالت چندانی از سوی میلی در این کارزار نبوده‌ام. فکر می‌کنم شاید آنها احساس کردند که این کار کمک چندانی نمی‌کند.» اما عملکرد قوی بولسونارو به‌سرعت با استقبال و جشن جریان راست‌گرای آمریکای لاتین مواجه شد. «آبلاردو دِ لا اسپریلا»، رئیس‌جمهور کلمبیا که در ماه ژوئن با حمایت ترامپ پیروز شده بود، در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «خداوند به کشور برادر ما نیز همان‌طور که به کلمبیا رحم کرد، رحم کند. تغییر واقعی، شکست دادن چپ‌گرایان است.»
