روبیو چگونه با تملق گویی از ترامپ به معماری دیپلماسی ایالات متحده پرداخت؟
از «مارکوی کوچک» تا «کیسینجر محبوب ترامپ»
به گزارش بلومبرگ، در ساعات بعدازظهر یک روز کاری بهندرت میتوان روبیو را در این دفتر پیدا کرد. وزیر امور خارجه صبحها ساعاتی را صرف هدایت ساختار بوروکراتیک گسترده این وزارتخانه میکند، اما اندکی بعد با خودرویی در سفری ۹ دقیقهای راهی دفتری کوچکتر و سادهتر در کاخ سفید میشود، جایی که کانون اصلی قدرت در آن قرار دارد. روبیو نخستین فردی است که پس از دوران کیسینجر در دولت ریچارد نیکسون، یعنی حدود نیم قرن پیش، همزمان در دو جایگاه وزارت امور خارجه و مشاور امنیت ملی رئیسجمهور فعالیت میکند. عنوان مشاور امنیت ملی امتیازی ویژه برای او به همراه داشته که همان میزی در گوشه بال غربی کاخ سفید است. از آنجا او میتواند هر زمان که دونالد ترامپ اراده کند، بیدرنگ خود را به دفتر بیضی برساند. به گفته کارکنان کاخ سفید، روبیو در یک هفته کاری معمول، بیش از هر عضو دیگر کابینه در این ساختمان حضور دارد.
در میان مقامات دولت این باوری پذیرفتهشده است که هر کس خواهان تاثیرگذاری بر ترامپ باشد، باید حتما در کنار او و در اتاق تصمیمگیری حضور داشته باشد. در هر روز کاری، ممکن است رئیسجمهور پیشبینیناپذیر آمریکا ناگهان به یک متحد بتازد یا به یک دشمن روی خوش نشان دهد، معاهدهای را لغو کند یا تهدید به جنگ کند. برای مقامات ارشد دولتی غیرعادی نیست که تازه پس از وقوع ماجرا مطلع شوند ترامپ پروژههای بزرگی را در نهادهای زیر نظر آنها متوقف کرده یا کلید زده است. به گفته یکی از دستیاران پیشین ترامپ، بدترین اتفاق ممکن برای کسی که با او کار میکند، غافلگیر شدن است.
روبیو مصمم به نظر میرسد که اجازه ندهد چنین وضعیتی برای او پیش بیاید. او از جایگاه خود در کاخ سفید میتواند از طریق سوزی وایلز، رئیس دفتر ترامپ و از چهرههای مورد اعتماد دوران فعالیت سیاسی روبیو در فلوریدا، از خلقوخوی رئیسجمهور باخبر شود یا سری به جیدی ونس بزند. معاون رئیسجمهور هم دوست نزدیک، هم همکار سابق در سنا و هم رقیب احتمالی او برای انتخابات۲۰۲۸ به حساب میآید و دفترش در مجاورت روبیو قرار دارد. روبیو همچنین دو تن از معاونان ارشد خود را در نقاط کلیدی بال غربی مستقر کرده است تا چشم و گوش بیشتری در آنجا داشته باشد. یکی از نمایشگرهای دفتر او همواره بر روی حساب پرکار ترامپ در شبکه تروث سوشیال تنظیم شده است تا روبیو و کارکنانش نشانههای هرگونه تنش احتمالی را فورا رصد کنند.
روبیو در زمره معدود مقاماتی است که میتوانند بدون وقت قبلی وارد دفتر ترامپ شوند. او از این سطح از دسترسی استفاده کرده تا با کسی که یک دهه پیش در جریان رقابتهای مقدماتی جمهوریخواهان او را متقلب و مبتذلترین فردی خوانده بود که تاکنون هوس ریاستجمهوری کرده است؛ رابطهای کاری و نزدیک ایجاد کند. او توانست با همراهی کامل با تمامی تصمیمات ترامپ، دوباره دل رئیسجمهور را بهدست آورد. در جلسات کابینه، روبیو در سمت راست ترامپ مینشیند و به ستایش از او میپردازد. این وفاداری نتیجهبخش بوده است. به گفته کارکنان کاخ سفید، ترامپ که زمانی روبیو را «مارکوی کوچک» و فردی کاملا کممایه میخواند که حاضر نیست مدیریت یکی از شرکتهای کوچکش را به او بسپارد، اکنون او را معاون و دستیاری قابل اتکا و مسلط بر امور میداند. ترامپ او را بزرگترین وزیر امور خارجه در تاریخ ایالات متحده خواند.
کمتر کسی در واشنگتن تصور میکرد روبیو بتواند یک سال زیر دست ترامپ دوام بیاورد. او سابقه صحبت صریح به شیوه سناتورها را داشت و پیشتر علنا با بسیاری از رویکردهای تندروانه سیاست خارجی ترامپ مخالفت کرده بود. پیشبینی عمومی این بود که او با ترامپ وارد چالش خواهد شد و یا استعفا خواهد داد یا مانند رکس تیلرسون در دوره نخست، روزی با یک پیام اینترنتی ناگهانی از کار برکنار خواهد شد. اما در عوض، روبیو از هرگونه اصطکاکی که ممکن بود توجه منفی جلب کند یا جایگاهش نزد ترامپ را به خطر بیندازد، دوری کرده است. حفظ این سطح از وفاداری مستلزم آن بوده که روبیو برخی از دیرینهترین باورهای سیاسیاش را کنار بگذارد؛ از جمله اعتقاد به اهمیت کمکهای خارجی و حمایت از پناهجویانی که از حکومتهای بهاصطلاح سرکوبگر میگریزند. با این حال، او اکنون تمامقد پشت سیاستهای ترامپ برای قطع کمکهای خارجی و تشدید اخراج مهاجران ایستاده است. بهگفته استفن والت، استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد، روبیو با تمامی پیشنهادهای ترامپ همراهی کرده، حتی در مواردی که به نظر میرسید قلبا با آنها موافق نیست.
روبیو در دوران سناتوری از منتقدان سرسخت چین بود و این کشور را نظامی تمامیتخواه و خشن میدانست که با فریبکاری به جایگاه جهانی رسیده است. او همچنین حامی استوار اتحاد نظامی آمریکا با اروپا در برابر ولادیمیر پوتین به شمار میرفت و پوتین را جنایتکار جنگی خوانده بود. روبیو در سال۲۰۲۴ به رسانهها گفته بود ناتو یکی از نقاط قوت راهبردی آمریکاست. با این حال، او در جایگاه وزیر امور خارجه از رویکردهای ترامپ در قبال شی جینپینگ دفاع کرده و گلایههای ترامپ از سایر کشورهای عضو ناتو را بازتاب داده است. رهبران خارجی که زمانی او را یکی از مدافعان نظم غربی پساجنگ میدانستند، اکنون از اینکه او تجربه و اعتبارش را در خدمت اقدامات ترامپ برای متزلزل کردن این نظم قرار داده، شگفتزده شدهاند.
روبیو نقشی محوری در اجرای برخی از تهاجمیترین اقدامات خارجی ترامپ ایفا کرده است. او در برنامهریزی عملیات نظامی ماه ژانویه که به برکناری نیکلاس مادورو در ونزوئلا انجامید نقشی اساسی داشت و در اقامتگاه مارالاگو در کنار ترامپ روند عملیات را بهصورت زنده تماشا کرد.
او اکنون به شکلی عمیق درگیر کارزار فشار دولت برای سرنگونی حکومت کوباست؛ تلاشی که برای فرزند یک خانواده مهاجر کوبایی همواره اهمیت شخصی داشته است. جنیفر ولش، تحلیلگر ارشد ژئواکونومیک در بلومبرگ اکونومیکس، معتقد است پیامدهای سیاست خارجی ترامپ که روبیو نقشی اساسی در اجرای آن داشته، تا مدتها پس از پایان ریاستجمهوری او ادامه خواهد داشت.
روبیو خیلی زود دریافت که ترامپ تمایلی به یک وزیر خارجه سنتی که مدام در سفرهای بینالمللی باشد ندارد. رئیسجمهور پروندههای دیپلماتیک مهم را به چهرههای دیگری واگذار کرد، از جمله دامادش جرد کوشنر و استیو ویتکاف. دستیاران کاخ سفید میگویند او در جلسات خصوصی نظراتش را بیپرده به ترامپ انتقال میدهد و رئیسجمهور به دیدگاههای او گوش میسپارد.
در مواضع بیرونی، روبیو ادبیات تند و جنجالی ترامپ را به تعابیری دیپلماتیک و آرام تبدیل میکند. تلطیف سخنان ترامپ زمانی دشوارتر شد که ترامپ و ونس در دفتر بیضی، ولودیمیر زلنسکی را به دلیل قدردانی ناکافی از کمکهای مالی و تسلیحاتی واشنگتن به شدت سرزنش کردند. کارکنان وزارت خارجه در آغاز امید داشتند حضور روبیو ثباتی در این نهاد ایجاد کند، اما با دستور ترامپ و ماسک برای کوچکسازی ساختار اداری، بیش از هزار کارمند تعدیل و برخی دفاتر حقوق بشری محدود یا تعطیل شدند. در حال حاضر نیمی از سفارتخانههای آمریکا بدون سفیر اداره میشوند و مناصب کلیدی به حامیان سیاسی ترامپ واگذار شده است.
این دگرگونیها موجب افت شدید انگیزه دیپلماتهای حرفهای شده است؛ درحالیکه روبیو این کاهشها را برای ارتقای بهرهوری در ساختاری با هفتاد هزار نیرو طبیعی و لازم میداند. ایوو دالدر، سفیر اسبق آمریکا در ناتو معتقد است روبیو ساختار دستگاه دیپلماسی را به گونهای تضعیف کرده که جبران آن نسلها زمان میبرد. با وجود این انتقادات، شیوه کاری روبیو سبب شد ترامپ پس از ماجرای برکناری مایک والتز بهدلیل نشت اطلاعاتی، سمت مشاور امنیت ملی را نیز به او واگذار کند؛ سمتی که موقعیت او را در حلقه نخست تصمیمگیران تحکیم کرد. روبیو چندی پیش اذعان کرد که به تفاوت سازوکار اجرایی با فضای آرام سنا پی برده و حتی به شوخی اشاره کرد که گاه قوانینی که خود پیشتر تصویب کرده بود مانع سرعت عمل فعلیاش میشوند. پس از عملیات در ونزوئلا، ترامپ مدیریت روابط با دولت موقت دلسی رودریگز را
به روبیو سپرد. رودریگز هماهنگی نزدیکی با او دارد و درحالیکه واشنگتن از دموکراسی سخن میگوید، ترامپ توانسته امتیاز بهرهبرداری طولانیمدت از بخش قابلتوجهی از ذخایر نفتی ونزوئلا را برای شرکتهای آمریکایی تثبیت کند؛ قراردادی که روبیو آن را موفقیتی بزرگ خواند؛ اما مخالفان دولت ونزوئلا مشروعیت آن را زیر سوال بردهاند.
پیامدهای تحولات ونزوئلا به کوبا نیز گسترش یافت. هاوانا که همواره به نفت ارزان ونزوئلا وابسته بود، با محاصره نفتی از سوی ترامپ و توقف ارسال سوخت از جانب مکزیک بهدلیل تهدیدهای تجاری واشنگتن روبهرو شد. روبیو به دنبال تشدید تحریمها برای به زانو درآوردن نظام کوبا بوده است؛ اقدامی که خاموشیهای مکرر و هشدارهای بینالمللی درباره بحران خدمات عمومی در این جزیره را به دنبال داشته است. با این حال، دخالت نظامی در کوبا بهدلیل درگیریهای فرسایشی ارتش آمریکا در خاورمیانه بعید به نظر میرسد. روبیو اکنون بخش عمدهای از انرژی خود را صرف مهار پیامدهای جنگ آمریکا علیه ایران میکند. در شرایطی که افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی به اقتصاد فشار آورده است، او کوشیده تا مستقیما در کانون مناقشات کلامی قرار نگیرد. هنگامی که ونس برای پیگیری آتشبس به پاکستان سفر کرد و ساعتها به مذاکرات بینتیجه ادامه داد، روبیو در رویدادی ورزشی در میامی در کنار ترامپ دیده شد؛ امری که نشاندهنده ترجیح او برای فاصله گرفتن از تبعات این پرونده بود.
در گردهمایی اخیر در کاخ سفید، ترامپ موضوع جانشینی خود در انتخابات۲۰۲۸ را مطرح کرد و به شوخی مقایسهای میان ونس و روبیو انجام داد. در میان حامیان مالی و نخبگان جمهوریخواه، روبیو بهدلیل تسلط بر حوزه امنیت ملی، سابقه قانونگذاری و مشی محافظهکارانهاش گزینهای جذاب به حساب میآید و بسیاری او را چهرهای مناسب برای پیوند دادن بدنه ترامپ با رأیدهندگان سنتی میدانند. برخی صاحبنظران معتقدند این جریان هنوز به روبیو بهعنوان نماد محافظهکاری پیش از ترامپ امید دارد؛ هرچند واقعیت حزب جمهوریخواه به کلی دستخوش تغییر شده است. نزدیکان روبیو میگویند او ممکن است به جای ورود به رقابتی شکننده با ونس، مسیر دیگری را انتخاب کند و در مقطعی راهی بخش خصوصی شود. روبیو خود همواره بر شایستگی ونس تاکید کرده و گمانهزنیها درباره آینده سیاسیاش را بیپاسخ گذاشته است؛ موضعی که کارشناسان سیاسی آن را تاکتیکی هوشمندانه میدانند؛ زیرا هرگونه شتابزدگی برای مطرح کردن خود بهعنوان جانشین ترامپ در ساختار فعلی حزب به سرعت با پسزدگی مواجه خواهد شد.
* نسخه مبسوط این مطلب را میتوانید در سایت دنیای اقتصاد مطالعه کنید
